વાંઝણી કહીને વહુને ઘરમાંથી કાઢતી સાસુ સામે જ્યારે ડોક્ટરે જૂની ફાઈલ ખોલી ત્યારે...

શાંતાબાએ હાથમાં રહેલી કાંસાની થાળી જોરથી રસોડાના ઓટલા પર પટકી. આખો ઓસરીનો ભાગ થાળીના અવાજથી ગૂંજી ઊઠ્યો. શાંતાબાએ પાડોશી મહિલાઓ આગળ મોટેથી બરાડા પાડવાનું શરૂ કર્યું કે મારા દીકરા સંજયના લગ્નને સાત વર્ષ થઈ ગયા પણ આ વાંઝણી વહુના પગલે ઘરમાં પારણું ન બંધાયું. અમારા આખા ખાનદાનનો દીવો બુઝાઈ રહ્યો છે અને આ છોકરી નિરાંતે બેઠી છે.

ભાવનાએ રસોડામાં ઊભા રહીને આંસુ લૂછ્યા અને ચૂપચાપ રોટલી વણવાનું ચાલુ રાખ્યું. તેનો હાથ સહેજ ધ્રૂજતો હતો પણ તેણે સાસુ સામે એક પણ સામો શબ્દ ન કહ્યો. સંજય હોલમાં બેસીને ઓફિસની ફાઈલો જોઈ રહ્યો હતો. સંજયે ધીમેથી ઊભા થઈને કહ્યું કે બા, હવે આ રોજનો કકળાટ બંધ કરો. સંતાન થવું કે ન થવું એ ભગવાનના હાથની વાત છે, ભાવનાનો કોઈ વાંક નથી.

શાંતાબાએ સંજય તરફ ફરીને કડવાશથી કહ્યું કે તું તો એના રૂપના મોહમાં આંધળો થઈ ગયો છે. તારી ઉંમર વધી રહી છે અને સમાજમાં લોકો મને પૂછે છે કે તમારા ઘરમાં પૌત્રનું મોઢું ક્યારે જોવા મળશે. મેં આજે જ ગામના મોટા જમીનદાર મોહનભાઈની દીકરી પૂનમનું માગું સ્વીકારી લીધું છે. આવતા મહિને તારા બીજા લગ્ન કરાવીશ અને આ અપશુકનિયાળ વહુને તેના પિયર રવાના કરી દઈશ.

ભાવનાના કાળજામાં તીર વાગ્યું હોય તેવી વેદના થઈ પણ તે મૌન રહી. સંજયે ગુસ્સાથી કહ્યું કે બા, હું જીવતેજીવ બીજા લગ્ન ક્યારેય નહીં કરું. ભાવના મારી પત્ની છે અને હું તેને ક્યારેય નહીં છોડું. શાંતાબાએ છાતી કૂટીને કહ્યું કે જો તું આ વહુને નહીં કાઢે તો હું કૂવામાં પડીને મારો જીવ આપી દઈશ. ઘરમાં ભયાનક સન્નાટો છવાઈ ગયો.

સાંજે સંજય ભાવના પાસે ઓરડામાં આવ્યો. ભાવના ખાટલા પર બેસીને ધીમા અવાજે રડી રહી હતી. સંજયે ભાવનાના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને કહ્યું કે ભાવના, તું બાની સામે સાચું સત્ય કેમ નથી કહી દેતી. તું શા માટે આટલા વર્ષોથી આ કાળમુખા મહેણાં એકલી સહન કરી રહી છે. તારો કોઈ વાંક નથી, તું ઈચ્છે તો આજે જ આખી વાત બાને કહી દઈએ.

ભાવનાએ સંજયનો હાથ પકડીને હાથ જોડ્યા અને કહ્યું કે ના સંજય, તમે મને વચન આપ્યું હતું. જો બાને ખબર પડશે કે તેમના કારણે મારું આખું જીવન બરબાદ થઈ ગયું છે, તો તેઓ આ આઘાત સહન નહીં કરી શકે. તેઓ આખી જિંદગી અપરાધભાવમાં જીવશે અને ઘૂંટાઈ ઘૂંટાઈને મરી જશે. હું ભલે મહેણાં સહન કરી લઉં પણ મારી સાસુનું હૃદય ક્યારેય તૂટવા નહીં દઉં.

સંજય લાચારીથી માથું પકડીને બેસી રહ્યો. પાંચ વર્ષ પહેલાં બનેલી એ ભયાનક ઘટના સંજયની આંખો સામે તાજી થઈ ગઈ. એ રાત્રે ઘરમાં શોર્ટ સર્કિટના કારણે ભયાનક આગ લાગી હતી. શાંતાબા ઊંઘમાં અંદરના રૂમમાં ફસાઈ ગયા હતા અને ચારેય તરફ આગની જ્વાળાઓ લપેટાઈ ગઈ હતી. આખો મહોલ્લો બહાર ઊભો રહીને તમાશો જોતો હતો પણ કોઈની અંદર જવાની હિમ્મત નહોતી ચાલતી.

તે સમયે ભાવના બે મહિનાની ગર્ભવતી હતી. પોતાના પેટમાં ઉછરી રહેલા પહેલા સંતાનની પણ પરવા કર્યા વગર ભાવના ભડભડ બળતી આગમાં કૂદી પડી હતી. તેણે બળતા લાકડા પોતાના શરીર પર ઝીલીને સાસુ શાંતાબાને બેભાન અવસ્થામાં બહાર ખેંચી કાઢ્યા હતા. સાસુનો જીવ બચી ગયો હતો પણ ભાવના પર ભારે બળતો કબાટ પડ્યો હતો જેના કારણે તેના પેટના ભાગે ગંભીર ઈજાઓ થઈ હતી.

હોસ્પિટલમાં તાત્કાલિક દસ કલાકનું જટિલ ઓપરેશન ચાલ્યું હતું. શહેરના જાણીતા સિનિયર ગાયનેકોલોજિસ્ટ ડોક્ટર મહેશ અને સર્જન ડોક્ટર કિશોરે ભાવનાનો જીવ તો બચાવી લીધો હતો, પણ ભારે ઈજાના કારણે તેનું ગર્ભાશય સંપૂર્ણપણે ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ ગયો હતો. ડોક્ટરોએ સ્પષ્ટ કહી દીધું હતું કે આ દીકરી હવે આખી જિંદગી ક્યારેય માતા નહીં બની શકે.

જ્યારે ભાવના ભાનમાં આવી ત્યારે તેણે સૌથી પહેલાં સાસુની તબિયત પૂછી હતી. જ્યારે તેને ખબર પડી કે તે હવે ક્યારેય સંતાનને જન્મ નહીં આપી શકે, ત્યારે તેનું હૃદય ભાંગીને ભૂકો થઈ ગયું હતું. પણ તેણે ડોક્ટર મહેશ અને સંજયના હાથ પકડીને સોગંદ લેવડાવ્યા હતા કે આ વાતની જાણ સાસુને ક્યારેય ન થવી જોઈએ. સાસુને માત્ર એટલું જ કહેવામાં આવ્યું હતું કે ભાવનાને સામાન્ય દાઝ્યાની ઈજા થઈ છે.

આ વાતને પાંચ વર્ષ વીતી ગયા હતા. શાંતાબા સાજા થઈ ગયા પણ તેમના મનમાં વહુ પ્રત્યેની કડવાશ વધતી ગઈ. તેઓ રોજ ભાવનાને વાંઝણી કહીને હડધૂત કરતા રહ્યા. ભાવનાએ ક્યારેય પોતાનો ત્યાગ કોઈને ન બતાવ્યો અને સાસુના પગ દબાવવાથી લઈને ઘરનું તમામ કામ હસતા મોઢે કરતી રહી.

બીજા દિવસે સવારે શાંતાબાએ ગામના પ્રતિષ્ઠિત વડીલો, જમીનદાર મોહનભાઈ અને તેમની દીકરી પૂનમને ઘરે બોલાવી લીધા. શાંતાબાએ આખા સમાજ સમક્ષ જાહેરાત કરી કે આજે મારા દીકરા સંજયની સગાઈ પૂનમ સાથે નક્કી થશે. ભાવના ચૂપચાપ ખૂણામાં ઊભી રહીને આ બધું જોઈ રહી હતી. તેના ચહેરા પરથી અવિરત આંસુની ધારા વહી રહી હતી.

સંજયે ભરેલી સભામાં ઊભા થઈને મોટેથી કહ્યું કે મોહનભાઈ, તમે તમારી દીકરીને પાછી લઈ જાઓ. હું આ સગાઈ ક્યારેય સ્વીકારવાનો નથી. શાંતાબાએ ક્રોધથી લાલચોળ થઈને ભાવનાનો હાથ પકડ્યો અને તેને ઘરના દરવાજા બહાર ધકેલવા લાગ્યા. શાંતાબાએ બરાડો પાડ્યો કે જો આ વાંઝણી આ ઘરમાં રહેશે તો હું આ ઘરમાં અન્ન-જળનો ત્યાગ કરીશ.

બરાબર એ જ ક્ષણે ઘરના આંગણામાં એક મોટી કાર આવીને ઊભી રહી. કારમાંથી શહેરની પ્રતિષ્ઠિત સિવિલ હોસ્પિટલના ડીન અને વરિષ્ઠ ડોક્ટર મહેશ પોતાના હાથમાં એક જૂની મેડિકલ ફાઈલ લઈને બહાર આવ્યા. ડોક્ટર મહેશ સંજયના પરિવારના જૂના પારિવારિક મિત્ર પણ હતા. ડોક્ટર મહેશે આંગણામાં ચાલતો તમાશો જોયો અને તેમનો પિત્તો ગયો.

ડોક્ટર મહેશે આગળ વધીને શાંતાબાનો હાથ પકડી લીધો અને ભાવનાને પોતાની પાછળ ઊભી રાખી. ડોક્ટર મહેશે ગર્જનાભર્યા અવાજે કહ્યું કે શાંતાબેન, અટકી જાઓ. જેને તમે વાંઝણી કહીને ઘરની બહાર કૂતરાની જેમ તગેડી રહ્યા છો, એ દીકરીના પગ ધોઈને તમારે એનું ચરણામૃત પીવું જોઈએ. આખો મહોલ્લો અને આવેલા મહેમાનો સ્તબ્ધ થઈ ગયા.

શાંતાબાએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું કે ડોક્ટર સાહેબ, તમે આ શું બોલી રહ્યા છો. આ છોકરી સાત વર્ષથી અમારા ખાનદાનને એક વારસદાર નથી આપી શકી. ડોક્ટર મહેશે પોતાના હાથમાં રહેલી પાંચ વર્ષ જૂની પીળી પડી ગયેલી મેડિકલ ફાઈલ અને ઓપરેશનના અસલ રિપોર્ટ્સ બધાની સામે ટેબલ પર પટક્યા.

ડોક્ટર મહેશે આખી સભા સાંભળે તેમ સ્પષ્ટ અવાજે કહ્યું કે શાંતાબેન, તમારી યાદશક્તિ જતી રહી છે કે શું. પાંચ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તમારા ઘરમાં ભયાનક આગ લાગી હતી અને તમે અંદર બળીને ભસ્મ થઈ જવાના હતા, ત્યારે આ નિર્દોષ દીકરી પોતાના પેટમાં બે મહિનાનો ગર્ભ લઈને એ આગના ભડકામાં કૂદી પડી હતી. તેણે પોતાના શરીર પર બળતા પતરા અને કબાટ ઝીલીને તમારો જીવ બચાવ્યો હતો.

ડોક્ટર મહેશે ધ્રૂજતા અવાજે આગળ કહ્યું કે એ આગમાં તમારા જીવને બચાવવાના ચક્કરમાં ભાવનાના પેટ પર ગંભીર ઘા વાગ્યા હતા. હોસ્પિટલમાં અમે આખી રાત ઓપરેશન કર્યું ત્યારે તેનું પહેલું બાળક ગર્ભમાં જ મૃત્યુ પામ્યું હતું અને તેનું ગર્ભાશય કાયમ માટે ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ ગયો હતો. આ દીકરીએ પોતાનું માતૃત્વ અને પોતાનું સંતાન તમારા જીવના બદલામાં હોમી દીધું હતું.

ડોક્ટર મહેશે આંખમાંથી આંસુ લૂછતાં કહ્યું કે ઓપરેશન પછી જ્યારે તેને ભાન આવ્યું ત્યારે તેણે મારા હાથ પકડીને રડીને સોગંદ દીધા હતા કે મારા સાસુને ક્યારેય ન કહેતા કે મારા કારણે તેમનો ખોળો સૂનો થઈ ગયો છે. એ દેવી જેવી વહુ છેલ્લા પાંચ વર્ષથી તમારો જીવ બચાવવાનો આટલો મોટો દંડ હસતા મોઢે ભોગવી રહી હતી અને તમે તેને રોજ વાંઝણી કહીને હડધૂત કરતા હતા.

આખો હોલ સુન્ન થઈ ગયો. જમીનદાર મોહનભાઈ અને તેમની દીકરી પૂનમ પણ આ સાંભળીને હાથ જોડીને ઊભા રહી ગયા. શાંતાબાના પગ નીચેથી જાણે ધરતી સરકી ગઈ. તેમના હાથ-પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેમની આંખો સામે અંધારા છવાઈ ગયા. શાંતાબાને પાંચ વર્ષ જૂની એ આગની રાત યાદ આવી ગઈ જ્યારે ભાવનાએ તેમને પોતાના ખભા પર ઊંચકીને બહાર કાઢ્યા હતા.

શાંતાબા ધ્રૂજતા શરીરે આગળ વધ્યા અને ભાવનાના પગમાં ઢળી પડ્યા. શાંતાબાએ ચોધાર આંસુએ રડતા રડતા ભાવનાના પગ પકડી લીધા. શાંતાબાએ વિલાપ કરતા કહ્યું કે બેટા ભાવના, મને માફ કરી દે. હું અંધ બની ગઈ હતી, હું અહંકારી બની ગઈ હતી. જે વહુએ મારી જિંદગી બચાવવા પોતાનું સર્વસ્વ લૂંટાવી દીધું, એ વહુને મેં નરક જેવી યાતનાઓ આપી. મારી જીભ કેમ ન કપાઈ ગઈ જ્યારે મેં તને વાંઝણી કહી.

ભાવનાએ તરત નીચે બેસીને સાસુના હાથ પકડ્યા અને તેમને ઊભા કર્યા. ભાવનાએ ગળગળા અવાજે કહ્યું કે બા, તમે મારા પગમાં ન પડો. તમે મારા પતિની મા છો એટલે મારી પણ મા જ છો. સંતાન ન હોવાનો અફસોસ મને પણ છે, પણ જો તે દિવસે મેં તમને ન બચાવ્યા હોત તો હું મારી જાતને ક્યારેય માફ ન કરી શકી હોત. મારો સંસાર તમારા આશીર્વાદથી જ પૂર્ણ છે.

મોહનભાઈએ આગળ આવીને કહ્યું કે શાંતાબેન, તમારી વહુ કોઈ સામાન્ય સ્ત્રી નથી પણ સાક્ષાત દેવી છે. જેને આવી સંસ્કારી અને ત્યાગમૂર્તિ વહુ મળી હોય તેને કોઈ બીજા વારસદારની જરૂર નથી. મોહનભાઈ પોતાની દીકરી સાથે હાથ જોડીને આદરપૂર્વક વિદાય થયા. આખા મહોલ્લાના લોકોએ ભાવનાના આ અદ્ભુત ત્યાગ અને સંસ્કારને નમન કર્યા.

શાંતાબાએ ભાવનાને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી લીધી અને તેના માથા પર અવિરત વાત્સલ્યના આંસુ વહાવ્યા. શાંતાબાએ આખા ઘરની ચાવીઓ અને તમામ વારસાઈ મિલકત ભાવનાના ચરણોમાં મૂકી દીધી. વર્ષોથી સાસુના હૃદયમાં ભરેલો અહંકાર અને કડવાશ વહુના નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ અને મહાન ત્યાગ આગળ કાયમ માટે ઓગળી ગયા. એ ઘરમાં હવે સાચા પ્રેમ, આદર અને પવિત્ર પારિવારિક એકતાનો નવો સૂર્યોદય થયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.