સિત્તેરમા જન્મદિવસે કેક પર હાથ પછાડતા પિતા પર દીકરો ભડક્યો, પૌત્રીએ જૂની પેટી ખોલતાં જ...

રવિવારની સાંજ ઢળી ચૂકી હતી અને ઘરના મોટા દિવાનખંડમાં રંગબેરંગી ફુગ્ગાઓ અને રોશનીથી ઝગમગાટ થઈ રહ્યો હતો.

સંજયે શહેરની સૌથી મોંઘી બેકરીમાંથી ત્રણ માળનો મોટો ચોકલેટ કેક મંગાવ્યો હતો, જેના પર સોનેરી અક્ષરે 'અમૃત મહોત્સવ - ૭૦ વર્ષ' લખેલું હતું.

તેની પત્ની નેહા ચાંદીની થાળીમાં પૂજાનો દીવો, કંકુ અને ચોખા તૈયાર કરીને સોફા પાસે ગોઠવી રહી હતી.

તેમની દસ વર્ષની વહાલી દીકરી રિયા પોતાના હાથે બનાવેલું એક સુંદર ગ્રીટિંગ કાર્ડ હાથમાં પકડીને ખુશીથી નાચી રહી હતી.

આજે હસમુખભાઈનો સિત્તેરમો જન્મદિવસ હતો અને સંજયે સોસાયટીના તમામ વડીલો અને મિત્રોને ખાસ આમંત્રણ આપ્યું હતું.

દિવાનખંડમાં મહેમાનો હસમુખભાઈની પ્રામાણિકતા અને સિદ્ધાંતોની પ્રશંસા કરી રહ્યા હતા.

સંજય ગર્વથી કહી રહ્યો હતો કે તેના પિતાએ સરકારી ઓડિટ વિભાગમાં ચાલીસ વર્ષ સુધી એક પણ રૂપિયાની લાંચ લીધા વિના સેવા આપી હતી.

પરંતુ સંજયના મનમાં એક જૂનો ખટકો હતો કે પિતા ક્યારેય પરિવાર સાથે ખુશીથી હસતા નહોતા.

પરંતુ છેલ્લા ચાલીસ વર્ષથી આ ઘરમાં એક અત્યંત વિચિત્ર અને અકળ નિયમ ચાલતો હતો.

હસમુખભાઈએ ક્યારેય પોતાનો જન્મદિવસ ઉજવવા દીધો નહોતો, ઘરમાં કોઈ કેક નહોતી કપાતી અને કોઈ મીઠાઈ પણ નહોતી બનતી.

જ્યારે પણ ૧૫મી ઓક્ટોબર આવતી, ત્યારે હસમુખભાઈ સવારથી સાંજ સુધી પોતાના ઓરડામાં પુરાઈ રહેતા અને અન્ન-જળનો ત્યાગ કરી દેતા હતા.

સંજયને આ વર્ષે લાગ્યું કે પિતા સિત્તેર વર્ષના થયા છે, એટલે હવે આ જૂનો વહેમ કે જીદ છોડીને પરિવાર સાથે ખુશીથી ઉજવણી કરશે.

હસમુખભાઈ જેવા પોતાના ઓરડામાંથી બહાર આવ્યા અને દિવાનખંડની રોશની, કેક અને મહેમાનોને જોયા, તેમનો ચહેરો ક્રોધ અને અસહ્ય વેદનાથી ફિક્કો પડી ગયો.

તેમની આંખોમાં લોહી ઉતરી આવ્યું અને તેમના બંને હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા.

તેમણે એક પણ ક્ષણનો વિચાર કર્યા વિના આગળ વધીને કેક પર મુકેલી સળગતી મીણબત્તી પોતાના હાથથી જોરથી બુઝાવી દીધી.

'મેં તમને કેટલી વાર કહ્યું છે કે આ ઘરમાં ૧૫મી ઓક્ટોબરે ક્યારેય કોઈ તમાશો નહીં થાય!' હસમુખભાઈએ જોરથી બૂમ પાડી.

'આ બધું તરત જ કચરાપેટીમાં ફેંકી દો અને આ મહેમાનોને રવાના કરો, મારે કોઈ જન્મદિવસ નથી ઉજવવો!'

હસમુખભાઈના આ કઠોર અને અપમાનજનક વર્તનથી સંજયનો સંયમ સાવ તૂટી ગયો અને તેનો ચહેરો ગુસ્સાથી લાલચોળ થઈ ગયો.

'પપ્પા, તમે હંમેશા આવું જ ઝેરીલું અને પથ્થર જેવું વર્તન કેમ કરો છો?' સંજયે મહેમાનો સામે ટેબલ પર હાથ પછાડતાં પૂછ્યું.

'તમે સિત્તેર વર્ષના થયા, આખી સોસાયટી તમારા સન્માનમાં ઊભી છે અને તમારી નાની પૌત્રી સવારથી ભૂખી રહીને તમારી રાહ જુએ છે!'

'તમને અમારા પ્રેમની અને આ ખુશીની કોઈ કિંમત જ નથી? શું તમારો જન્મ આ પરિવાર માટે કોઈ શ્રાપ હતો?'

'તમે સાવ કંજૂસ, અહંકારી અને નિર્દય બાપ છો જેને પોતાના સંતાનોના હસતા ચહેરા જોઈને પણ નફરત થાય છે!'

હસમુખભાઈએ એક પણ શબ્દનો જવાબ ન આપ્યો, તેમની આંખોમાંથી આંસુનું એક ટીપું ખરી પડ્યું.

તેઓ નીચી નજર કરીને ચૂપચાપ પોતાના ઓરડામાં ચાલ્યા ગયા અને અંદરથી કડી વાસી દીધી.

દિવાનખંડમાં સ્મશાન જેવી શાંતિ છવાઈ ગઈ, મહેમાનો શરમજનક સ્થિતિમાં એક પછી એક રવાના થઈ ગયા.

રાત્રે અગિયાર વાગ્યે આખું ઘર ઊંઘી ગયું હતું, પણ દસ વર્ષની રિયા પોતાની પથારીમાં બેસીને રડી રહી હતી.

તેને પોતાના દાદાજી માટે બનાવેલું પેલું રંગીન ગ્રીટિંગ કાર્ડ આપવું હતું.

રિયા દબાતા પગલે ગેલેરીમાંથી દાદાજીના ઓરડાની સહેજ ખુલ્લી બારી પાસે ગઈ.

ઓરડામાં અંધારું હતું અને હસમુખભાઈ આરામખુરશી પર બેઠા બેઠા ઊંઘી ગયા હતા.

રિયા બારીમાંથી ધીમેથી અંદર પ્રવેશી અને દાદાજીના પલંગ પાસે જઈને ઓશિકા નીચે કાર્ડ મૂકવા ગઈ.

અચાનક તેનો પગ પલંગ નીચે મૂકેલા એક જૂના, કાટ ખાઈ ગયેલા લોખંડના ભારે ટ્રંક સાથે અથડાયો.

ટ્રંકનું જૂનું પિત્તળનું લોક ખુલ્લું હતું અને તે સહેજ બહાર સરકી આવ્યું.

રિયાએ ઉત્સુકતાથી ટ્રંકનું ઢાંકણું ઊંચું કર્યું તો અંદરથી કપૂર અને જૂના અત્તરની સુગંધ સાથે એક લાલ પૂંઠાવાળી ડાયરી અને રક્તરંજિત ડાઘવાળો એક નાનો બાળોતિયો બહાર આવ્યો.

સાથે જ ભારત સરકારનું એક જૂનું પ્રશસ્તિ પત્ર અને પોલીસ કમિશનરનો સત્તાવાર પત્ર પણ હતો.

તેની સાથે જ એક જૂની કાંડા ઘડિયાળ પણ પડી હતી જેનો કાંટો બરાબર સાંજે સાત વાગ્યે અને પંદર મિનિટે કાયમ માટે અટકી ગયો હતો.

એ ઘડિયાળ પર હજુ પણ નદીના કાંપ અને કાદવના સુકાઈ ગયેલા ડાઘા સ્પષ્ટ દેખાતા હતા.

તે પ્રશસ્તિ પત્રમાં લખેલું હતું: 'પોતાના ભત્રીજાનો જીવ બચાવીને પૂરના પાણીમાં શહીદ થનાર વીર યુવાન દિનેશભાઈને મરણોત્તર બહાદુરી પુરસ્કાર'.

રિયા એ બધું ઉપાડીને પોતાના પિતા સંજયના ઓરડામાં દોડી ગઈ.

'પપ્પા, જુઓ દાદાજીની પેટીમાંથી આ શું નીકળ્યું છે!' રિયાએ રડતાં રડતાં કહ્યું.

સંજયે અકળાઈને એ લાલ ડાયરી અને સરકારી દસ્તાવેજો હાથમાં લીધા અને ટેબલ લેમ્પના અજવાળે વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

જેમ જેમ સંજય પાનાં ફેરવતો ગયો, તેમ તેમ તેના પગ નીચેથી ધરતી સરકવા લાગી અને તેના આખા શરીરમાં ધ્રૂજારી છૂટી ગઈ.

બરાબર ચાલીસ વર્ષ પહેલાં, ૧૫મી ઓક્ટોબર ૧૯૮૬ના દિવસે હસમુખભાઈનો ત્રીસમો જન્મદિવસ હતો.

તે દિવસે તેમના જૂના ગામમાં નદીમાં ભયાનક પૂર આવ્યું હતું અને પાણી આખા ગામના ઘરોમાં ઘૂસી ગયું હતું.

તે સમયે સંજય માત્ર છ મહિનાનો નાનો દૂધપીતો બાળક હતો અને ઘરમાં ઘોડિયામાં સૂતો હતો.

જ્યારે પૂરનું પાણી છાતી સમાણું થઈ ગયું, ત્યારે હસમુખભાઈનો નાનો સગો ભાઈ દિનેશ, જે માત્ર વીસ વર્ષનો હતો, તેણે સંજયને બચાવવા માટે પોતાના જીવની બાજી લગાવી દીધી હતી.

દિનેશે પૂરના ધસમસતા પ્રવાહમાં ડૂબતા ઘરમાં ઘૂસીને છ મહિનાના સંજયને છાતીએ લગાવીને છત પર પહોંચાડ્યો હતો.

દિનેશે છતની બારીમાંથી સંજયને હસમુખભાઈના હાથમાં સુરક્ષિત સોંપી દીધો હતો.

પરંતુ બરાબર તે જ પળે ઘરની કાચી માટીની દીવાલ ધસી પડી અને પાણીના ભયાનક વમળે વીસ વર્ષના નિર્દોષ દિનેશને પોતાના ઉદરમાં ખેંચી લીધો!

'ભાઈ... સંજયને સાચવજે!' એ દિનેશના આ પૃથ્વી પરના અંતિમ શબ્દો હતા જે પૂરના ઘૂઘવાટમાં વિલીન થઈ ગયા હતા.

હસમુખભાઈ આખી રાત પૂરના પાણી વચ્ચે છત પર બેસીને પોતાના નાના ભાઈના મૃતદેહને શોધવા આક્રંદ કરતા રહ્યા હતા.

જ્યારે સવારે પૂર ઓસર્યું ત્યારે દિનેશનો નિશ્ચેતન દેહ એક વડના ઝાડની ડાળી સાથે ફસાયેલો મળી આવ્યો હતો.

હસમુખભાઈએ પોતાના એક હાથમાં સંજયને પકડી રાખીને બીજા હાથે નાના ભાઈનો હાથ પકડવા આકાશ-પાતાળ એક કરી દીધાં, પણ દિનેશનો હાથ છૂટી ગયો અને તે કાયમ માટે જળસમાધિ લઈ ગયો!

એ કાળી રાત ૧૫મી ઓક્ટોબરની સાંજ હતી, બરાબર સાત વાગ્યે દિનેશ પોતાના ભત્રીજા સંજયને નવજીવન આપીને શહીદ થઈ ગયો હતો!

ડાયરીના છેલ્લા પાને હસમુખભાઈએ આંસુથી ધોવાયેલા અક્ષરોમાં લખ્યું હતું: 'જે દિવસે મારા નાના ભાઈએ મારા દીકરાને જીવન આપીને પોતાના પ્રાણ ન્યોછાવર કર્યા, એ દિવસે હું મારો જન્મદિવસ કેવી રીતે ઉજવી શકું?'

'મારો આ દીકરો સંજય જીવે છે કારણ કે મારો દિનેશ મરી ગયો છે.'

'દિનેશનું સપનું હતું કે તે મોટો શિક્ષક બનીને ગામના ગરીબ બાળકોને ભણાવશે.' હસમુખભાઈએ ડાયરીમાં આગળ લખ્યું હતું.

'તેણે પોતાના સપનાની આહુતિ આપીને મારા વંશને બચાવી લીધો.'

'હું જ્યારે પણ સંજયના માથા પર હાથ મૂકું છું, ત્યારે મને મારા નાના ભાઈના ધબકારા સંભળાય છે.'

'હું દર વર્ષે ૧૫મી ઓક્ટોબરે ઉપવાસ રાખીને નદીના કિનારે મારા ભાઈના આત્માની શાંતિ માટે તર્પણ કરું છું.'

'મેં સંજયને આખી જિંદગી આ વાત એટલા માટે ન કહી કે મારો દીકરો ક્યારેય એવા અપરાધભાવમાં ન જીવે કે તેના કારણે તેના કાકાનું મોત થયું હતું...'

આ શબ્દો વાંચતાં જ સંજયના હાથમાંથી ડાયરી છૂટી ગઈ અને તેના કાળજાના ટુકડે-ટુકડા થઈ ગયા.

તેના કાનમાં પોતાના એ કડવા, અહંકારી અને ઝેરીલા શબ્દો હથોડાની જેમ વાગવા લાગ્યા: 'તમે કંજૂસ છો... તમારો જન્મ શ્રાપ છે... તમે નિર્દય છો...'

જે બાપે ચાલીસ વર્ષ સુધી પોતાના કાળજામાં ભાઈના મોતનો જ્વાળામુખી છુપાવી રાખ્યો હતો જેથી દીકરો હસી શકે, એ બાપને તે પથ્થર દિલ કહી રહ્યો હતો!

સંજયનું આખું અસ્તિત્વ શરમ અને પશ્ચાત્તાપની ભીષણ આગમાં બળીને ખાખ થઈ ગયું.

તે ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડતો પોતાના પિતાના બંધ ઓરડા સામે પહોંચ્યો.

તેણે જોરથી દરવાજો ખખડાવ્યો, 'પપ્પા... દરવાજો ખોલો પપ્પા! તમારા આ પાપી દીકરાને માફ કરી દો!'

હસમુખભાઈએ ધીમેથી દરવાજો ખોલ્યો, તેમની આંખો આંસુઓથી ભરેલી હતી.

સંજય કોઈ પાગલ બાળકની જેમ પિતાના બંને પગમાં ઢળી પડ્યો.

તેણે હસમુખભાઈના બંને ચરણો પકડી લીધા અને પોતાનું માથું પિતાના પગ પર પછાડીને પોક મૂકીને રડવા લાગ્યો.

'પપ્પા... મને માફ કરી દો! હું કેટલો મોટો અંધ અને નાલાયક દીકરો નીકળ્યો!' સંજયની ચીસ આખા ઘરમાં ગૂંજી ઊઠી.

'જે જીવ તમારા ભાઈના બલિદાનથી બચ્યો હતો, એ જ જીવે આજે તમારા જૂના ઘા પર મીઠું ભભરાવ્યું!'

'હું તમારા ચરણોની ધૂળ બનવા પણ લાયક નથી પપ્પા!'

નેહા અને રિયા પણ દોડી આવ્યાં અને બંનેએ હસમુખભાઈના ચરણ સ્પર્શ કરીને માફી માંગી.

હસમુખભાઈની આંખોમાંથી પણ વાત્સલ્ય અને સ્નેહની અવિરત અશ્રુધારા વહી નીકળી અને તેમણે દીકરાને ઊભો કરીને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

'ના મારા સંજય, તું રડ નહીં બેટા. તું જીવે છે એટલે જ મારો દિનેશ મારી સામે જીવતો દેખાય છે,' પિતાએ ગળગળા અવાજે કહ્યું.

સંજયે તે જ ક્ષણે આંસુ લૂછતાં બંને હાથ જોડીને એક પવિત્ર સંકલ્પ કર્યો.

'પપ્પા, હવેથી દર વર્ષે ૧૫મી ઓક્ટોબરે આ ઘરમાં કોઈ કેક નહીં કપાય કે કોઈ આડંબર નહીં થાય.' સંજયે દ્રઢતાથી કહ્યું.

'આપણે દર વર્ષે આ દિવસે કાકા દિનેશની યાદમાં પચાસ અનાથ બાળકોને શિક્ષણ અને ભોજન આપીશું.'

દિવાનખંડમાં સ્વર્ગસ્થ કાકાની તસવીર સમક્ષ ઘીનો દીવો પ્રગટાવવામાં આવ્યો અને ચાલીસ વર્ષથી છવાયેલો બોજ આજે કાયમ માટે હળવો થઈ ગયો.

હસમુખભાઈએ રિયાને પોતાના ખોળામાં બેસાડીને તેના કપાળ પર સ્નેહભર્યું ચુંબન કર્યું.

ઘરમાં ચાલીસ વર્ષ પછી પહેલી વાર પિતાના ચહેરા પર એક દિવ્ય અને શાંત સંતોષનું સ્મિત રેલાઈ રહ્યું હતું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.