આદિત્ય અને અનામિકા. દસ વર્ષના લગ્નજીવનના અંતિમ પગથિયે આજે તેઓ ઊભા હતા. કોર્ટરૂમની ઠંડી, ભીંતો વચ્ચે તેમને છૂટાછેડાના કાગળો મળી ચૂક્યા હતા.
બંને જ્યારે કોર્ટના દરવાજાની બહાર નીકળ્યા, ત્યારે તેમના પરિવારજનોના ચહેરા પર એક વિચિત્ર શાંતિ અને ‘જીત’નો ભાવ હતો. જાણે કોઈ યુદ્ધ સમાપ્ત થયું હોય, અને વિજયની ખુશી અંદર ઘૂંટાઈ રહી હોય. ત્રણ વર્ષના લાંબા, કડવા કાયદાકીય સંઘર્ષ પછી આજે આખરે ફેસલો આવ્યો હતો. લગ્નને દસ વર્ષ થયા, પણ સાત વર્ષ જ તેઓ સાથે રહી શક્યા હતા. બાકીના ત્રણ વર્ષ તો માત્ર કાગળો અને તારીખોમાં જ વીતી ગયા.
અનામિકાના હાથમાં એક લાંબી યાદી હતી. એ સામાનની યાદી જે તેને આદિત્યના ઘરમાંથી લેવાનો હતો. આદિત્યના હાથમાં પણ એક કાગળ હતો, જેમાં અનામિકા પાસેથી પાછા લેવાના દાગીનાની વિગતો હતી.
કોર્ટનો આદેશ સ્પષ્ટ હતો: આદિત્યએ વળતર તરીકે અનામિકાને પંદર લાખ રૂપિયાની રકમ ચૂકવવી પડશે. આદિત્ય, જે બહારથી શાંત દેખાતો હતો, તેના મનમાં ઉકળતા લાવાની જેમ ગુસ્સો અને દુઃખનો પ્રવાહ ચાલતો હતો.
એક જ વાહનમાં બેસીને બંને આદિત્યના ઘરે જવા રવાના થયા. અનામિકાને જે સામાન મળવાનો હતો, તેની ચકાસણી કરવાની હતી. લગભગ ત્રણ વર્ષ પછી તે તેના સાસરે જઈ રહી હતી, અને તે પણ છેલ્લી વાર. આ મુલાકાત પછી તે ઘરનો દરવાજો તેના માટે હંમેશ માટે બંધ થવાનો હતો.
ઘરમાં માત્ર ત્રણ વ્યક્તિ હતા: આદિત્ય, અનામિકા અને અનામિકાના મમ્મી, મીનાબેન. આદિત્યના માતા-પિતા અને મોટો ભાઈ પહેલેથી જ ગામડામાં રહેતા હતા, એટલે શહેરના આ ફ્લેટમાં તે ત્રણ વર્ષથી એકલો જ રહેતો હતો.
કોર્ટના નિર્ણય મુજબ, છ વર્ષનો તેમનો એકમાત્ર દીકરો કિશન, હવે અનામિકા સાથે રહેવાનો હતો. આદિત્યને મહિનામાં એક વખત તેને મળવાની પરવાનગી હતી. આ વિચાર માત્રથી આદિત્યનું હૃદય પીગળી જતું હતું.
અનામિકાએ જેવો ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો, કે તરત જ તેની આંખો સામે જુની યાદોનો પ્રવાહ ફરી વળ્યો. આ ઘર! આ તો તેનું સપનાનું સરનામું હતું. કેવી મહેનતથી તેણે એક-એક ખૂણો સજાવ્યો હતો. દિવાલનો રંગ, પડદાની પસંદગી, ફર્નિચરની ગોઠવણી, દરેક વસ્તુમાં અનામિકાએ પોતાનો જીવ રેડ્યો હતો. તેણીએ એક ઈંટથી લઈને આખું ઘર બનતું જોયું હતું.
તે હજી ઘરને ભાવુકતાથી જોઈ રહી હતી, ત્યાં થાકથી તૂટી ગયેલો આદિત્ય સોફા પર લાંબો થઈને સૂઈ ગયો. તેની આંખોમાં થાકનો ભાર સ્પષ્ટ દેખાતો હતો. “લઈ લે તારે જે જોઈએ તે. હું તને રોકીશ નહીં,” તેણે ધીમા, તૂટેલા અવાજે કહ્યું.
લગભગ ત્રણ વર્ષ પછી અનામિકાએ આદિત્યને ધ્યાનથી જોયો. કેટલો બધો બદલાઈ ગયો હતો! વાળમાં સફેદ દોરા દેખાતા હતા, શરીર દુબળું પડી ગયું હતું. જાણે ચહેરાની રોનક ત્રણ વર્ષના સંઘર્ષમાં ક્યાંક ગુમ થઈ ગઈ હોય. તેનો ચહેરો ઉદાસ અને અંદરથી તૂટેલો લાગતો હતો.
અનામિકાનો મોટાભાગનો ન વપરાયેલો સામાન સ્ટોરરૂમમાં પડ્યો રહેતો હતો. તે ધીમેથી સ્ટોરરૂમ તરફ આગળ વધી. ઘર ફેરવ્યા પછી ઘણી વસ્તુઓ જૂની ફેશન લાગતા તેણે એમ જ રાખી દીધી હતી. આજે તે વસ્તુઓ પણ અનામિકાના જીવનની જેમ ધૂળ ખાઈ રહી હતી.
આદિત્ય અને અનામિકાના પ્રેમલગ્ન હતા. શરૂઆતમાં પરિવારોએ વિરોધ કર્યો, પણ અંતે બધાનું મન મનાવી લેવાયું હતું. કદાચ આટલા ગાઢ પ્રેમલગ્નને કોઈની ખરાબ નજર લાગી ગઈ હતી.
નાના-મોટા ઝઘડા, જે દરેક પતિ-પત્નીના જીવનનો ભાગ હોય છે, એવા જ એક ઝઘડામાં આદિત્ય ખૂબ ગુસ્સે થઈ ગયો. ગુસ્સામાં ને ગુસ્સામાં અનામિકા તેના પિયર ચાલી ગઈ. એ પછી ન તો આદિત્ય તેને પાછી લાવવા ગયો, ન તો અનામિકા પાછી ફરી. આદિત્યને રોકે તેવા શબ્દો પણ અનામિકાના પરિવારજનોએ તેને સાંભળાવ્યા નહોતા. ત્યાર પછી તેઓ માત્ર કોર્ટરૂમમાં જ મળ્યા.
અનામિકાના મમ્મી, મીનાબેન, અકળાઈને બોલ્યા, “ક્યાં છે તારો સામાન? અહીં તો કંઈ દેખાતું નથી. જો તો, વેચી નથી માર્યો ને?”
“ચૂપ થઈ જાઓ મમ્મી!” અનામિકાના મોઢામાંથી અણધાર્યા શબ્દો સરી પડ્યા. જ્યારે તેના મમ્મીએ આદિત્ય પર શંકા કરી, ત્યારે અનામિકાને અસહ્ય પીડા થઈ. આ પીડા આદિત્ય માટેના ગુસ્સાથી નહીં, પણ તેના માટેની લાગણીથી હતી, જે હજી સંપૂર્ણપણે મરી નહોતી.
સ્ટોરરૂમમાંથી લીસ્ટ મુજબનો સામાન કાઢવામાં આવ્યો. અનામિકાએ કોઈ જાતના અટકાવ વગર માત્ર પોતાનો જ સામાન લીધો. પછી તે આદિત્ય પાસે આવી અને દાગીનાથી ભરેલું બેગ તેના હાથમાં પકડાવ્યું.
આદિત્યએ બેગને જોયા વિના જ અનામિકા તરફ પાછું ધકેલી દીધું. “આ તું જ રાખી લે. મુશ્કેલીના સમયમાં કામ આવશે. મારે આ નથી જોઈતા.”
દાગીનાની કિંમત લાખોમાં હતી!
અનામિકાને આશ્ચર્ય થયું. “શું કામ? કોર્ટમાં તો તમારા વકીલ ઘરેણાં પાછા લેવા માટે કેટલી રાડો પાડી રહ્યા હતા?”
“કોર્ટની વાત કોર્ટમાં જ ખતમ થઈ ગઈ, અનામિકા. ત્યાં તો મને પણ દુનિયાનો સૌથી ખરાબ માણસ સાબિત કરવા માટે બધા લાગ્યા હતા. ત્યાં લાગણીઓ નહીં, માત્ર કાયદો ચાલતો હતો,” આદિત્યએ નિસાસો નાખ્યો.
આવું સાંભળીને મીનાબેને ગુસ્સામાં મોં ફેરવી લીધું.
અનામિકાએ ઊંડો શ્વાસ લીધો. “તો પછી, નથી જોતા મારે તે પંદર લાખ રૂપિયા પણ!”