વર્ષો જૂની જમીનમાંથી મોટો હાઈવે નીકળ્યો એટલે ભાઈઓ ખુશ થયા, પણ કચેરીમાં પહોંચ્યા પછી...

કાંતિભાઈ સવારના પહોરમાં પોતાની દુકાને બેઠા બેઠા ખાતાવહીના પાના ફેરવી રહ્યા હતા. તેમના મનમાં વર્ષોથી અટવાયેલી એક જ વાત સતત ઘૂમરાતી રહેતી હતી. ગામના છેડે આવેલી પાંચ વીઘા જમીનનો પ્રશ્ન હવે ઘરડા થવા આવ્યો હતો.

આ જમીન તેમના દાદાના વખતમાં ખરીદેલી હતી અને વારસામાં ત્રણ પિતરાઈ ભાઈઓને સરખે ભાગે મળી હતી. કાંતિભાઈ મોટા હતા, તેમનાથી નાના પ્રવીણભાઈ અને સૌથી નાના હસમુખભાઈ હતા. ત્રણેય ભાઈઓ વચ્ચે શરૂઆતમાં સારો મેળ હતો, પણ જમીનના ભાગલા પડ્યા પછી વાતો બગડતી ગઈ.

જમીન ફળદ્રુપ હતી અને ગામના મુખ્ય રસ્તાથી થોડીક જ અંદરની તરફ આવેલી હતી. તકલીફ ફક્ત એટલી જ હતી કે મુખ્ય ડામર રોડથી આ જમીન સુધી પહોંચવા માટે કોઈ કાયદેસરનો સરકારી રસ્તો નહોતો. વચ્ચે એક ખાનગી ખેડૂતની પંદર ફૂટની પટ્ટી આવતી હતી, જેમાંથી પસાર થયા વગર ખેતરમાં જઈ શકાતું નહોતું.

કાંતિભાઈએ ઘણી વખત બંને ભાઈઓને ભેગા કરીને આ રસ્તાની વાત કાઢી હતી. સામેવાળો ખેડૂત રસ્તાની જગ્યા વેચવા તૈયાર હતો, પણ તેના બદલામાં મોટી રકમ માંગતો હતો. ત્રણેયમાંથી કોઈ પણ ભાઈ પોતાના ખિસ્સામાંથી એક રૂપિયો પણ વધારે કાઢવા તૈયાર નહોતા.

પ્રવીણભાઈ હંમેશા દલીલ કરતા કે કાંતિભાઈ મોટા છે એટલે અડધો ખર્ચ એમણે ઉપાડવો જોઈએ. હસમુખભાઈનું કહેવું હતું કે મારી પાસે ખેતી કરવાના સાધનો નથી, એટલે હું રસ્તા માટે પૈસા કેમ બગાડું. આ નાની એવી જીદના કારણે વર્ષો સુધી એ સોના જેવી જમીન સાવ પડતર પડી રહી.

સમય જતાં ત્રણેય ભાઈઓના બાળકો પણ મોટા થઈ ગયા અને તેઓ પણ આ વાદવિવાદમાં જોડાઈ ગયા. હવે તો તહેવારોમાં પણ ત્રણેય પરિવારો એકબીજાના ઘરે જવાનું ટાળતા હતા. ગામના વડીલોએ બે-ત્રણ વાર પંચાયત બોલાવીને સમાધાન કરાવવાની કોશિશ કરી, પણ કોઈ નમતું જોખવા તૈયાર નહોતું.

એક દિવસ બપોરે ગામના તલાટી કચેરીમાંથી એક પટાવાળો કાંતિભાઈની દુકાને આવ્યો. તેણે એક સરકારી કાગળ આપ્યો અને સહી કરાવી લીધી. એ કાગળમાં લખ્યું હતું કે સરકાર ત્યાંથી એક નવો મોટો નેશનલ હાઈવે પસાર કરવાની યોજના બનાવી રહી છે.

કાંતિભાઈએ ચશ્મા સરખા કરીને કાગળ બે વાર વાંચ્યો. જે નવો હાઈવે બનવાનો હતો તે બરાબર તેમની પડતર જમીનની બાજુમાંથી જ નીકળતો હતો. આનો સીધો અર્થ એવો થતો હતો કે જે જમીન વર્ષોથી રસ્તા વગર કોડીની ગણાતી હતી, તેની કિંમત હવે કરોડો રૂપિયામાં પહોંચી જવાની હતી.

કાંતિભાઈનો ચહેરો ખુશીથી ચમકી ઊઠ્યો. તેમણે તરત જ દુકાનનું શટર પાડ્યું અને સ્કૂટર લઈને સીધા પ્રવીણભાઈના ઘરે પહોંચ્યા. ઘણા વર્ષો પછી મોટાભાઈને પોતાના આંગણે આવેલા જોઈને પ્રવીણભાઈ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.

પ્રવીણભાઈએ બહાર આવીને પૂછ્યું, "આજે અચાનક આ તરફ કેમ આવવું પડ્યું?" કાંતિભાઈએ ઉત્સાહમાં આવીને સરકારી નોટિસ તેમના હાથમાં મૂકી દીધી. પ્રવીણભાઈએ નોટિસ વાંચી અને તેમની આંખો પણ પહોળી થઈ ગઈ.

તે જ સાંજે હસમુખભાઈને પણ બોલાવવામાં આવ્યા અને ત્રણેય ભાઈઓ વર્ષો પછી એક ઓટલે બેઠા. ત્રણેયના મનમાં અચાનક આવેલી આ અઢળક સંપત્તિના વિચારો દોડવા લાગ્યા હતા. વાતાવરણમાં થોડી ક્ષણો માટે જૂની કડવાશ ભુલાઈ ગઈ હોય તેવું લાગતું હતું.

હસમુખભાઈએ ખુશ થઈને કહ્યું, "ભગવાનના ઘરમાં દેર છે પણ અંધેર નથી, આપણી જમીન હવે સોનાના ભાવે વેચાશે." પ્રવીણભાઈએ પણ ઉમેર્યું કે હવે કોઈ ખાનગી રસ્તો ખરીદવાની જરૂર નથી, સરકાર પોતે આપણને સીધો હાઈવે આપી રહી છે. કાંતિભાઈ મનોમન પોતાના દીકરાના નવા વ્યવસાય માટે પૈસાનું પ્લાનિંગ કરવા લાગ્યા હતા.

પરંતુ આ ખુશી વધારે સમય ટકી શકી નહીં. વાત જ્યારે સરકારી વળતરના પૈસા વહેંચવાની આવી ત્યારે ફરીથી જૂનો અહંકાર જાગી ઊઠ્યો. કાંતિભાઈએ કહ્યું કે હું મોટો છું અને આટલા વર્ષોથી જમીનનો સરકારી વેરો હું જ ભરતો આવ્યો છું, એટલે મને દસ ટકા વધારે મળવા જોઈએ.

આ સાંભળતાં જ પ્રવીણભાઈનો પિત્તો ગયો. તેમણે મોટેથી કહ્યું કે વેરો તમે તમારી મરજીથી ભરતા હતા, કાયદા મુજબ ત્રણેયનો ભાગ સરખો જ થાય. હસમુખભાઈએ પણ વચ્ચે પડીને કહ્યું કે જો સરખો ભાગ ન કરવો હોય તો હું કોઈ કાગળ પર સહી નહીં કરું.

વર્ષો જૂની અદાવત ફરીથી સપાટી પર આવી ગઈ અને વાતો ગાળાગાળી સુધી પહોંચી ગઈ. જે જમીન હજુ હાથમાં આવી નહોતી, તેના ભાગલા પાડવા માટે ત્રણેય ભાઈઓ વચ્ચે જોરદાર ઝઘડો શરૂ થઈ ગયો. અંતે કોઈ નિર્ણય ન આવ્યો અને ત્રણેય પોતાના ઘરે પાછા જતા રહ્યા.

અઠવાડિયા પછી જમીન સંપાદન અધિકારી ગામમાં આવ્યા અને તેમણે તમામ ખેડૂતોની એક મીટિંગ બોલાવી. જે ખેડૂતોની જમીન હાઈવેમાં જતી હતી તેમને સરકાર તરફથી મોટું વળતર મળવાનું હતું. કાંતિભાઈ, પ્રવીણભાઈ અને હસમુખભાઈ પણ મીટિંગમાં પહોંચ્યા.

અધિકારીએ ફાઈલો ખોલીને એક પછી એક ખેડૂતોના નામ બોલવાનું શરૂ કર્યું. જ્યારે આ ત્રણ ભાઈઓની જમીનનો વારો આવ્યો ત્યારે અધિકારીએ ચશ્મા નીચે કરીને ત્રણેય સામે જોયું. અધિકારીએ પૂછ્યું, "આ જમીનના અસલ માલિક કોણ છે અને તમારા ત્રણેયના નામે કાયદેસરનો વહેંચણી દસ્તાવેજ ક્યાં છે?"

કાંતિભાઈએ આગળ આવીને કહ્યું, "સાહેબ, આ અમારા દાદાની જમીન છે અને અમે ત્રણ ભાઈઓ વારસદાર છીએ." અધિકારીએ રેવન્યુ રેકોર્ડ તપાસ્યો અને માથું હલાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે તમારા રેકોર્ડમાં તો હજુ સુધી કોઈ ભાગલા જ નોંધાયેલા નથી અને જમીન પર જૂનો વિવાદ ચાલે છે.

પ્રવીણભાઈએ દલીલ કરી કે અમે ભાઈઓ અંદરોઅંદર સમજી લઈશું, તમે વળતરની રકમ મંજૂર કરી દો. અધિકારીએ કડક અવાજે કહ્યું કે સરકારી નિયમ મુજબ જ્યાં સુધી માલિકી હક અને સીમાડા સ્પષ્ટ ન હોય ત્યાં સુધી એક પણ રૂપિયો ચૂકવી શકાય નહીં. તમારે ત્રણેયે સાથે મળીને એક સંયુક્ત સંમતિપત્ર જમા કરાવવું પડશે.

ત્રણેય ભાઈઓ બહાર આવ્યા પણ હજુય કોઈ પોતાનો દાવો છોડવા તૈયાર નહોતું. કાંતિભાઈએ વકીલ રોકીને કોર્ટમાં અરજી કરી દીધી કે જમીનનું વળતર તેમની મંજૂરી વગર કોઈને ન મળે. સામા પક્ષે પ્રવીણભાઈ અને હસમુખભાઈએ પણ પોતાના અલગ વકીલો રોકી લીધા અને મનાઈ હુકમ માંગી લીધો.

આ રીતે ભાઈઓ વચ્ચેની લડાઈ હવે સરકારી કચેરીઓમાંથી નીકળીને અદાલતના દરવાજે પહોંચી ગઈ. દર મહિને કોર્ટની તારીખો પડતી રહી અને ત્રણેય ભાઈઓ પોતાના ખિસ્સામાંથી વકીલોની ફી ભરતા રહ્યા. જે પૈસા રસ્તો બનાવવા માટે નહોતા વાપર્યા, તેના કરતાં બમણા પૈસા હવે કોર્ટ-કચેરીના ધક્કા ખાવામાં વપરાવા લાગ્યા.

આમને સામને કેસ લડતા લડતા ત્રણ વર્ષ વીતી ગયા. આ ત્રણ વર્ષ દરમિયાન હાઈવેનું કામ ખૂબ ઝડપથી આગળ વધતું ગયું. મોટા મોટા જેસીબી મશીનો આવી ગયા અને આજુબાજુના ખેતરોમાં ડામર રોડ બનવા લાગ્યો.

જે ખેડૂતોએ સમયસર સંમતિ આપી દીધી હતી તેમને સરકાર તરફથી કરોડો રૂપિયા મળી ગયા હતા. ગામના ઘણા લોકોએ નવા પાકા મકાનો બનાવી લીધા અને પોતાના બાળકોને સારા અભ્યાસ માટે શહેરમાં મોકલી દીધા. ગામનો નકશો બદલાઈ ગયો હતો પણ આ ત્રણ ભાઈઓની સ્થિતિ એવી ને એવી જ રહી.

એક દિવસ અદાલતમાંથી આખરી ચુકાદો આવ્યો કે જ્યાં સુધી તમામ વારસદારો એકમત થઈને માલિકી નક્કી ન કરે ત્યાં સુધી વળતરની રકમ સરકારી તિજોરીમાં જમા રહેશે. આ ચુકાદો સાંભળીને ત્રણેય ભાઈઓના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.

તે જ અઠવાડિયે હાઈવે ઓથોરિટી તરફથી એક છેલ્લી નોટિસ આવી. તેમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે વિવાદિત જમીનનો કબજો જાહેર હિત માટે સરકારે લઈ લીધો છે. કાયદાકીય વિવાદના કારણે વળતરની રકમ અદાલતમાં સીલ કરી દેવામાં આવી છે જે હવે વર્ષો સુધી કોઈને મળી શકશે નહીં.

કાંતિભાઈ તે દિવસે સાંજે પોતાના ઘરના ઓટલે માથું પકડીને બેસી રહ્યા. સામેથી પ્રવીણભાઈ અને હસમુખભાઈ પણ ધીમા પગલે ચાલીને ત્યાં આવ્યા. ત્રણેયના ચહેરા પર એક અજીબ શૂન્યતા અને પસ્તાવો દેખાતો હતો.

હસમુખભાઈનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો, તેમણે કહ્યું, "મોટાભાઈ, આપણે શેના માટે આટલા વર્ષો ઝઘડતા રહ્યા? આજે ન જમીન રહી કે ન કોઈ પૈસા મળ્યા." પ્રવીણભાઈની આંખોમાંથી પણ આંસુ વહી રહ્યા હતા, તેમણે કહ્યું કે આપણી જીદ અને લોભે આપણને ક્યાંયના ન રાખ્યા.

કાંતિભાઈએ બંને ભાઈઓ સામે જોયું અને તેમની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ. તેમણે બંનેના હાથ પોતાના હાથમાં લીધા અને ભારે હૈયે બોલ્યા, "આપણી ભૂલ એ હતી કે આપણે જમીનનો ટુકડો જોયો પણ ભાઈબંધી ન જોઈ. જો તે દિવસે થોડું નમતું જોખીને રસ્તો બનાવી લીધો હોત, તો આજે આખા પરિવારનું ભવિષ્ય સુધરી ગયું હોત."

હવે પસ્તાવા સિવાય તેમની પાસે કંઈ જ બચ્યું નહોતું. જે સંપત્તિ તેમના પરિવારનું નસીબ બદલી શકતી હતી, તે તેમના અહંકાર અને અંદરોઅંદરની લડાઈની ભેટ ચડી ગઈ હતી. ત્રણેય ભાઈઓ એકબીજાનો હાથ પકડીને ચૂપચાપ બેસી રહ્યા, જ્યારે દૂર હાઈવે પરથી વાહનોની અવરજવરનો અવાજ સંભળાઈ રહ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.