વૈભવી બંગલામાં આવવાની ના પાડતા વૃદ્ધ પિતા પર દીકરો ભડક્યો, ઓસરીમાં બેઠેલાં બાળકોને જોઈને પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ જ્યારે...

રવિવારની ધૂળિયા બપોરે મનોજે પોતાની નવી ચમકતી કાળી લક્ઝરી ગાડી ગામની સાંકડી અને ખાડાટેકરાવાળી શેરીમાં લાવીને ઊભી રાખી.

ગાડીના એસીમાંથી બહાર નીકળતાં જ ગરમ લૂ અને ધૂળની ડમરીઓએ તેના મોંઘા સુતરાઉ શર્ટ પર ધૂળની પરત ચડાવી દીધી.

શેરીના છેડે આવેલું તેનું પચાસ વર્ષ જૂનું પૈતૃક મકાન સાવ જીર્ણ હાલતમાં ઊભું હતું.

છત પરના નળિયાં તૂટેલાં હતાં, દીવાલો પરથી ચૂનાનું પ્લાસ્ટર ખરી પડ્યું હતું અને લાકડાના મુખ્ય દરવાજા પર જૂનો કાટ લાગેલો સાંકળો લટકતો હતો.

ઓસરીમાં ઢાળેલી જૂની લાકડાની ખાટલી પર તેના અડસઠ વર્ષના પિતા રમેશભાઈ બેઠા બેઠા એક જૂની સાયકલની ચેઈન સરખી કરી રહ્યા હતા.

તેમના હાથ કાળા ગ્રીસથી ખરડાયેલા હતા અને તેમણે સાવ જૂનું, બે જગ્યાએથી થીગડું મારેલું ધોતિયું અને ખાદીનો કુરતો પહેર્યો હતો.

મનોજે હાથમાં રહેલી ગાડીની ચાવી આંગળી પર ગોળ ફેરવતાં ભારે અણગમા સાથે ઓસરીમાં પગ મૂક્યો.

મનોજે હાલમાં જ શહેરના સૌથી પોશ અને પોલિશ વિસ્તારમાં ચાર કરોડ રૂપિયાનો આલીશાન ચાર માળનો બંગલો બનાવ્યો હતો.

જેમાં ઈટાલીયન માર્બલ, સેન્ટ્રલ એસી, હોમ થિયેટર, નોકરોની ફોજ અને સુંદર મોટો બગીચો હતો.

છેલ્લા છ મહિનાથી મનોજ પિતાને આ જૂનું મકાન કાયમ માટે છોડીને પોતાના બંગલામાં રહેવા આવવા માટે કરગરી રહ્યો હતો, પણ પિતા ટસના મસ થતા નહોતા.

'પપ્પા, હવે આ તમારો જૂનો હઠાગ્રહ અને તમાશો બંધ કરો!' મનોજે કંટાળીને ઊંચા અવાજે કહ્યું.

'આજે હું મારી ગાડીમાં મોટો સામાન ભરવાની જગ્યા કરીને જ આવ્યો છું, તમારો સામાન પેક કરો અને મારી સાથે નીકળો.'

રમેશભાઈએ હાથમાં રહેલો પાનો નીચે મૂક્યો અને એક જૂના મેલા કપડાથી પોતાના હાથ લૂછતાં શાંત નજરે દીકરા સામે જોયું.

'મનોજ બેટા, મેં તને ગયા અઠવાડિયે પણ કહ્યું હતું અને આજે પણ કહું છું, હું આ ઘર છોડીને ક્યાંય નથી આવવાનો.' પિતાએ ધીમા અવાજે કહ્યું.

'મને આ ઓસરી, આ નળિયાં અને આ શેરીમાં જ શાંતિ મળે છે. તું તારા બંગલામાં તારી પત્ની અને બાળકો સાથે સુખેથી રહે.'

પિતાનો આ સાદો અને સહજ ઇનકાર સાંભળતાં જ મનોજના મગજની નસ ફાટવા લાગી અને તેનો સંયમ સાવ તૂટી ગયો.

'તમને આ ખંડેરમાં એવી તે શું શાંતિ મળે છે પપ્પા?' મનોજે ગુસ્સામાં ઓસરીના થાંભલા પર હાથ પછાડતાં પૂછ્યું.

'આ ચોમાસામાં છતમાંથી પાણી ટપકે છે, દીવાલોમાં ભેજ મારે છે અને ગમે ત્યારે આ દીવાલ માથે પડે એવી હાલત છે.'

'શહેરમાં મારા મિત્રો અને વેપારીઓ મારી મજાક ઉડાવે છે કે આટલો મોટો કરોડપતિ ઉદ્યોગપતિ બન્યો છતાં પોતાના સગા બાપને ગામડાની ઓરડીમાં સડવા મૂકી રાખ્યો છે!'

'તમે આખી દુનિયા સામે મને સ્વાર્થી, નિર્દય અને નાલાયક દીકરો સાબિત કરવા માંગો છો?'

રમેશભાઈની આંખોમાં ક્ષણભર માટે ઊંડી વેદના છલકાઈ આવી, પણ તેમણે હોઠ સીવી લીધા અને કશું જ ન બોલ્યા.

'તમને મારી સફળતા, મારી સંપત્તિ કે મારી આબરૂની ક્યારેય કોઈ કદર જ નથી રહી!' મનોજે કડવાશ ઓકતાં આગળ કહ્યું.

'તમે હંમેશા સાબિત કરવા માંગો છો કે તમારો ત્યાગ મારા વૈભવ કરતાં મોટો છે. હું આજે તમારી એક પણ વાત સાંભળવાનો નથી.'

મનોજ ક્રોધમાં ધૂંધવાતો સીધો ઘરના અંદરના અંધારા ઓરડામાં ઘૂસી ગયો.

તેણે વિચાર્યું કે પિતાના કપડાં અને જરૂરી સામાન પોતે જ બેગમાં ભરી લેશે એટલે પિતાએ પરાણે ગાડીમાં બેસવું જ પડશે.

ઓરડામાં એક જૂનો લોખંડનો પટારો અને દીવાલના ગોખલા પાસે એક લાકડાનું કબાટ હતું.

મનોજે કબાટનું પાટિયું જોરથી ખેંચ્યું તો અંદરથી કપડાંના બદલે જૂના ચોપડાઓ, સ્લેટ, પેન્સિલોના બોક્સ અને જાડા રજિસ્ટરોનો ઢગલો નીચે પડ્યો.

બરાબર તે જ સમયે બહાર ઓસરીમાં સાઇકલની ઘંટડી વાગી અને કેટલાક બાળકોના ખિલખિલાટનો અવાજ ગૂંજી ઊઠ્યો.

એક આઠ વર્ષની નાની ગરીબ દીકરી ફાટેલા ચંપલ પહેરીને હાથમાં સ્લેટ લઈને ઓસરીમાં દોડતી આવી.

'માસ્તર દાદા! માસ્તર દાદા! જુઓ આજે હું ગણિતના બધા દાખલા સાચા ગણીને લાવી છું!' બાળકી ઉત્સાહથી બોલી.

મનોજે ક્રોધથી પેલાં બાળકો તરફ જોયું અને તુચ્છકારથી તાડૂક્યો, 'તમે બધા અહીં ભીખ માંગવા કેમ આવી ચડ્યા છો? ભાગો અહીંથી!'

પરંતુ રમેશભાઈએ તરત જ ઊભા થઈને બાળકીના માથા પર વહાલથી હાથ ફેરવ્યો અને મનોજને શાંત રહેવા ઈશારો કર્યો.

'મનોજ, આ કોઈ ભિખારી નથી પણ સરસ્વતીના સાચા ઉપાસક છે, એમનું અપમાન કરવાનો તને કોઈ હક્ક નથી,' પિતાએ ગંભીર અવાજે કહ્યું.

તેની પાછળ પાછળ બીજા દસ-બાર ગરીબ શ્રમિકોના બાળકો, મજૂરોના દીકરાઓ અને કડિયાકામ કરતા પરિવારોના બાળકો હાથમાં ચોપડીઓ લઈને ઓસરીમાં આવીને બેસી ગયા.

ઓરડામાં ઊભેલા મનોજના કાન સરવા થયા અને તેનું ધ્યાન નીચે પડેલા જાડા સરકારી રજિસ્ટર પર ગયું.

રજિસ્ટરના મુખપૃષ્ઠ પર લખેલું હતું: 'નિઃશુલ્ક સંધ્યા વિદ્યાલય અને સંસ્કાર કેન્દ્ર'.

મનોજે ધ્રૂજતા હાથે એ રજિસ્ટર ખોલ્યું અને અંદરનાં પાનાં ફેરવવા લાગ્યો.

તેમાં ગામના છેવાડે આવેલી ઝૂંપડપટ્ટીના ચાલીસ અનાથ અને અત્યંત ગરીબ બાળકોના નામ, તેમની શાળાની ફીની પહોંચો અને પુસ્તકોના હિસાબ લખેલા હતા.

રજિસ્ટરની વચ્ચેથી એક જૂનો કાનૂની સ્ટેમ્પ પેપર અને પિતાના સ્વર્ગસ્થ મિત્રનો પત્ર બહાર નીકળ્યો.

તેની સાથે જ ભૂતકાળમાં અહીં ભણીને આગળ વધેલા ગરીબ વિદ્યાર્થીઓના આભાર પત્રોનો મોટો ઢગલો પણ હતો.

કોઈ રિક્ષાચાલકનો દીકરો આજે સરકારી કચેરીમાં ક્લાર્ક બન્યો હતો, તો કોઈ કડિયાની દીકરી હોસ્પિટલમાં નર્સ બનીને સેંકડો દર્દીઓની સેવા કરી રહી હતી.

દરેક પત્રમાં એક જ વાત લખેલી હતી: 'જો રમેશ માસ્તરે અમને મફત ન ભણાવ્યા હોત, તો અમે આજે રસ્તા પર મજૂરી કરતા હોત!'

મનોજે ધ્રૂજતી આંગળીઓથી એ કાનૂની દસ્તાવેજ વાંચવાનું શરૂ કર્યું અને તેના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ.

પંદર વર્ષ પહેલાં જ્યારે મનોજ એન્જિનિયરિંગ કોલેજમાં ભણતો હતો, ત્યારે છેલ્લા વર્ષની ભારે ફી ભરવા માટે રમેશભાઈ પાસે એક રૂપિયો પણ નહોતો.

રમેશભાઈએ ગામના એક સેવાભાવી ટ્રસ્ટી પાસેથી મનોજના ભણતર માટે મોટું દેવું લીધું હતું.

તે ટ્રસ્ટીએ પૈસા આપતાં એક પવિત્ર શરત મૂકી હતી કે મનોજ ભણીગણીને મોટો માણસ બની જાય પછી રમેશભાઈએ આ પૈતૃક મકાન ગરીબ બાળકોના શિક્ષણ માટે સમર્પિત કરવું પડશે.

રમેશભાઈએ નિવૃત્તિ પછી મળેલા પેન્શનમાંથી મનોજનું એ તમામ શિક્ષણનું દેવું ચૂકવી દીધું હતું અને આ મકાનને ગરીબ બાળકો માટેની વિદ્યાપીઠ બનાવી દીધી હતી.

છેલ્લા પંદર વર્ષથી દરરોજ સાંજે રમેશભાઈ આ ઓસરીમાં ચાલીસ ગરીબ બાળકોને મફત ભણાવતા હતા, તેમને પુસ્તકો અને નાસ્તો આપતા હતા.

આ બાળકોના ઘરમાં વીજળી નહોતી એટલે તેઓ રાત્રે આ મકાનના ફાનસ અને બલ્બના અજવાળે બોર્ડની પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા હતા.

જો રમેશભાઈ આ ઘર છોડીને મનોજના આલીશાન બંગલામાં ચાલ્યા જાય, તો આ મકાનને તાળું લાગી જાય અને આ ચાલીસ નિર્દોષ બાળકોનું ભવિષ્ય કાયમ માટે અંધકારમાં ધકેલાઈ જાય!

દસ્તાવેજની નીચે રમેશભાઈની અંગત ડાયરીનું એક ફાટેલું પાનું ચોંટાડેલું હતું.

તેમાં પિતાએ લખ્યું હતું: 'મારો મનોજ તો ભણીગણીને આકાશમાં ઊડતો થઈ ગયો, પણ આ ઝૂંપડીના બાળકોને હજુ પાંખો ફૂટી નથી.'

'હું મારા દીકરાના બંગલામાં મોજશોખ માણવા જતો રહું અને અહીં સરસ્વતીનું આ મંદિર સૂમસામ થઈ જાય, તો મારો આત્મા મને ક્યારેય માફ નહીં કરે.'

'મનોજ મને સ્વાર્થી સમજે તો ભલે સમજે, પણ મારે આ બાળકોના જીવનનો દીવો ઓલવાવા નથી દેવો...'

આ શબ્દો વાંચતાં જ મનોજના હાથમાંથી રજિસ્ટર છૂટી ગયું અને તેનું આખું શરીર શરમથી ધ્રૂજવા લાગ્યું.

તેના કાનમાં પોતાના એ અહંકારી અને નિર્દય શબ્દો હથોડાની જેમ વાગવા લાગ્યા: 'તમને આ ખંડેરમાં શું દેખાય છે... તમે મને બદનામ કરો છો... તમારો જૂનો તમાશો...'

જે પિતા આ ગરીબ બાળકોના ભાગ્ય વિધાતા બનીને બેઠા હતા, એ પિતાને તે પોતાના પૈસાના નશામાં લાચાર અને જિદ્દી સમજી બેઠો હતો!

મનોજ ભારે પગલે ઓરડાની બહાર આવ્યો.

ઓસરીમાં રમેશભાઈ જમીન પર બેસીને પેલાં નાનાં બાળકોને સ્લેટ પર કક્કો અને ગણિતના દાખલા પ્રેમથી શીખવી રહ્યા હતા.

બાળકોના ચહેરા પર પોતાના માસ્તર દાદા માટે અસીમ આદર અને સ્નેહની ચમક સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.

મનોજ દોડીને સીધો પિતાના ચરણોમાં ઢળી પડ્યો.

તેણે રમેશભાઈના બંને ધૂળવાળા પગ પકડી લીધા અને પોતાનું માથું પિતાના ખોળામાં મૂકીને પોક મૂકીને રડી પડ્યો.

'પપ્પા... મને માફ કરી દો! હું કેટલો અંધ, અધમ અને ઘમંડી દીકરો નીકળ્યો!' મનોજનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો.

'મને મારા ચાર કરોડના બંગલાની ચમક દેખાઈ, પણ તમારા આ નાનકડા મકાનમાં ધબકતું સરસ્વતીનું આટલું પવિત્ર મંદિર ન દેખાયું!'

'મેં મારી સંપત્તિના તોરમાં તમારા પર આટલા કડવા વેણ ફેંક્યા, મને માફ કરી દો પપ્પા!'

રમેશભાઈની આંખોમાં પણ વાત્સલ્યના આંસુ છલકાઈ આવ્યા અને તેમણે દીકરાના માથા પર હાથ મૂકીને તેને ઊભો કર્યો.

'ના બેટા, તું ખોટો નહોતો. તું તો તારા પ્રેમથી મને તારી સાથે લઈ જવા માંગતો હતો,' પિતાએ ગળગળા અવાજે કહ્યું.

'પણ મારો જીવ આ બાળકોમાં વસે છે. જો હું અહીંથી જતો રહું તો આ દીવાઓ બુઝાઈ જાય.'

મનોજે તે જ ક્ષણે આંસુ લૂછતાં બંને હાથ જોડીને એક મોટો સંકલ્પ કર્યો.

'પપ્પા, હવે તમારે આ ઘર છોડીને ક્યાંય જવાની જરૂર નથી.' મનોજે દ્રઢ નિશ્ચય સાથે કહ્યું.

'કાલથી જ હું આ જૂના મકાનનું સમારકામ કરાવીશ અને અહીં એક આધુનિક લાયબ્રેરી અને ડિજિટલ ક્લાસરૂમ બનાવી આપીશ.'

'આ તમામ ચાલીસ બાળકોના પુસ્તકો, ગણવેશ અને કોલેજ સુધીના ભણતરનો તમામ ખર્ચ હવેથી તમારો આ દીકરો ઉપાડશે.'

મનોજે તરત જ પોતાના ફોનમાંથી પત્ની પૂજાને ફોન જોડ્યો અને તેને પણ આ પવિત્ર કાર્યમાં જોડાઈ જવા કહ્યું.

પૂજાએ પણ સામે છેડેથી રડતાં રડતાં કહ્યું કે આપણે દર રવિવારે આ બાળકો સાથે જ અહીં ગામડે આવીને સમય વિતાવીશું.

ઓસરીમાં બેઠેલાં તમામ બાળકો તાળીઓ પાડી ઊઠ્યાં અને પિતાએ વહાલથી દીકરાને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

બાળકોના ચહેરા પર એક નવી આશા અને અજવાળાની ચમક લહેરાઈ ઊઠી હતી.

મનોજે પોતાની મોંઘી ગાડીની ચાવી ખિસ્સામાં મૂકી દીધી અને પોતે પણ ઓસરીમાં જમીન પર બેસીને બાળકોને અક્ષરો ઘૂંટાવવા લાગ્યો.

વૈભવ અને અહંકારનો પરાજય થયો હતો અને સમર્પણ તેમજ પિતૃપ્રેમની સાચી જીત થઈ હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.