વડીલે યુવાનને સીટ પરથી ઊભો કરી દીધો, આખી બસ તેની સામે થઈ ગઈ, પણ બીજા દિવસે સાચું કારણ ખબર પડ્યું તો...
સવારની બસ હંમેશાની જેમ આજે પણ ભરેલી હતી.
રમણભાઈ બસ સ્ટેન્ડ પર ઊભા હતા અને હાથમાં નાની થેલી પકડી રાખી હતી. ઉંમર સિત્તેરની નજીક હતી, એટલે લાંબો સમય ઊભા રહેવું હવે તેમના માટે સહેલું નહોતું.
બસ આવી ત્યારે લોકો દરવાજા તરફ દોડ્યા.
રમણભાઈ પણ ધીમે ધીમે અંદર ચડ્યા.
બસમાં પગ મૂકવાની જગ્યા પણ મુશ્કેલીથી મળતી હતી. સવારનો સમય હોવાથી ઓફિસ જતા લોકો, કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ અને કામ પર જતા લોકો બધાં બસમાં ભરાયેલા હતા.
રમણભાઈએ આજુબાજુ જોયું.
તેમની નજર આગળની તરફ ગઈ.
એક સીટ ખાલી હતી.
તેના ઉપર સ્પષ્ટ લખેલું હતું કે આ સીટ વડીલો માટે અનામત હતી.
પણ સીટ પર એક યુવાન બેઠો હતો.
રમણભાઈ તેની પાસે ગયા.
"બેટા, આ સીટ વડીલો માટે છે."
યુવાને માથું ઊંચું કર્યું.
તેના ચહેરા પર આખી રાત ઊંઘી ન હોય એવો થાક હતો.
તેણે ધીમેથી કહ્યું, "કાકા, થોડીવાર બેસવા દો."
રમણભાઈને વાત ગમી નહીં.
"બેટા, હું પણ થાકેલો છું."
યુવાને કંઈ કહ્યું નહીં.
રમણભાઈએ ફરી કહ્યું, "બોર્ડ પર લખેલું દેખાતું નથી?"
આ વખતે આસપાસના લોકોનું ધ્યાન તેમની તરફ ગયું.
એક માણસ બોલ્યો, "ભાઈ, વડીલને બેસવા દો."
બીજા કોઈએ કહ્યું, "આજકાલના છોકરાઓને કશાની સમજ નથી."
ત્રીજા માણસે કહ્યું, "આ સીટ માટે નિયમ છે."
યુવાને આજુબાજુ જોયું.
તેના ચહેરા પર થાક હતો.
તે ધીમેથી ઊભો થયો.
"બરાબર."
રમણભાઈ સીટ પર બેસી ગયા.
યુવાન બસના દરવાજા પાસે જઈને ઊભો રહ્યો.
બસ આગળ ચાલી.
રમણભાઈને થોડું સારું લાગ્યું.
તેમને લાગ્યું કે તેમણે યોગ્ય વાત કરી.
થોડા સમય પછી બસ એક સ્ટોપ પર ઊભી રહી.
યુવાન ઉતરી ગયો.
રમણભાઈએ તેની તરફ ખાસ ધ્યાન આપ્યું નહીં.
તેમને તો એટલું જ લાગ્યું કે યુવાને નિયમ સમજ્યો નહીં અને લોકો સામે શરમાઈને ઉતરી ગયો.
બસ આગળ વધી.
થોડા સમય પછી રમણભાઈને પોતાના સવારના કામ યાદ આવ્યા.
તેમણે થેલીમાંથી નાની ડાયરી કાઢી.
પણ મનમાં એક વિચિત્ર અસ્વસ્થતા હતી.
તેમને વારંવાર એ યુવાનનો ચહેરો યાદ આવતો.
એણે જવાબ કેમ ન આપ્યો?
એટલો થાકેલો કેમ લાગતો હતો?
પણ રમણભાઈએ પોતાને સમજાવ્યું.
"હવે ઉંમર થઈ ગઈ છે એટલે બધાની ચિંતા કરવાનું શું?"
બસ થોડા સમય પછી હોસ્પિટલ પાસેના સ્ટોપ પર ઊભી રહી.
રમણભાઈ પણ એ જ સ્ટોપ પર ઉતર્યા.
તેમને હોસ્પિટલમાં પોતાના ઓળખીતાને મળવા જવાનું હતું.
હોસ્પિટલના દરવાજા પાસે પહોંચ્યા ત્યારે એક નર્સ ઝડપથી બહાર આવી.
તે કોઈને ફોન પર કહેતી હતી,
"હા, ઓપરેશન હજુ ચાલી રહ્યું છે."
રમણભાઈ અંદર ગયા.
રિસેપ્શન પાસે થોડો સમય ઊભા રહ્યા.
એટલામાં તેમની નજર એક ખુરશી પર પડી.
ત્યાં એક યુવાન બેઠો હતો.
રમણભાઈ અટકી ગયા.
એ જ છોકરો.
બસમાં જે સીટ પર બેઠો હતો.
યુવાન બંને હાથ માથા પર રાખીને બેઠો હતો.
તેની આંખો બંધ હતી.
પગમાં ચપ્પલ ઢીલી પડી ગઈ હતી.
કપડાં થોડાં વાંકા હતા.
રમણભાઈ તેની પાસે ગયા.
"બેટા?"
યુવાને આંખ ખોલી.
રમણભાઈને જોઈને તે તરત ઊભો થવાનો પ્રયત્ન કરવા લાગ્યો.
"કાકા..."
રમણભાઈએ હાથથી રોક્યો.
"બેસ."
યુવાન ફરી બેસી ગયો.
રમણભાઈએ પૂછ્યું,
"તું અહીં?"
યુવાને ધીમેથી કહ્યું,
"મમ્મી અંદર છે."
"શું થયું?"
"રાત્રે અચાનક તબિયત બગડી."
"હોસ્પિટલમાં ક્યારે આવ્યા?"
"ગઈકાલે રાત્રે."
રમણભાઈ થોડા સમય સુધી કંઈ બોલ્યા નહીં.
"આખી રાત?"
યુવાને માથું હલાવ્યું.
"હા."
"તો બસમાં ક્યાંથી આવ્યો?"
"અહીંથી જ."
"તું તો એ સીટ પર..."
યુવાને આંખો નીચે કરી.
"કાકા, હું આખી રાત ઊભો હતો."
"રાત્રે મમ્મીને ઓપરેશન થવાનું હતું."
"ડોક્ટરે કહ્યું હતું કે તરત પૈસા અને કાગળની વ્યવસ્થા કરો."
"હું આખી રાત દોડતો રહ્યો."
"સવાર સુધી એક ક્ષણ પણ બેસી શક્યો નહોતો."
યુવાન થોડો અટક્યો.
"પછી જ્યારે બસમાં ચડ્યો ત્યારે આંખો બંધ થતી હતી."
"મને લાગ્યું કે ઊભો રહીશ તો પડી જઈશ."
"એટલે એ સીટ પર બેસી ગયો."
રમણભાઈના ચહેરા પરનો આત્મવિશ્વાસ એકદમ ગાયબ થઈ ગયો.
તેમને બસની આખી વાત યાદ આવી.
તેમણે જોરથી કહ્યું હતું,
"આ સીટ વડીલો માટે છે."
અને આખી બસ તેની સામે બોલી હતી.
યુવાને કોઈને પોતાની વાત સમજાવવાનો પ્રયત્ન પણ કર્યો નહોતો.
તે ફક્ત ઊભો થઈ ગયો હતો.
રમણભાઈએ ધીમેથી પૂછ્યું,
"તારી મમ્મીનું ઓપરેશન..."
"ચાલુ છે."
"ડોક્ટરે શું કહ્યું?"
"હજુ કંઈ ખબર નથી."
યુવાને આંખો બંધ કરી.
"કાકા, મને બહુ ડર લાગે છે."
આ શબ્દ સાંભળીને રમણભાઈ પાસે કોઈ જવાબ નહોતો.
તેમણે ધીમેથી પૂછ્યું,
"બેટા, તું એકલો છે?"
"હા."
"બીજું કોઈ નથી?"
"મારી બહેન બીજા શહેરમાં છે."
"પપ્પા?"
યુવાન થોડા સમય માટે ચૂપ રહ્યો.
"નથી."
રમણભાઈને પોતાના શબ્દો યાદ આવ્યા.
તેમણે બસમાં યુવાનને લોકો સામે ઠપકો આપ્યો હતો.
અને યુવાન કદાચ પોતાની જિંદગીની સૌથી ખરાબ રાત પછી બસમાં માત્ર થોડા મિનિટ બેસવા માંગતો હતો.
રમણભાઈએ ખુરશી ખેંચીને તેની બાજુમાં બેસી ગયા.
"મારું નામ રમણ છે."
યુવાને કહ્યું, "મારું નામ હર્ષ છે."
રમણભાઈએ પૂછ્યું,
"કંઈ ખાધું?"
હર્ષે માથું હલાવ્યું.
"ના."
"ચા?"
"ના."
રમણભાઈ ઊભા થયા.
"તું અહીં બેસ."
"કાકા, તમે ક્યાં જાઓ છો?"
"કંઈક ખાવાનું લાવું છું."
"મારે કંઈ નથી જોઈએ."
"એ હું નક્કી કરીશ."
રમણભાઈ હોસ્પિટલની બહાર ગયા.
થોડીવાર પછી ચા અને નાસ્તો લઈને આવ્યા.
હર્ષે કહ્યું,
"કાકા, પૈસા..."
"ચુપ."
હર્ષે પહેલી વાર હળવું સ્મિત કર્યું.
"તમે બસમાં પણ બહુ ગુસ્સે હતા."
રમણભાઈ થોડા શરમાઈ ગયા.
"હા."
"મારી ભૂલ હતી."
હર્ષે કહ્યું,
"ના કાકા."
"મારી ભૂલ હતી."
"મેં તમને વાત સમજાવી નહોતી."
રમણભાઈએ તરત કહ્યું,
"ના બેટા."
"તારી ભૂલ નહોતી."
થોડા સમય પછી રમણભાઈએ ધીમેથી કહ્યું,
"મારે તને બસમાં બેસવા દેવું જોઈએ હતું."
હર્ષે કહ્યું,
"તમને જરૂર હતી."
"પણ તને પણ હતી."
હર્ષે કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં.
બંને થોડા સમય સુધી શાંતિથી બેઠા.
હોસ્પિટલના કોરિડોરમાં લોકો આવતા જતા હતા.
કોઈ રડતું હતું.
કોઈ ફોન પર વાત કરતું હતું.
કોઈ ડોક્ટરની રાહ જોતું હતું.
દરેક માણસ પોતાની કોઈ મુશ્કેલી લઈને આવ્યો હતો.
રમણભાઈએ પહેલી વાર વિચાર્યું કે બસમાં બેઠેલા કોઈ માણસની બહારથી દેખાતી વાત પરથી તેના આખા દિવસનો નિર્ણય કેવી રીતે કરી શકાય?
થોડા સમય પછી એક નર્સ બહાર આવી.
"હર્ષ?"
હર્ષ તરત ઊભો થયો.
"હા."
"ઓપરેશન પૂરું થયું છે."
હર્ષનો ચહેરો સફેદ થઈ ગયો.
"મમ્મી?"
નર્સે કહ્યું,
"ડોક્ટર તમને બોલાવે છે."
હર્ષ અંદર દોડી ગયો.
રમણભાઈ બહાર ઊભા રહ્યા.
થોડીવાર પછી હર્ષ પાછો આવ્યો.
તેની આંખોમાં આંસુ હતા.
પણ ચહેરા પર રાહત હતી.
"કાકા..."
"શું થયું?"
"ડોક્ટરે કહ્યું કે ઓપરેશન સારું થયું."
રમણભાઈએ આંખો બંધ કરી.
"ભગવાનનો આભાર."
હર્ષે તરત કહ્યું,
"તમે અહીં જ છો?"
"હા."
"તમારે તો તમારું કામ હતું ને?"
રમણભાઈ હસ્યા.
"હતું."
"પણ હવે?"
"હવે તારી મમ્મી બહાર આવે ત્યાં સુધી હું અહીં જ છું."
હર્ષે કહ્યું,
"કાકા, એની જરૂર નથી."
રમણભાઈએ કહ્યું,
"મને છે."
હર્ષ તેમને જોતો રહ્યો.
થોડીવાર પછી તેણે ધીમેથી કહ્યું,
"બસમાં બધા મને જોઈને ગુસ્સે થયા હતા."
રમણભાઈએ કહ્યું,
"હા."
"કોઈએ પૂછ્યું નહોતું કે હું કેમ બેઠો છું."
રમણભાઈએ માથું નીચે કર્યું.
"એ જ મારી ભૂલ હતી."
હર્ષે કહ્યું,
"કાકા, તમે મને કંઈ ખોટું કહ્યું નહોતું."
રમણભાઈ બોલ્યા,
"નિયમ સાચો હતો."
"પણ માણસને સમજ્યા વગર નિયમ લાગુ કરવો પણ ક્યારેક ખોટો થઈ જાય છે."
હર્ષે પહેલી વાર રમણભાઈનો હાથ પકડ્યો.
"તમે હવે મારી સાથે છો. બસ એટલું પૂરતું છે."
આ વાત સાંભળીને રમણભાઈની આંખોમાં પાણી આવી ગયું.
થોડા કલાક પછી હર્ષની મમ્મીને રૂમમાં ખસેડવામાં આવી.
હર્ષ તેમની બાજુમાં બેઠો.
રમણભાઈ દરવાજા પાસે ઊભા હતા.
હર્ષે કહ્યું,
"કાકા, અંદર આવો."
રમણભાઈ અંદર ગયા.
હર્ષની મમ્મી હજુ બેભાન હતી.
રમણભાઈએ તેમને જોયા.
પછી હર્ષ તરફ જોયું.
"બેટા, તારી મમ્મી જલ્દી સારી થઈ જશે."
હર્ષે ધીમેથી કહ્યું,
"આશા છે."
રમણભાઈ બોલ્યા,
"હવે તું થોડું સૂઈ જા."
"તમે?"
"હું અહીં છું."
હર્ષે કહ્યું,
"તમે ઘરે જાઓ."
રમણભાઈ હસ્યા.
"મારી બસ નીકળી ગઈ છે."
હર્ષ હસી પડ્યો.
બંને થોડા સમય સુધી હસતા રહ્યા.
એ નાનું હસવું આખા દિવસના તણાવ વચ્ચે બંને માટે રાહત બની ગયું.
બીજા દિવસે હર્ષની મમ્મીની તબિયત થોડી સારી થઈ.
હર્ષે રમણભાઈને ઘરે જવા કહ્યું.
જતાં પહેલાં રમણભાઈએ કહ્યું,
"હર્ષ."
"હા કાકા?"
"આજે પછી કોઈને સીટ પરથી ઊભું કરવું પડે તો પહેલા પૂછજે કે કેમ બેઠો છે."
હર્ષ હસ્યો.
"અને તમે?"
રમણભાઈ પણ હસ્યા.
"હું પણ."
થોડા દિવસ પછી રમણભાઈ ફરી એ જ બસમાં બેઠા હતા.
આ વખતે એક યુવાન સીટ પર બેઠો હતો.
બસમાં ભીડ હતી.
રમણભાઈ તેની પાસે ગયા.
યુવાન ઊભો થવા લાગ્યો.
રમણભાઈએ કહ્યું,
"બેસ."
યુવાને આશ્ચર્યથી જોયું.
રમણભાઈએ પૂછ્યું,
"બેટા, બહુ થાક્યો છે?"
યુવાને કહ્યું,
"હા."
રમણભાઈએ કહ્યું,
"તો બેસ."
બસ આગળ ચાલી.
રમણભાઈ બાજુમાં ઊભા રહ્યા.
તેમને ખબર નહોતી કે એ યુવાન ખરેખર શા માટે બેઠો હતો.
પણ હવે તેમને એ જાણવાની ઉતાવળ પણ નહોતી.
તેમણે એક વાત શીખી લીધી હતી.
કોઈ માણસ શું કરી રહ્યો છે એ દેખાઈ શકે છે.
પણ તે શા માટે કરી રહ્યો છે એ ઘણી વખત દેખાતું નથી.
અને કોઈને ખોટો ઠેરવતાં પહેલાં એક સવાલ પૂછવામાં આવે તો કદાચ કોઈનું દુઃખ વધતું અટકી શકે.
રમણભાઈ માટે એ સવારની બસની ઘટના હવે માત્ર એક ભૂલ નહોતી.
એ તેમની આખી જિંદગીની એક મોટી સમજ બની ગઈ હતી.
માન આપવું એટલે માત્ર વડીલોને સીટ આપવી નહીં.
માન આપવું એટલે સામેના માણસની પરિસ્થિતિ સમજવાનો પ્રયત્ન કરવો.
કારણ કે ક્યારેક જે માણસ આપણને અસભ્ય લાગે છે, તે કદાચ આખી રાત કોઈ પોતાના માણસ માટે હોસ્પિટલમાં લડ્યો હોય છે.
અને ક્યારેક જેને આપણે ખોટો માનીએ છીએ, તેને ફક્ત એક વાર પ્રેમથી પૂછવાની જરૂર હોય છે,
"બેટા, બધું બરાબર છે ને?"
"જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો."