ઉનાળાની ગરમીમાં દીકરાએ પિતા માટે મોંઘું એસી નંખાવ્યું, પણ બે દિવસ પછી પિતાને ગેલેરીમાં ખાટલો ઢાળીને સૂતેલા જોઈને...
ચિરાગના હાથમાં સફેદ રંગનું રિમોટ હતું. તેના પ્લાસ્ટિકના બટનો પર આંગળીઓ દબાવતા તેને એક અજીબ ગભરાટ થતો હતો. તેણે એસીની સ્વિચ ચાલુ કરી અને તેમાંથી આવતા ઠંડા પવનના સુસવાટા સાંભળ્યા. ઓરડામાં રહેલી ધૂળના રજકણો હવામાં ઉડવા લાગ્યા હતા. ભીંત પર લાગેલી એ નવી મશીન આજે તેના માટે સફળતાનું પ્રતીક હતી.
દેવરામભાઈ ચૂપચાપ ખૂણામાં પડેલી લાકડાની ખુરશી પર બેઠા હતા. તેમના કરચલીવાળા હાથ ખુરશીના હાથા પર મજબૂતીથી પકડ જમાવી રહ્યા હતા. તેમણે ચિરાગ સામે જોયું અને એક હળવું સ્મિત આપ્યું. આ સ્મિતમાં એક પ્રકારની નમ્રતા અને સંકોચ બંને ભળેલા હતા. રૂમમાં ઠંડક ફેલાતા જ ચિરાગને હાશકારો થયો.
બહાર બપોરનો તડકો રસ્તાઓ પર આગ ઓકી રહ્યો હતો. પક્ષીઓ પણ ઝાડના છાંયડે લપાઈને બેઠા હતા. ગરમી એટલી હતી કે પગરખાં વગર જમીન પર પગ મૂકવો મુશ્કેલ હતો. ચિરાગે તેના પિતાના આરામ માટે આખા મહિનાનો પગાર ખર્ચ્યો હતો. તેણે વિચાર્યું કે હવે પિતાને આ ઉંમરે ગરમી સહન કરવી નહીં પડે.
બે દિવસ પછી જ્યારે સૂરજ આથમી રહ્યો હતો ત્યારે ચિરાગ ઘરે આવ્યો. આખું ઘર શાંત હતું પણ પિતાના રૂમમાંથી એસીનો અવાજ આવતો નહોતો. તેણે અંદર જઈને જોયું તો એસી બંધ હતું. બારીઓ ખુલ્લી હતી અને રૂમમાં બહારની ગરમ હવા ફરી રહી હતી. તેને લાગ્યું કે કદાચ મશીન બગડી ગયું હશે.
તેણે પિતાને શોધવા માટે ઘરના પાછળના ભાગમાં નજર કરી. દેવરામભાઈ ગેલેરીમાં એક જૂનો ખાટલો ઢાળીને સૂતા હતા. ઉપર એક નાનકડો ટેબલ ફેન ખૂબ જ ધીમી ગતિએ ફરી રહ્યો હતો. પિતાની આંખો બંધ હતી પણ તેઓ જાગતા હતા. તેમના કપાળ પર પરસેવાના ટીપાં જામ્યા હતા.
ચિરાગ નજીક ગયો અને ખાટલાની કોર પર બેઠો. લાકડાનો ખાટલો તેના વજનથી સહેજ કરચડાયો. તેણે પિતાના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને ધીમેથી પૂછ્યું. પપ્પા તમે અહીં કેમ સૂતા છો અને પેલા રૂમમાં એસી કેમ બંધ રાખ્યું છે. શું તમને મશીન ચલાવતા નથી ફાવતું.
દેવરામભાઈએ ધીમેથી આંખો ખોલી અને દીકરા તરફ જોયું. તેમની આંખોમાં એક પ્રકારની ઊંડી શાંતિ હતી જે ચિરાગને સમજવી અઘરી હતી. તેમણે હસીને ચિરાગનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો. તેમના હાથની ચામડી ખરબચડી હતી જે વર્ષોની મહેનતની ઓળખ હતી. તેમણે ખૂબ જ વિવેકપૂર્વક જવાબ આપ્યો.
બેટા મને એ મશીન ચલાવતા તો આવડે છે પણ મને એની ઠંડક માફક નથી આવતી. તને એવું લાગતું હશે કે હું વીજળીના બિલના ડરથી તે બંધ રાખું છું. પણ વાત પૈસાની કે બિલની બિલકુલ નથી. તારી કમાણી પર મને ગર્વ છે અને તારી લાગણીનો હું આદર કરું છું. પણ આ બંધ રૂમમાં મને એકલતા લાગે છે.
ચિરાગ મૂંઝવણમાં મુકાઈ ગયો અને પિતાના ચહેરાને તાકી રહ્યો. દેવરામભાઈએ આગળ વાત વધારતા કહ્યું કે પેલા રૂમમાં જ્યારે એસી ચાલે છે ત્યારે દરવાજા અને બારીઓ સજ્જડ બંધ કરવા પડે છે. એ બંધ બારણે મને જેલ જેવો અહેસાસ કરાવે છે. ત્યાં કોઈ બહારનો અવાજ નથી આવતો અને કોઈ કુદરતી હવા નથી આવતી.
તને યાદ છે જ્યારે તું નાનો હતો ત્યારે આપણે બધા ધાબા પર સૂતા હતા. આપણે આખું કુટુંબ ગાડલાં બિછાવીને હરોળમાં સુઈ જતા. તારી મમ્મી પાણીના માટલા પાસે બેસીને આપણને ઠંડુ પાણી આપતી. આપણે મોડી રાત સુધી વાતો કરતા અને આકાશમાં દેખાતા તારા ગણવાની કોશિશ કરતા.
તે સમયે પંખો પણ નહોતો છતાં આપણને ક્યારેય ગરમી લાગતી નહોતી. ગરમી તો હતી જ પણ તે વહાલની અને પ્રેમના સંબંધોની હતી. પડોશીઓ પણ ધાબા પરથી જ એકબીજાની ખબર અંતર પૂછતા. તે ખુલ્લી હવામાં જે હૂંફ હતી તે આ મોંઘા મશીન આપી શકતા નથી. મને એ જૂના દિવસોની યાદ આવે છે.
આ ગેલેરીમાં સૂવાથી મને એ જૂની સુગંધ આવે છે. રસ્તા પરથી પસાર થતા લોકોના અવાજ અને પક્ષીઓનો કલરવ સંભળાય છે. મને લાગે છે કે હું હજુ પણ દુનિયા સાથે જોડાયેલો છું. પેલા બંધ રૂમમાં તો લાગે છે કે જાણે હું કોઈ પેટીમાં પુરાઈ ગયો હોઉં. મને કૃત્રિમ ઠંડક કરતા આ કુદરતી ગરમી વધુ વહાલી છે.
ચિરાગની પાસે હવે કહેવા માટે કોઈ શબ્દો નહોતા. તે સમજી ગયો કે ભૌતિક સુખસગવડો ક્યારેય લાગણીઓનું સ્થાન લઈ શકતી નથી. તેણે જોયું કે પિતા ખરેખર ખુશ હતા. તેમની ખુશી એસીના ઠંડા પવનમાં નહીં પણ ખુલ્લા આકાશ નીચે જૂની યાદોમાં હતી. ચિરાગે પિતાને આગ્રહ કરવાનું છોડી દીધું.
તેણે વિચાર્યું કે પોતે કેટલી મોટી ભૂલ કરી રહ્યો હતો. તે માનતો હતો કે મોંઘી વસ્તુઓ આપવાથી પિતાને સુખ મળશે. પણ વડીલોને વસ્તુઓ કરતા વક્ત અને સાનિધ્યની વધુ જરૂર હોય છે. તેણે ખાટલા પરથી ઉભા થઈને પિતાને પ્રણામ કર્યા. દેવરામભાઈએ તેને આશીર્વાદ આપ્યા અને ફરીથી પોતાની જૂની યાદોમાં ખોવાઈ ગયા.
ચિરાગે નક્કી કર્યું કે તે હવેથી રોજ રાત્રે પિતા પાસે અહીં ગેલેરીમાં બેસશે. તે એસીવાળા રૂમમાં એકલો સૂવાને બદલે પિતા સાથે વાતો કરશે. બહાર ગરમી હતી પણ તે સાંજે ચિરાગના મનને અદભૂત શાંતિ મળી રહી હતી. તેણે જોયું કે પિતાના ચહેરા પર એક નિરાંતનું સ્મિત હતું જે કોઈ પણ મશીન ક્યારેય લાવી શકતું નથી.
જીવનમાં જ્યારે આપણે આગળ વધીએ છીએ ત્યારે પાછળ રહી ગયેલી નાની નાની ખુશીઓને ભૂલી જઈએ છીએ. પિતાએ આજે તેને એક મોટો પાઠ ભણાવ્યો હતો. ઠંડક માત્ર શરીરને મળે છે પણ હૂંફ સીધી હૃદયને સ્પર્શે છે. ચિરાગે દૂર દેખાતા એક ચમકતા તારા સામે જોયું અને મલકાયો.
રાત વધતી ગઈ અને પવનમાં થોડી શીતળતા ભળી. દેવરામભાઈ ધીમેથી ભજન ગણગણવા લાગ્યા જે તેમના અવાજમાં એક અલગ જ મીઠાશ લાવતું હતું. ચિરાગ ત્યાં જ જમીન પર બેસી ગયો. તેને અહેસાસ થયો કે આ ક્ષણ દુનિયાના કોઈ પણ લક્ઝરી રૂમ કરતા વધુ કિંમતી હતી.
તેણે પિતાના હાથ પર પોતાનો હાથ મૂક્યો અને આંખો બંધ કરી. તેને એ જૂના ધાબાની યાદ આવી ગઈ જ્યાં તે બાળપણમાં સૂતો હતો. એ જ શાંતિ અને એ જ પ્રેમ આજે આ ગેલેરીમાં પાછો ફર્યો હતો. તે રાત્રે ચિરાગ મોડે સુધી ત્યાં જ બેઠો રહ્યો અને પિતાની વાતો સાંભળતો રહ્યો.
આ સંવાદે પિતા અને પુત્ર વચ્ચેના અંતરને ઓછું કરી દીધું હતું. ગરમી હવે તેને હેરાન નહોતી કરતી પણ તેને ગમવા લાગી હતી. કારણ કે આ ગરમીમાં પિતાનો સ્નેહ છુપાયેલો હતો. પ્રેમ ક્યારેય ઠંડો નથી હોતો તે હંમેશા હૂંફાળો હોય છે. અને એ હૂંફ જ માણસને જીવવાની શક્તિ આપે છે.
દુનિયા બદલાઈ રહી હતી પણ દેવરામભાઈ જેવા માણસો હજુ પણ મૂળ સાથે જોડાયેલા હતા. તેમના માટે સંબંધોની કિંમત વસ્તુઓ કરતા વધુ હતી. ચિરાગે આ વાત પોતાના હૃદયમાં કોતરી લીધી. તેને સમજાયું કે સુખ એ સાધનોમાં નથી પણ સંતોષમાં છે.