વહુ સાસરીયાથી કંટાળીને ઘર છોડીને જતી હતી, સાસુના કબાટમાંથી એક જૂની ડાયરી હાથ લાગી અને પછી જે થયું તે જાણીને...

સાડા સાત વર્ષ પહેલાં જ્યારે પાયલ આ ઘરમાં લગ્ન કરીને આવી ત્યારે તેના મનમાં હજારો અરમાનો હતા. એક આદર્શ પરિવાર, વહાલ સોયી સાસુ, અને કિલ્લોલ કરતું ઘર. પાયલ સ્વભાવે એકદમ શાંત, ભોળી અને થોડી સંકોચવાળી હતી. તેના પતિ આકાશ એક પ્રાઈવેટ બેંકમાં આસિસ્ટન્ટ મેનેજર તરીકે નોકરી કરતા હતા. આકાશ સવારે નવ વાગ્યે ટિફિન લઈને નીકળી જાય એટલે સીધા સાંજે આઠ વાગ્યે ઘરે પાછા આવતા. ઘરમાં આકાશ ઉપરાંત તેના માતા સાવિત્રીબેન અને નાની બહેન નીતા રહેતા હતા.

શરૂઆતના થોડા મહિના તો બધું બહુ સારું ચાલ્યું, પરંતુ જેમ-જેમ સમય વીતતો ગયો તેમ-તેમ ઘરનો માહોલ બદલાવા લાગ્યો. રોજ સવારે પાયલ વહેલી જાગીને રસોડામાં પહોંચે ત્યારથી જ સાસુ સાવિત્રીબેનનો કડક અવાજ શરૂ થઈ જતો.

"પાયલ, શાકમાં મીઠું આજે ફરી ઓછું નાખ્યું છે? કેટલી વાર કીધું કે આકાશને તીખું-મોળું જમવાનું બિલકુલ પસંદ નથી! અને આ રોટલીઓ જો, હજુ પણ તને બરાબર ગોળ વણતા નથી આવડતી?" સાવિત્રીબેન ડાઇનિંગ ટેબલ પર બેસીને ચાનો કપ હાથમાં લેતા જ બોલતા.

પાયલ નીચું જોઈને બધું સાંભળી લેતી અને ધીમેથી કહેતી, "ભલે મમ્મીજી, આવતીકાલથી ધ્યાન રાખીશ."

પરંતુ વાત અહીં જ પૂરી નહોતી થતી. ડ્રોઇંગ રૂમમાં સોફા પર બેસીને ફોન જોતી નીતા પણ તરત જ રસોડા તરફ આવીને મમ્મીના સૂર પુરાવતી, "હા મમ્મી, તારી વાત સાચી છે. ભાભીને પિયરમાંથી કશું શીખવાડ્યું જ નથી લાગતું. કપડાં ધોઈને સુકવવાની પણ રીત નથી એમનામાં. મારે મારી ફ્રેન્ડ્સના ઘરે જવું હોય તો પણ મારે મારા કપડાં જાતે જ ઈસ્ત્રી કરવા પડે છે."

નીતા હંમેશાં સાવિત્રીબેનનો જ પક્ષ લેતી. જ્યારે પણ સાસુ-વહુ વચ્ચે નાની-નાની વાતોમાં ખટરાગ થતો, ત્યારે નીતા મમ્મીની પડખે ઊભી રહીને પાયલને વધુ દોષિત ઠેરવતી. પાયલને ધીમે-ધીમે અહેસાસ થવા લાગ્યો કે આ ઘરમાં તે તદ્દન એકલી પડી ગઈ છે. આકાશ સાંજે ઘરે આવે ત્યારે એટલો થાકેલો હોય કે પાયલ તેને પોતાના મનની વ્યથા કહીને વધુ પરેશાન કરવા નહોતી માંગતી. ક્યારેક જો તે થોડી ફરિયાદ કરે, તો આકાશ પણ એટલું જ કહીને વાત ટાળી દેતો, "પાયલ, મમ્મીની ઉંમર થઈ છે અને નીતા તો હજુ નાની છે, તું મન પર ન લે."

બપોરના સમયે જ્યારે આખું ઘર શાંત હોય, ત્યારે પાયલ રસોડાના ખૂણામાં અથવા પોતાના બેડરૂમમાં બેસીને અશ્રુધારા વહાવતી. તેને સતત એવું લાગતું કે સાસુ અને નણંદ બંને મળીને તેને માનસિક રીતે હેરાન કરી રહ્યા છે. રસોઈ બનાવવાથી લઈને ઘરની સફાઈ સુધી, ગમે તેટલું સારું કામ કરે તો પણ સાવિત્રીબેનના ચહેરા પર ક્યારેય સંતોષ દેખાતો નહીં.

જોતજોતામાં શિયાળાની ઋતુ પૂરી થઈ ગઈ અને ઉનાળાના દિવસો શરૂ થયા. એક દિવસ સવારે રસોડામાં કામ કરતી વખતે પાયલથી કાચનો મોંઘો બાઉલ હાથમાંથી છટકી ગયો અને જમીન પર પડીને તેના ટુકડે-ટુકડે થઈ ગયા. અવાજ સાંભળીને સાવિત્રીબેન અને નીતા બંને દોડતા રસોડામાં આવ્યા.

"આ શું કર્યું પાયલ? આ સેટ મારા લગ્ન વખતનો અણમોલ હતો! તારા હાથ છે કે લાકડાના? ઘરમાં કઈ વસ્તુ કઈ રીતે સાચવવી એનું ભાન જ નથી તને!" સાવિત્રીબેનનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો.

નીતાએ પણ વહેતા પ્રવાહમાં હાથ ધોઈ લીધા, "સાચે મમ્મી, ભાભી આખો દિવસ કંઈક વિચારોમાં જ ખોવાયેલા હોય છે. કાલે મારી કોલેજની ફી ભરવાની છે અને મારા રૂમનું ફેન પણ સરખું સાફ નથી થયું."

આ સાંભળીને પાયલના ધૈર્યની સીમા તૂટી ગઈ. તેને લાગ્યું કે હવે આ ઘરમાં તેનું કોઈ માન સન્માન નથી રહ્યું. આખો દિવસ નોકરાણીની જેમ કામ કરવા છતાં જો તેને માત્ર ટોણા જ મળવાના હોય, તો અહીં રહેવાનો કોઈ અર્થ નથી. તે રડતી-રડતી પોતાના રૂમમાં ગઈ અને અંદરથી દરવાજો બંધ કરી દીધો. તેને મનોમન દ્રઢ નિર્ણય કરી લીધો કે હવે તે આ ઘર છોડીને હંમેશાં માટે પોતાના પિયર જતી રહેશે.

તેને સાસરીયાના આ રોજ-રોજના ત્રાસથી મુક્તિ જોઈતી હતી. પિયર જવા માટે તેને પોતાના શૈક્ષણિક સર્ટિફિકેટ્સ (Educational Certificates) ની જરૂર હતી, જેથી તે ભવિષ્યમાં કોઈ નોકરી કરીને પગભર થઈ શકે. પાયલને યાદ આવ્યું કે લગ્ન પછી તેના બધા જ અગત્યના દસ્તાવેજો અને ફાઈલો સાસુ સાવિત્રીબેને પોતાના કબાટમાં લોક કરીને રાખ્યા હતા.

બપોરે બે વાગ્યે સાવિત્રીબેન જમીને હોલમાં સૂતા હતા અને નીતા પોતાની ફ્રેન્ડના ઘરે ગઈ હતી. આખા ઘરમાં નીરવ શાંતિ હતી. પાયલ દબાયેલા પગે સાસુના રૂમમાં પ્રવેશી. તેની નજર ડ્રેસિંગ ટેબલ પર પડેલી કબાટની ચાવી પર ગઈ. તેને ધ્રુજતા હાથે ચાવી લીધી અને સાસુનો લાકડાનો મોટો કબાટ ખોલ્યો.

કબાટમાં બધી વસ્તુઓ ખૂબ જ વ્યવસ્થિત ગોઠવાયેલી હતી. પાયલ પોતાની સર્ટિફિકેટ્સની ફાઈલ શોધવા માટે કપડાંની પાછળ હાથ નાખીને ફાફા મારવા લાગી. ફાઈલ ખેંચતી વખતે, તેની પાછળ રાખેલી એક અત્યંત જૂની, કથ્થઈ રંગના કવર વાળી ડાયરી જમીન પર ધબ દઈને પડી.

પાયલ ગભરાઈ ગઈ કે ક્યાંક સાસુ જાગી ન જાય. તેને તરત જ તે ડાયરી હાથમાં લીધી. ડાયરીના પાના પીળા પડી ગયા હતા. પાયલને કુતૂહલ થયું કે સાસુ આ ડાયરીમાં શું લખતા હશે? તેને ડાયરી ખુલ્લી કરી અને જેમ-જેમ તે પાના પલટાવતી ગઈ, તેમ-તેમ તેની નજર એક તાજા લખાયેલા પાના પર સ્થિર થઈ ગઈ. તે પાનાની ઉપર મોટા અક્ષરે તેની નણંદનું નામ લખેલું હતું: "દીકરી નીતા જોગ..."

પાયલની ઉત્સુકતા વધી ગઈ. તેને આજુબાજુ જોયું અને રૂમનો દરવાજો અડધો બંધ કરીને તે ડાયરી મોટેથી વાંચવા લાગી. ડાયરીમાં સાવિત્રીબેનના હાથે લખાયેલા શબ્દો કંઈક આવા હતા:

"નીતા બેટા, આજે તારી ભાભી પાયલ રસોડામાં રડતી હતી. જ્યારે પણ હું એના પર ગુસ્સો કરું છું કે તું એનો પક્ષ લેવાને બદલે મારો પક્ષ લે છે, ત્યારે પાયલનું દિલ ચિરાઈ જતું હશે એ હું બહુ સારી રીતે જાણું છું. નીતા, તારી ભાભી પાયલ સ્વભાવે બહુ જ ભોળી, માયાળુ અને સરળ છે. પણ સંસાર ચલાવવા માટે માત્ર ભોળપણ કામ નથી આવતું, બેટા.

ડોક્ટરે મને કહ્યું છે કે મારા હૃદયની બીમારી હવે છેલ્લા સ્ટેજ પર છે. મારી પાસે હવે બહુ ઓછો સમય બાકી છે. હું આ દુનિયા છોડીને જાઉં તે પહેલાં મારે પાયલને એટલી મજબૂત બનાવવી છે કે તે આખા ઘરની જવાબદારી પોતાના ખભા પર ઉપાડી શકે. જો હું આજે એની સાથે વહાલ કરીશ, તો તે ઘરના કામકાજ અને વ્યવહારિક બાબતો ક્યારેય ગંભીરતાથી નહીં શીખે.

હું એને જાણીજોઈને થોડી કડક થઈને ઘરનું કામ શીખવાડું છું, જેથી કાલે સવારે જ્યારે આપણે નહીં હોઈએ, ત્યારે તે આખા ઘરને મજબૂતાઈથી ચલાવી શકે અને કોઈ બહારની વ્યક્તિ તેને છેતરી ન જાય. નીતા, જ્યારે પણ હું એના પર ગુસ્સો કરું છું ને, ત્યારે મારી પોતાની છાતી પર પથ્થર મૂકવો પડે છે. એક મા તરીકે મારું દિલ પણ વહુને રડતી જોઈને દ્રવી ઊઠે છે. પણ શું કરું? એ માત્ર મારી વહુ નથી, આ ઘરની લક્ષ્મી અને આપણી પેઢીનું ભવિષ્ય છે. તું પણ એના પર અસલી ગુસ્સો ન કરતી, આ તો માત્ર એને ઘડવાનો એક નાનકડો પ્રયાસ છે..."

ડાયરીના આ શબ્દો વાંચતા જ પાયલના હાથમાંથી ડાયરી છૂટી ગઈ. તેના પગ નીચેથી જાણે જમીન સરકી ગઈ. જે સાસુને તે અત્યાર સુધી ક્રૂર, પથ્થર દિલની અને રાક્ષસી સમજતી હતી, તે સાસુ વાસ્તવમાં તેના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવા માટે પોતાની જાતને ખરાબ ચિતરી રહી હતી! સાસુની હૃદયની બીમારીની વાત જાણીને પાયલનું હૃદય ધ્રુજી ઊઠ્યું.

તેના આંખમાંથી અશ્રુધારા વહેવા લાગી. પોતે કેટલી સંકુચિત માનસિકતા ધરાવતી હતી, સાસુના પ્રેમ પાછળ છુપાયેલા ત્યાગને તે સમજી જ ન શકી. પાયલ કબાટ બંધ કરવાનું પણ ભૂલી ગઈ અને સીધી દોડતી હોલ તરફ ગઈ, જ્યાં સાવિત્રીબેન સોફા પર આંખો બંધ કરીને સૂતા હતા.

પાયલ ધબ દઈને સાવિત્રીબેનના પગમાં પડી ગઈ અને તેમના પગ પકડીને ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડવા લાગી.

અચાનક આ રીતે વહુને પગમાં પડેલી અને રડતી જોઈને સાવિત્રીબેન ચમકીને જાગી ગયા. તેમના ચહેરા પર ચિંતાની રેખાઓ ઉપસી આવી. તેઓએ તરત જ ઊભા થઈને પાયલના માથા પર હાથ મૂક્યો અને પૂછ્યું, "શું થયું પાયલ બેટા? કેમ આટલી બધી રડે છે? મારાથી કઈ વધારે બોલાઈ ગયું હોય તો મને માફ કરી દે દીકરી..."

સાસુના મોઢેથી 'દીકરી' શબ્દ સાંભળતા જ પાયલનો ડૂમો ભરાઈ આવ્યો. તેણે રડતા-રડતા કહ્યું, "ના મમ્મીજી, માફી તમારે નહીં, મારે માંગવાની છે. હું બહુ મૂર્ખ છું કે તમારા કડક સ્વભાવ પાછળ છુપાયેલા માતૃત્વને ઓળખી ન શકી. મેં તમારી ડાયરી વાંચી લીધી છે મમ્મીજી..."

ડાયરીની વાત સાંભળતા જ સાવિત્રીબેન એક ક્ષણ માટે સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમની આંખોમાં પણ આંસુ આવી ગયા. તેમણે પાયલને પરાણે ઊભી કરી અને પોતાના હૃદય સરસી ચાંપી દીધી. વર્ષોથી જે પ્રેમ તેઓ પોતાના હૃદયમાં છુપાવીને બેઠા હતા, તે આજે આંસુ બનીને વહી નીકળ્યો.

તે જ સમયે નીતા પણ ઘરે પાછી આવી. ઘરનો આ ભીનો માહોલ જોઈને તે પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ. સાવિત્રીબેને નીતાને પાસે બોલાવી અને પાયલનો હાથ નીતાના હાથમાં આપતા કહ્યું, "નીતા, આજથી તારી ભાભી આ ઘરની મુખ્ય વડીલ છે. હવે મારે કોઈ ચિંતા નથી."

નીતા પણ ભાવુક થઈ ગઈ અને ભાભીને ભેટી પડી, "ભાભી, મને માફ કરજો. અમે તો બસ તમને મજબૂત બનાવવા માંગતા હતા."

પાયલે સાસુના આંસુ લૂછતાં કહ્યું, "મમ્મીજી, તમે ચિંતા ન કરો. તમે જેવું ઈચ્છો છો, એવું જ આ ઘર બનશે. હું આ ઘરને ક્યારેય તૂટવા નહીં દઉં." તે દિવસ પછી પાયલ અને સાસુ વચ્ચેનો સંબંધ તદ્દન બદલાઈ ગયો. સવારનો ખટરાગ હવે મધુર સંવાદમાં ફેરવાઈ ગયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.