સૂવાનો ઢોંગ કરતા વૃદ્ધ પિતાની મિલકત વહેંચવા સંતાનો બાખડી પડ્યા, સવારે વકીલને બોલાવી પિતાએ વસિયત બદલતાં જ...

બપોરના બે વાગ્યા હતા અને ઘરની ઓસરીમાં મૂકેલી જૂની લાકડાની આરામખુરશી ધીમે ધીમે હલી રહી હતી.

મહેશભાઈ પોતાના ચહેરા પર સફેદ સુતરાઉ રૂમાલ ઢાંકીને આંખો મીંચીને સૂવાનો ઢોંગ કરી રહ્યા હતા.

તેમના હાથ પાસે ટીપોઈ પર રાખેલી બપોરની આદુવાળી ચા સાવ ઠંડી થઈ ચૂકી હતી.

બાજુના મોટા દિવાનખંડમાંથી તેમના પોતાના સંતાનોના ધીમા પણ તીખા અવાજો સ્પષ્ટ સંભળાઈ રહ્યા હતા.

ઓરડાનું બારણું સહેજ ખુલ્લું હતું અને ત્રણેય ભાઈ-બહેનો અંદર ગોળ કુંડાળું વળીને ગંભીર ચર્ચામાં મગ્ન હતા.

તેઓ પૂરી ખાતરી સાથે માની રહ્યા હતા કે તેમના વૃદ્ધ પિતા ઊંડી ઊંઘમાં છે અને તેમની કોઈ વાત સાંભળી શકતા નથી.

'જો કલ્પેશભાઈ, તમે મોટા દીકરા છો એટલે બધી મિલકત પર તમારો જ એકહથ્થુ હક્ક નથી થઈ જતો.' નાનો દીકરો સંજય કડવાશથી બોલ્યો.

'બજારની વચ્ચે આવેલી આ ત્રણ માળની મોટી દુકાન અને આ મોટું પૈતૃક મકાન બંને મારે સરખે ભાગે જોઈએ.' સંજયે સોફાના હાથા પર જોરથી હાથ પછાડ્યો.

મોટો દીકરો કલ્પેશ તરત જ પોતાની જગ્યા પરથી ઊભો થઈ ગયો અને આંખો લાલ કરીને નાના ભાઈ સામે ઘૂરવા લાગ્યો.

'સરખો ભાગ જોઈતો હોય તો પિતાજીની દવાનો દર મહિનાનો વીસ હજારનો મોટો ખર્ચ પણ અડધો ઉપાડવો પડશે!' કલ્પેશે ગુસ્સામાં દલીલ કરી.

'છેલ્લા બે વર્ષથી હું એકલો જ દવાખાનાના ધક્કા ખાઈ રહ્યો છું અને લાઈનોમાં ઊભો રહું છું, ત્યારે તું ક્યાં સંતાઈ ગયો હતો?' કલ્પેશે કડક અવાજે ઉમેર્યું.

તેમની નાની બહેન ભાવના રસોડામાંથી ચાના ખાલી કપ સમેટતાં સમેટતાં દિવાનખંડમાં વચ્ચે આવીને ઊભી રહી ગઈ.

'તમે બંને ભાઈઓ મિલકતની વહેંચણી કરો એમાં મારો દીકરી તરીકેનો હિસ્સો ભૂલી ન જતા.' ભાવનાએ રોકડું પરખાવતાં કહ્યું.

'આજના કાયદા પ્રમાણે દીકરીનો પણ મિલકતમાં બરાબરનો અધિકાર છે, એટલે મને ઓછી ન ગણતા.' ભાવનાએ પોતાનો પક્ષ મક્કમતાથી રાખ્યો.

'બાપુજી હવે લાંબો સમય જીવવાના નથી, એટલે કાલ સવારે કોઈ નવો વિવાદ થાય એના કરતાં આજે જ વિલ પાકું કરાવી લઈએ.' સંજયે ફરીથી વાત આગળ વધારી.

'જે ભાઈ બાપુજીને પોતાની સાથે કાયમ રાખે અને એમની દવાનો બધો ખર્ચો ઉઠાવે, એને મકાનનો મોટો ભાગ મળે!' સંજયે બેશરમીથી નવો તોડ કાઢ્યો.

'હું તો દર મહિને માંડ દસ હજાર આપી શકીશ, બાકીની સેવા મોટાભાઈએ જ કરવી પડશે.' સંજયે હાથ ખંખેરી નાખ્યા.

ઓસરીમાં લાકડાની ખુરશી પર સૂતેલા મહેશભાઈના ચહેરા પર ઢાંકેલા રૂમાલની અંદર આંસુની બે ગરમ બુંદો સરકીને કાન પાસે પહોંચી ગઈ.

તેમણે જે સંતાનોને પોતાની આખી જિંદગીની એક એક ક્ષણ, લોહીનું ટીપું અને પરસેવો વહાવીને ઉછેર્યા હતા, તેઓ આજે તેમના શ્વાસનો હિસાબ માંડી રહ્યા હતા.

તેમણે પોતાની યુવાનીમાં આ દુકાન અને વિશાળ મકાન બનાવવા માટે કેટલીય ભૂખી રાતો કાપી હતી.

પોતે ફાટેલા જૂના ચંપલ પહેરીને દીકરાઓને મોંઘી અંગ્રેજી શાળાઓમાં ભણાવ્યા હતા અને દીકરીના લગ્નમાં કરિયાવરમાં કોઈ કમી નહોતી રાખી.

જ્યારે પણ બાળકો કંઈ માંગતા, ત્યારે મહેશભાઈ પોતાની જરૂરિયાતો ભૂલીને તરત જ હાજર કરી દેતા હતા.

અને આજે એ જ સંતાનો માટે તેઓ માત્ર એક નકામો આર્થિક બોજ અને ખર્ચનું ખાતું બની ગયા હતા.

મહેશભાઈ અત્યંત શાંતિથી ખુરશી પરથી ઊભા થયા, ચહેરા પરથી સફેદ રૂમાલ હટાવ્યો અને પાણીનો એક ઘૂંટડો પણ પીધા વિના સીધા ઘરની બહાર નીકળી ગયા.

તેમણે પોતાના જૂના સ્કૂટરની કીક મારી અને સોસાયટીના નાકે આવેલી વકીલ વિનોદભાઈની ઑફિસ તરફ વળ્યા.

વિનોદભાઈ મહેશભાઈના શાળાના દિવસોના જૂના મિત્ર અને છેલ્લા ત્રીસ વર્ષથી કાનૂની સલાહકાર હતા.

ઑફિસમાં પ્રવેશતાં જ મહેશભાઈએ વિનોદભાઈના ટેબલ પર પોતાની જૂની વસિયતની ફાઈલ મૂકી દીધી.

'વિનોદ, મારે મારી આ વસિયતમાં આજે ને અત્યારે જ સૌથી મોટો ફેરફાર કરવો છે.' મહેશભાઈનો અવાજ અત્યંત ગંભીર પણ પથ્થર જેવો અડગ હતો.

વિનોદભાઈએ ચશ્મા સરખા કરીને પોતાના જૂના મિત્રના ઉદાસ અને કરમાયેલા ચહેરા સામે ધ્યાનથી જોયું.

'શું થયું મહેશ? તું આટલો બધો વ્યથિત અને દુઃખી કેમ દેખાય છે? ઘરમાં કોઈ મોટો અણબનાવ બન્યો છે?' વકીલે ચિંતાથી પૂછ્યું.

'ના, કોઈ અણબનાવ નથી. બસ મારે મારા જીવતેજીવ એક કડવું સત્ય સ્વીકારી લેવું છે અને મારા પરિવારને બચાવવો છે.' મહેશભાઈએ ઊંડો નિસાસો નાખ્યો.

મહેશભાઈએ એક પછી એક નવી કલમો અને કડક શરતો લખાવવાની શરૂઆત કરી.

વિનોદભાઈ કાગળ પર નોંધ લેતાં લેતાં સ્તબ્ધ થઈ ગયા અને અચાનક તેમની કલમ ટેબલ પર અટકી ગઈ.

'મહેશ, તું આ શું મોટું પગલું ભરી રહ્યો છે? તારા સંતાનો આ સાંભળીને તારી સામે ભયંકર બળવો કરી દેશે!' વિનોદભાઈએ ચેતવણી આપતાં કહ્યું.

'જે સંતાનો મારા શ્વાસ ખૂટવાની રાહ જોઈ રહ્યા હોય, તેમના વિરોધ કે બળવાથી હું હવે ડરતો નથી.' મહેશભાઈએ શાંતિથી કહ્યું.

બધા કાગળો તૈયાર થયા પછી મહેશભાઈએ મક્કમ હાથે નવી વસિયત પર પોતાની સહી કરી દીધી.

સાંજે જ્યારે મહેશભાઈ ઘરે પાછા ફર્યા ત્યારે ઘરમાં એક વિચિત્ર અને તંગ સન્નાટો છવાયેલો હતો.

બંને દીકરાઓ અને દીકરી હજુ પણ ડાઈનિંગ ટેબલ પર બેસીને કાગળ-પેન લઈને પોતાની મિલકતની ગણતરીઓમાં વ્યસ્ત હતા.

મહેશભાઈ કોઈની સામે કશું જ બોલ્યા વિના શાંતિથી પોતાના ઓરડામાં જઈને સૂઈ ગયા.

બીજા દિવસે સવારે બરાબર અગિયાર વાગ્યે વકીલ વિનોદભાઈ પોતાની કાળી ચામડાની બેગ લઈને મહેશભાઈના ઘરે આવી પહોંચ્યા.

વકીલને ઘરમાં પ્રવેશતા જોઈને કલ્પેશ અને સંજયના ચહેરા પર અચાનક લોભ અને ઉત્સુકતાની ચમક આવી ગઈ.

તેઓ મનોમન માનવા લાગ્યા કે પિતાજીએ ગઈકાલે તેમની દલીલો સાંભળી લીધી હશે અને મિલકતના ભાગ પાડવા માટે જ વકીલને તાબડતોબ બોલાવ્યા છે.

ભાવના પણ તરત જ રસોડામાંથી ઠંડા પાણીનો ગ્લાસ લઈને વકીલ સામે હસતા મોઢે દોડી આવી.

'આવો વિનોદકાકા, બાપુજી તમારી જ રાહ જોતા બેઠા હતા.' કલ્પેશે અત્યંત નમ્ર બનીને આદરનો ઢોંગ કરતાં કહ્યું.

મહેશભાઈ ઓસરીમાંથી ધીમા પગલે અંદર આવ્યા અને દિવાનખંડના મુખ્ય સોફા પર શાંતિથી બેઠા.

તેમણે ઘરના જૂના નોકર રમણને મોટેથી અવાજ આપ્યો, જે છેલ્લા ત્રીસ વર્ષથી કોઈ પણ ફરિયાદ વિના આ પરિવારની સેવા કરી રહ્યો હતો.

'રમણ, તારું વાસણ ઘસવાનું કામ થોડીવાર બાજુ પર મૂકીને અહીં આવીને બેસ. તારું પણ અહીં હાજર રહેવું બહુ જરૂરી છે.' મહેશભાઈએ સ્નેહથી કહ્યું.

રમણ હાથ લૂછતો લૂછતો અંદર આવ્યો અને ભારે સંકોચ સાથે ખૂણામાં નીચે જમીન પર બેસી ગયો.

મહેશભાઈએ વિનોદભાઈ સામે હાથનો ઈશારો કર્યો, 'વિનોદ, નવી વસિયત આ બધાની સામે મોટેથી વાંચી સંભળાવો.'

વિનોદભાઈએ બેગમાંથી નવી મુદ્રિત વસિયતના કાગળો બહાર કાઢ્યા અને ગંભીર અવાજે વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

'હું, મહેશ, સંપૂર્ણ હોશિયારીમાં અને સ્વસ્થ ચિત્તે મારી તમામ સ્થાવર અને જંગમ મિલકત અંગે આ અંતિમ નિર્ણય જાહેર કરું છું.'

'બજાર વચ્ચે આવેલી ત્રણ માળની મોટી દુકાન અને આ મોટું પૈતૃક મકાન હવેથી કોઈપણ એક સંતાનની અંગત માલિકીનું રહેશે નહીં.'

આ પહેલી જ કલમ સાંભળીને કલ્પેશ અને સંજયના કાન સરવા થઈ ગયા અને તેમના શ્વાસ અધ્ધર થઈ ગયા.

'આ તમામ મિલકત આજથી જ એક પારિવારિક જાહેર ટ્રસ્ટના નામે રહેશે, જેના પ્રમુખ ટ્રસ્ટી વિનોદભાઈ રહેશે.'

'દુકાનમાંથી આવતું તમામ માસિક ભાડું દર મહિને બેંકના એક અલગ ટ્રસ્ટ ખાતામાં જમા કરવામાં આવશે.'

'તે રકમમાંથી સૌથી પહેલો હિસ્સો દર મહિને નિયમિત પચ્ચીસ હજાર રૂપિયા રમણને તેના આજીવન પેન્શન તરીકે ચૂકવવામાં આવશે.'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ નાનો દીકરો સંજય ક્રોધથી લાલચોળ થઈ ગયો અને સોફા પરથી ઊછળી પડ્યો.

'બાપુજી, તમારું મગજ ઠેકાણે છે કે નહીં? એક સામાન્ય નોકરને દર મહિને પચ્ચીસ હજાર રૂપિયા પેન્શન? અને અમારા ભાગે શું રાખ્યું?' સંજયે ચીસ પાડી.

મોટા દીકરા કલ્પેશે પણ પોતાનો સંયમ સાવ ગુમાવી દીધો, 'અમે તમારા સગા લોહીના સંતાનો છીએ બાપુજી! તમે અમારા મોંનો કોળિયો છીનવીને બહારના લોકોને આપી રહ્યા છો?'

ભાવનાની આંખોમાં પણ આક્રોશ છલકાઈ આવ્યો, 'બાપુજી, આ ઘોર અન્યાય છે. અમે આ નવી વસિયતને ક્યારેય સ્વીકારીશું નહીં અને કોર્ટમાં પડકારીશું!'

મહેશભાઈના ચહેરા પર કોઈ ક્રોધ કે ઉશ્કેરાટ નહોતો, માત્ર એક અસીમ વેદના અને કરુણાની રેખાઓ હતી.

તેમણે ધીમેથી હાથ ઊંચો કરીને બધાને શાંત રહેવા કડક ઈશારો કર્યો.

'પહેલાં આખી વસિયત પૂરી સાંભળી લો, પછી જેને કોર્ટમાં જવું હોય તે ખુશીથી જઈ શકે છે.' મહેશભાઈએ અત્યંત શાંતિથી કહ્યું.

વિનોદભાઈએ આગળની કલમો વાંચવાનું ચાલુ રાખ્યું.

'દુકાનના બાકીના ભાડામાંથી દર મહિને જે મોટું ભંડોળ એકઠું થશે, તે મારા કોઈપણ સંતાન કે પૌત્ર-પૌત્રીના ગંભીર રોગની સારવાર અને ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે સંપૂર્ણ વપરાશે.'

'જો મારા કોઈ સંતાન પર ક્યારેય આર્થિક સંકટ આવશે, વેપારમાં ખોટ જશે કે અકસ્માત થશે, તો આ ટ્રસ્ટ તેમનો સંપૂર્ણ ખર્ચ તાત્કાલિક ઉપાડશે.'

'પરંતુ ભવિષ્યમાં કોઈને પણ આ મિલકત વેચવાનો કે તેનો ભાગ પાડીને વહેંચવાનો કોઈ અધિકાર રહેશે નહીં.'

'આ મકાન હંમેશા બધા ભાઈ-બહેનો માટે એક છત નીચે ખુલ્લું રહેશે. કોઈ ભાઈ બીજા ભાઈને કે બહેનને ઘરમાંથી ક્યારેય કાઢી શકશે નહીં.'

આખી વાત સાંભળીને દિવાનખંડમાં એક ભયાનક સોપો પડી ગયો અને કોઈના મોંમાંથી અવાજ ન નીકળ્યો.

મહેશભાઈ સોફા પરથી ધીમેથી ઊભા થયા અને અંદરના પૂજાના ઓરડામાંથી એક જૂની, ધૂળ ભરેલી લાલ ડાયરી લઈને બહાર આવ્યા.

તેમણે એ ડાયરી ટેબલ પર મૂકી અને પોતાના ત્રણેય સંતાનો સામે ભીની આંખે જોયું.

'ગઈકાલે બપોરે તમે લોકો ખુલ્લેઆમ વિચારી રહ્યા હતા કે તમારો વૃદ્ધ બાપ ઓસરીમાં ઘસઘસાટ ઊંઘે છે અને કશું સાંભળતો નથી.' મહેશભાઈનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો.

'તમે લોકો નિર્દયતાથી હિસાબ લગાવી રહ્યા હતા કે મારા ખાવા-પીવાનો અને દવાનો દર મહિનાનો વીસ હજારનો ખર્ચો કોણ ઉપાડશે.'

'તમે તો શરત મૂકી રહ્યા હતા કે જે મને પોતાની પાસે રાખે તેને જ મકાનનો મોટો કટકો મળે.'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ કલ્પેશ, સંજય અને ભાવનાના મોં સિવાઈ ગયા અને તેમની નજર શરમથી જમીન તરફ ઢળી ગઈ.

'આ લાલ ડાયરી જુઓ.' મહેશભાઈએ ડાયરીનું એક પીળું પડી ગયેલું પાનું ખોલીને બધાની સામે ધર્યું.

'ચાલીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે મારા પૂજ્ય પિતાજી જીવતા હતા, ત્યારે હું અને મારો નાનો ભાઈ પણ આ જ રીતે મિલકતના ટુકડા કરવા માટે બાખડી પડ્યા હતા.'

'અમે પણ અભિમાનમાં માનતા હતા કે પિતાજી હવે ઘરડા થઈ ગયા છે અને દુનિયાનું કશું સમજતા નથી.'

'તે વખતે મારા દૂરંદેશી પિતાજીએ પણ બધી મિલકત વેચવા પર સખત પ્રતિબંધ મૂકીને આ જ પારિવારિક ટ્રસ્ટની શરત રાખી હતી.'

'એ શરતના કારણે જ હું અને મારો ભાઈ આખી જિંદગી એકબીજા સાથે અખંડ પ્રેમથી જોડાયેલા રહ્યા અને મોટા મોટા સંકટો સામે સાથે ઊભા રહ્યા.'

'જો મારા પિતાજીએ તે દિવસે સંપત્તિના ભાગ પાડી દીધા હોત, તો અમે બંને ભાઈઓ અંદરોઅંદર લડીને ક્યારનાય પાયમાલ થઈ ગયા હોત.'

મહેશભાઈ આગળ વધ્યા અને પોતાના બંને દીકરાઓના ખભા પર સ્નેહથી હાથ મૂક્યો.

'દીકરાઓ, જ્યારે મિલકત વહેંચાય છે ત્યારે લોહીના પવિત્ર સંબંધો અને પ્રેમ પણ ટુકડા થઈને વહેંચાઈ જાય છે.'

'હું તમને કોઈ સજા આપવા નથી માંગતો, પણ હું નથી ઈચ્છતો કે મારા મૃત્યુ પછી આ ઈંટો અને પથ્થરો માટે તમે ભાઈઓ એકબીજાના દુશ્મન બની જાઓ.'

'મેં રમણને પેન્શન એટલા માટે આપ્યું કારણ કે જ્યારે તમે લોકો પોતાના કામમાં વ્યસ્ત હતા, ત્યારે એણે કોઈ સ્વાર્થ વિના મારી બીમારીમાં રાતે બે વાગ્યે મારા પગ દબાવ્યા છે.'

'અને બાકીનું બધું ધન તો આખરે તમારા અને તમારા સંતાનોના ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે જ સાચવવામાં આવ્યું છે.'

'તમારે કોઈએ મારા દવાનો કે રોટલીનો બોજ ઉપાડવાની જરૂર નથી, મારી સરકારી પેન્શનની રકમ મારા ગુજારા માટે ઘણી છે.'

પિતાના આ નિઃસ્વાર્થ અને ઊંડા શબ્દોએ ત્રણેય સંતાનોના કાળજા સોંસરવા વીંધી નાખ્યા.

જે પિતાને તેઓ માત્ર એક આર્થિક બોજ અને લાચાર વૃદ્ધ ગણતા હતા, તે પિતા તેમના ગયા પછી પણ તેમના કુળ અને સંબંધોને તૂટતા બચાવવાનું કવચ રચી રહ્યા હતા.

મોટા દીકરા કલ્પેશની આંખોમાંથી પશ્ચાતાપના અશ્રુની ધાર વહી નીકળી.

તે ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડતો રડતો પિતાના ચરણોમાં ઢળી પડ્યો, 'બાપુજી, અમને માફ કરી દો! અમે ધનના લોભમાં સાવ આંધળા બની ગયા હતા.'

નાનો દીકરો સંજય પણ પિતાના ખોળામાં માથું મૂકીને રડી પડ્યો, 'અમારા જેવા સ્વાર્થી સંતાનોને આટલો બધો પ્રેમ ન આપો બાપુજી, અમે હવે ક્યારેય અલગ થવાની વાત નહીં કરીએ.'

દીકરી ભાવનાએ પોતાના પિતાના બંને હાથ પકડીને પોતાના માથે મૂકી દીધા અને આંસુ લૂછતાં માફી માંગી.

મહેશભાઈએ ત્રણેય સંતાનોને પોતાના બંને હાથોથી ઊભા કર્યા અને સ્નેહથી છાતી સરસા ચાંપી લીધા.

'સંપત્તિ તો ધૂળ સમાન છે દીકરાઓ, સાચી મૂડી તો એકબીજા માટેનો નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ, આદર અને એકતા છે.' પિતાએ હસતાં મુખે કહ્યું.

તે દિવસે વસિયતના કાગળો પર સહીઓ તો થઈ, પણ એ કાગળોએ પરિવારના વિખરાતા સંબંધોને કાયમ માટે અખંડ સ્નેહના તાંતણે બાંધી દીધા.

ઘરમાંથી સ્વાર્થ અને લોભનો અંધકાર કાયમ માટે દૂર થઈ ગયો હતો અને આખા ઘરમાં પારિવારિક શાંતિનો નવો સૂર્યોદય થયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.