એક સુખી, સંપન્ન અને હસતા રમતા પરિવારની કથા હતી આ, જ્યાં રસોડાની ભીંતોમાંથી માત્ર મસાલાની સુગંધ જ નહીં, પણ પ્રેમ અને એકતાની મીઠી ખુશ્બુ પણ પ્રસરતી હતી. સરલાબેન, એમની બે વહુઓ મીના અને રાધા, અને બે દીકરાઓ રમેશ અને સુરેશ, સૌ સાથે મળીને એક વિશાળ વડલાની છાયામાં જીવતા હતા. બાળકોના કલરવથી આંગણું સદાય ગુંજતું રહેતું. સરલાબેનના હાથનો જાદુ એવો હતો કે એમણે બનાવેલી કઢીની સુગંધ દૂર દૂર સુધી પહોંચતી, અને એ કઢી ખાવા તો પડોશીઓ પણ બહાના શોધીને આવતા. સવારના નાસ્તાથી માંડીને રાતના ભોજન સુધી, રસોડું ક્યારેય ખાલી ન રહેતું, અને એમાં સૌની ખુશીઓ, ગીતો અને વાતો ભળતી.
પણ સમયની ગતિ અજબ હોય છે, અને જીવનમાં પરિવર્તન અનિવાર્ય છે. ધીમે ધીમે, ક્યાંકથી એક નાનકડી તિરાડ દેખાવા માંડી. શરૂઆતમાં તો એ સાવ મામુલી લાગી, જેમ એક કાચમાં દેખાતી ઝીણી રેખા, જેને કોઈ ગણકારતું નથી. વાતોમાંથી સહેજ કડવાશ, નિર્ણય લેવામાં મતભેદ, બાળકોના ઉછેર બાબતે જુદા જુદા અભિપ્રાયો, અને ક્યારેક તો રસોડામાં કોણ શું બનાવશે એ બાબતે પણ અણબનાવ થવા માંડ્યા. સરલાબેન સમજાવવાનો પ્રયત્ન કરતાં, સમજાવટના દોર ચલાવતા, પણ જે ઘસરકો એકવાર પડ્યો હતો, તે હવે ધીમે ધીમે પહોળો થવા માંડ્યો. મીનાને લાગતું કે રાધા પોતાનું ધાર્યું કરાવે છે, અને રાધાને લાગતું કે મીનાનો અહંકાર વધતો જાય છે. રમેશ અને સુરેશ પણ પોતપોતાની પત્નીઓનો પક્ષ લેવા માંડ્યા, અને એકબીજાથી દૂર થવા માંડ્યા.
પરિણામ એ આવ્યું કે એક દિવસ એ વડલો બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયો. ઘરના બે ભાગ પડ્યા, બે રસોડાં અસ્તિત્વમાં આવ્યા. એક રસોડું મીના અને રમેશનું, બીજું રાધા અને સુરેશનું. સરલાબેન એકલા પડી ગયા, એમનું હૃદય તૂટી ગયું. એમણે કેટલાય પ્રયાસ કર્યા, સમજાવ્યા, રડ્યા, પણ દીકરાઓ અને વહુઓ પોતાની જીદ છોડવા તૈયાર નહોતા. એમણે કહ્યું કે આમાં જ બધાની શાંતિ છે. પણ એ શાંતિ નહોતી, એક નિઃશબ્દ, ભેંકાર ખાલીપો હતો જેણે ઘરના દરેક ખૂણાને ભરપૂર પ્રેમની જગ્યાએ એકલતાથી ભરી દીધો. પહેલાં જ્યાં હાસ્યના ધોધ વહેતા, ત્યાં હવે ખામોશીનું સામ્રાજ્ય હતું. બાળકો પણ ગૂંચવાઈ ગયા હતા. પહેલાં તેઓ બધાં સાથે રમતા, જમતા, વાર્તાઓ સાંભળતા, પણ હવે એક ઘરના બાળકો બીજા ઘરના બાળકો સાથે વાત કરતા પણ સંકોચ અનુભવતા. સરલાબેન ક્યારેક એક રસોડામાંથી આવતા મસાલાની સુગંધ સાંભળતા, તો ક્યારેક બીજા રસોડામાંથી આવતા વાસણના અવાજને, અને એમની આંખોમાં પાણી આવી જતું. એમને યાદ આવતું કે પહેલાં આ સુગંધો અને અવાજો એકબીજામાં ભળીને કેવો મધુર સંગીત રચતા હતા.
વર્ષો વીતી ગયા. બે રસોડાં બે અલગ અલગ દુનિયા બની ગયા. એક જ છત નીચે રહેતા હોવા છતાં, એમની વચ્ચે જાણે સમુદ્ર જેટલું અંતર આવી ગયું હતું. તહેવારો આવતા, જતા, પણ ઉત્સાહ મરી પરવાર્યો હતો. દિવાળીના દીવા પ્રગટાવતા પણ એક ઉદાસીનતા છવાયેલી રહેતી. ઈદની સેવૈયા બનાવતી વખતે પણ એ જૂની સ્વાદિષ્ટતા ક્યાંય નહોતી દેખાતી. સરલાબેન વૃદ્ધ થતા ગયા, એમનો દેહ નબળો પડતો ગયો, પણ મન તો હજીયે એ તૂટેલા પરિવારને જોડવાની આશા સેવી રહ્યું હતું. બાળકો મોટા થઈ રહ્યા હતા, અને તેમને પણ સમજાતું હતું કે તેમના દાદા-દાદી, કાકા-કાકી, અને પિતરાઈ ભાઈ-બહેનો એકબીજાથી કેમ દૂર રહે છે. આ મૌન અને અંતર તેમને પણ પીડતું હતું.
એક દિવસ સરલાબેનની તબિયત ખૂબ લથડી. એમની ઉંમર અને આઘાતોએ તેમને ખાટલાવશ કરી દીધા. ડોકટરે કહ્યું કે એમણે હવે આરામ કરવો જોઈએ અને બધી ચિંતાઓ છોડી દેવી જોઈએ. પણ જે માનું હૃદય પોતાના બાળકોને અલગ જોતું હોય, એ કઈ રીતે ચિંતામુક્ત રહી શકે? એક સાંજે, સરલાબેન અચાનક બોલ્યા, “મને આજે કઢી ખાવાનું મન થયું છે. એ મારી જૂની, મસાલેદાર, ખાટી-મીઠી કઢી.” એમનો અવાજ એટલો નબળો હતો કે માંડ સંભળાયો.
મીના, જે તે સમયે તેમની સેવા કરી રહી હતી, તેણે આ સાંભળ્યું. સરલાબેનના ચહેરા પર એક અનોખી ઝંખના હતી. મીનાને ખબર હતી કે સરલાબેનની કઢીની રેસીપી ખાસ હતી, અને એ બનાવવી એટલી સરળ નહોતી. તેણે કઢી બનાવવાનું શરૂ કર્યું. છાશ લીધી, ચણાનો લોટ ઉમેર્યો, અને મસાલા નાખ્યા. પણ ક્યાંક કંઈક ખૂટતું હતું. એ સરલાબેનના હાથનો જાદુ, એ જૂની સુગંધ, એ અનોખો સ્વાદ આવતો જ નહોતો. તેણે ઘણી વાર પ્રયત્ન કર્યો, પણ નિરાશા જ હાથ લાગી. સરલાબેન તરફ જોતા એને થયું કે એને એ સ્વાદ જોઈએ છે જે એના બાળપણમાં દાદી બનાવતી હતી, એ સ્વાદ જે એના પરિવારને એક રાખતો હતો.
મીનાને યાદ આવ્યું કે રાધા હંમેશા કઢી બનાવવામાં સરલાબેનને મદદ કરતી. રાધાના હાથમાં પણ કઢીનો એ જાદુ હતો. પણ વર્ષોથી બંને બહેનપણીઓ, એટલે કે બંને વહુઓ, એકબીજા સાથે વાતચીત કરતી નહોતી. મીનાના મનમાં સંઘર્ષ ચાલતો રહ્યો. શું તે રાધાને પૂછવા જાય? શું રાધા મદદ કરશે? શું તે જૂની વાતો ભૂલીને માત્ર એક વાટકી કઢી માટે નજીક આવશે? સરલાબેનનો ઝાંખો પડેલો ચહેરો મીનાની નજર સામે તરવરી રહ્યો. એણે હિંમત ભેગી કરી. જૂના અહંકાર, જૂની કડવાશ, બધું બાજુ પર મૂકી દીધું. એના મનમાં એક જ વાત હતી, “માતાજીને એમની મનપસંદ કઢી ખવડાવવી છે.”
મીના ધીમા પગલે રાધાના રસોડા તરફ ગઈ. રાધા રસોડામાં જ કામ કરી રહી હતી. મીનાએ ખચકાતા અવાજે કહ્યું, “રાધા…” રાધા ચોંકી ગઈ. વર્ષો પછી આ અવાજ સાંભળ્યો હતો. તેણે પાછળ ફરીને જોયું. મીના ઊભી હતી, તેની આંખોમાં વિનંતી હતી. રાધાને આશ્ચર્ય થયું, કારણ કે મીનાના ચહેરા પર ક્યારેય આવી નમ્રતા દેખાઈ નહોતી. મીનાએ ધીમેથી વાત શરૂ કરી, “માતાજીની તબિયત બરાબર નથી, અને તેમને કઢી ખાવાની ઈચ્છા થઈ છે. મેં ઘણી વાર પ્રયત્ન કર્યો, પણ એ સ્વાદ નથી આવતો. તને તો ખબર છે કે માતાજીની કઢી કેવી બને. શું તું મને મદદ કરીશ?”