સાસુની લાલચ જોઈને વહુએ આખો દિવસ ઝઘડો કર્યો, પણ છ મહિના પછી સાચું કારણ જાણીને આંખમાંથી...

રસોડામાં કૂકરની સીટી વાગી રહી હતી. સાંજની રસોઈ લગભગ પૂરી થવા આવી હતી અને ઘરના બધા લોકો ધીમે ધીમે હોલમાં ભેગા થઈ રહ્યા હતા.

સોફા પર બેસીને સાસુ કંચનબેન પોતાના હાથમાં રહેલી એક નાની લાલ ડાયરીમાં કંઈક હિસાબ લખી રહ્યા હતા. તેમનો ચહેરો રોજ કરતાં વધુ ગંભીર દેખાતો હતો.

થોડી વારમાં તેમનો દીકરો મનોજ ઓફિસેથી આવ્યો અને બેગ સોફા પર મૂકીને પાણી પીવા બેઠો. તેની પત્ની પૂજા પણ રસોડામાંથી ચાનો કપ લઈને બહાર આવી.

"મનોજ, તારે અને પૂજાએ થોડી વાર મારી વાત સાંભળવી પડશે." કંચનબેને ડાયરી બંધ કરતાં કહ્યું. "આજથી મારે ઘરમાં એક નવો નિયમ બનાવવો છે."

મનોજે આશ્ચર્યથી માતા સામે જોયું. પૂજાએ પણ ચાની રકાબી ટેબલ પર મૂકીને સાસુ સામે જોયું.

"બોલો ને મમ્મી, શું વાત છે?" મનોજે સહજતાથી પૂછ્યું. "કોઈ નવો ખર્ચ આવ્યો છે?"

"ખર્ચ નહીં, પણ આજથી તમારે બંનેએ આ ઘરમાં રહેવાનું ભાડું આપવું પડશે." કંચનબેને કોઈ પણ સંકોચ વગર સીધું જ કહી દીધું. "દર મહિનાની પહેલી તારીખે મારે દસ હજાર રૂપિયા રોકડા જોશે."

હોલમાં એક ક્ષણ માટે સોપો પડી ગયો. મનોજના હાથમાંથી પાણીનો ગ્લાસ ટેબલ પર મુકાઈ ગયો અને પૂજાની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.

"મમ્મી, તમે શું મજાક કરો છો?" મનોજ હસી પડ્યો. "પોતાના જ ઘરમાં પોતાના જ દીકરા પાસેથી કોઈ ભાડું લેતું હશે?"

"હું કોઈ મજાક નથી કરતી મનોજ." કંચનબેનનો અવાજ એકદમ શાંત પણ મક્કમ હતો. "જો તમારે ઉપરના માળે રહેવું હોય, તો મહિને દસ હજાર ભાડું ચૂકવવું જ પડશે."

પૂજાથી હવે રહેવાયું નહીં. તે તરત જ આગળ આવીને બોલી, "મમ્મીજી, આ તમારું ઘર છે કે કોઈ હોટેલ?"

"જે સમજવું હોય તે સમજી લો." કંચનબેને પોતાની ડાયરી ખિસ્સામાં મૂકતાં કહ્યું. "પહેલી તારીખથી ભાડું શરૂ થશે, બાકી તમે તમારી રીતે વિચારી શકો છો."

આટલું બોલીને કંચનબેન પોતાની લાકડી ટેકવતા ધીમા પગલે પોતાના રૂમ તરફ ચાલ્યા ગયા. પાછળ મનોજ અને પૂજા એકબીજાના મોં સામે તાકી રહ્યા.

તે રાત્રે પૂજા પોતાના બેડરૂમમાં ખૂબ ગુસ્સામાં આંટા મારી રહી હતી. તેને સાસુની આ વાત કોઈ કાળે ગળે ઉતરતી નહોતી.

"મનોજ, તારી મમ્મી સાવ લાલચી થઈ ગઈ છે." પૂજાએ રૂમનો દરવાજો બંધ કરીને કહ્યું. "આટલા મોટા ઘરમાં આપણે રહીએ છીએ, એમાં પણ એમને આપણી પાસેથી પૈસા પડાવવા છે!"

"પૂજા, તું શાંત થા." મનોજે તેને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. "મમ્મી ક્યારેય આવી નહોતી, મને પણ સમજાતું નથી કે અચાનક એમને શું થઈ ગયું છે."

"મારે કંઈ શાંત નથી થવું." પૂજાએ જીદ પકડી. "આપણે કાલે ને કાલે જ આ ઘર છોડીને ભાડે રહેવા ચાલ્યા જઈએ, પારકાને ભાડું આપીશું તો પણ વટ પડશે, પણ અહીં આવી રીતે અપમાન સહન નથી કરવું."

મનોજે મનોમન ઘણો વિચાર કર્યો. તેણે સવારે ઊઠીને ફરીથી માતા સાથે વાત કરવાની કોશિશ કરી, પણ કંચનબેન પોતાના નિર્ણય પર અડગ રહ્યા.

"જો અહીં રહેવું હોય તો ભાડું આપવું પડશે, નહીં તો તમારી મરજી." કંચનબેને સવારે ચા પીતાં પીતાં ફરીથી એ જ વાત દોહરાવી. તેમણે કોઈ વધારાની ચોખવટ પણ ન કરી.

મનોજ પોતાની માતાના સ્વભાવથી વાકેફ હતો. તે જાણતો હતો કે મમ્મી જ્યારે કોઈ વાત નક્કી કરી લે, ત્યારે એમાંથી પાછી નથી હટતી.

"ઠીક છે મમ્મી, અમે તમને દર મહિને દસ હજાર આપીશું." મનોજે ભારે હૈયે કહ્યું. "પણ મને તમારા આ વર્તનથી બહુ દુઃખ થયું છે."

પૂજા આ સાંભળીને વધારે નારાજ થઈ ગઈ. પણ બહાર ભાડે ઘર શોધવા જતાં ડિપોઝિટ અને બીજો મોટો ખર્ચ દેખાતો હતો, એટલે તેણે નાછૂટકે આ વાત સ્વીકારવી પડી.

પહેલા મહિને મનોજે પોતાના પગારમાંથી દસ હજાર રૂપિયા કાઢીને માતાના હાથમાં મૂક્યા. કંચનબેને એક પણ શબ્દ બોલ્યા વગર પૈસા ગણીને પોતાની પેટીમાં મૂકી દીધા.

પૂજા આ બધું દૂર ઊભા રહીને જોઈ રહી હતી. તેના મનમાં સાસુ પ્રત્યેનો અણગમો દિવસે ને દિવસે વધતો જતો હતો.

ઘરમાં ભાડું આપવાનું શરૂ થયું એટલે પૂજા અને મનોજના પોતાના અંગત ખર્ચા પર મોટી અસર પડી. પહેલાં બંને વીકેન્ડમાં બહાર જમવા જતાં, મનફાવે તેમ ખરીદી કરતાં અને ઓનલાઇન ઓર્ડર કરતાં.

હવે દર મહિને સીધા દસ હજાર રૂપિયા ઓછા થઈ જતાં એમનું બજેટ ખોરવાઈ જવા લાગ્યું. પૂજાએ પહેલીવાર ઘરના દરેક નાના-મોટા ખર્ચની નોંધ રાખવાનું શરૂ કર્યું.

"મનોજ, આ મહિને આપણે બહાર જમવાનું બંધ રાખવું પડશે." પૂજાએ સાંજે ડાયરી લઈને બેસતાં કહ્યું. "લાઇટબિલ અને કરિયાણાનો ખર્ચ ઘણો વધી ગયો છે."

"હા, મારે પણ ઓફિસમાં રોજ બહાર ચા-નાસ્તો કરવાનો ખર્ચ ઓછો કરવો પડશે." મનોજે હિસાબ જોતાં કહ્યું. "જો આપણે ધ્યાન નહીં રાખીએ તો મહિનાના અંતે પૈસા ખૂટી જશે."

ધીમે ધીમે પૂજાને સમજાવા લાગ્યું કે ઘર ચલાવવું એટલું સરળ નથી હોતું. પહેલાં તો કંચનબેન બધું સંભાળી લેતાં હતાં, એટલે એમને ક્યારેય પૈસાની કિંમત સમજાઈ નહોતી.

હવે પૂજા શાકભાજી લેવા જતી ત્યારે પણ ભાવતાલ કરતી. ઘરમાં કઈ વસ્તુ કેટલી વપરાય છે અને ક્યાં બચત થઈ શકે, તેનું પૂરું ધ્યાન રાખતી થઈ ગઈ હતી.

આમને સામને પાંચ મહિના વીતી ગયા. દર મહિનાની પહેલી તારીખે મનોજ નિયમ મુજબ દસ હજાર રૂપિયા માતાને આપી દેતો હતો.

કંચનબેન પૈસા લઈ લેતાં, પણ ઘરમાં કોઈની સાથે બહુ વાતચીત નહોતાં કરતાં. પૂજા પણ સાસુ સાથે કામ સિવાય બોલવાનું ટાળતી હતી.

છઠ્ઠા મહિનાની શરૂઆતમાં કંચનબેને અચાનક પોતાની બંને પરિણીત દીકરીઓ અને જમાઈઓને રવિવારે ઘરે જમવા માટે બોલાવ્યા. આખા પરિવારને એકસાથે બોલાવેલો જોઈને મનોજ અને પૂજાને આશ્ચર્ય થયું.

રવિવારે બપોરે બધા જમીને હોલમાં બેઠા હતા. વાતાવરણમાં એક અજીબ પ્રકારની ઉત્સુકતા છવાયેલી હતી.

કંચનબેન અંદરના રૂમમાંથી પોતાની જૂની લાકડાની પેટી લઈને બહાર આવ્યા. તેમણે પેટી સોફા પર મૂકી અને બધાની સામે જોયું.

"મેં આજે તમને બધાને એક ખાસ કામ માટે બોલાવ્યા છે." કંચનબેને ચશ્મા સરખા કરતાં કહ્યું. "હું હવે વૃદ્ધ થઈ ગઈ છું અને મારે મારી એક મોટી જવાબદારી પૂરી કરવી છે."

બધા શાંતિથી કંચનબેન તરફ જોઈ રહ્યા હતા. કોઈને સમજાતું નહોતું કે વાત શું છે.

"તમારા પિતાજીએ આ મકાન બનાવ્યું હતું." કંચનબેને ઘરની દીવાલો સામે જોતાં કહ્યું. "મેં નક્કી કર્યું છે કે આવતા મહિને હું આ મોટું મકાન વેચી નાખીશ."

"શું? મકાન વેચવું છે?" મોટી દીકરી ભાવના બોલી ઊઠી. "પણ મમ્મી, આ તો આપણું પૈતૃક ઘર છે!"

"હા, હવે આટલું મોટું ઘર મારાથી સંભળાતું નથી." કંચનબેને સ્પષ્ટતા કરી. "આ મકાન વેચીને જે રકમ આવશે, તેના હું ત્રણ સરખા ભાગ કરીશ અને મારા ત્રણેય સંતાનોને સરખે હિસ્સે વહેંચી આપીશ."

આ સાંભળીને હોલમાં બેઠેલા બધા લોકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા. પૂજાને તો પોતાના કાન પર વિશ્વાસ જ નહોતો આવી રહ્યો.

"પણ મમ્મી, તો પછી તમે મનોજ પાસેથી છેલ્લા પાંચ મહિનાથી ભાડું કેમ લેતાં હતાં?" નાની દીકરી અલ્પાએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું. "જો તમારે બધું સરખે હિસ્સે જ આપવું હતું, તો એની પાસેથી પૈસા કેમ લીધા?"

પૂજા પણ આ જ સવાલનો જવાબ વર્ષોથી જાણવા માંગતી હતી. તે તાકીને સાસુના ચહેરા સામે જોવા લાગી.

કંચનબેને ધીમેથી લાકડાની પેટીનું તાળું ખોલ્યું. અંદરથી પાંચ સફેદ કવરો નીકળ્યા, જેની પર તારીખ અને મહિના લખેલા હતા.

"આ એ જ પચાસ હજાર રૂપિયા છે જે મનોજે મને દર મહિને ભાડા તરીકે આપ્યા હતા." કંચનબેને એ પાંચેય કવર ટેબલ પર મૂક્યા. "મેં આમાંથી એક રૂપિયો પણ વાપર્યો નથી."

મનોજ અને પૂજા બંને આશ્ચર્યથી એકબીજા સામે જોઈ રહ્યા.

"મનોજ અને પૂજાના લગ્નને ત્રણ વર્ષ થયા હતા." કંચનબેનનો અવાજ ભીનો થઈ ગયો. "પણ બંનેમાંથી કોઈને પણ ઘરની જવાબદારી કે રૂપિયાની કિંમત સમજાતી નહોતી."

કંચનબેને પૂજા સામે સ્નેહભરી નજરે જોયું. પૂજાની નજર શરમથી નીચે ઢળી ગઈ.

"હું જોતી હતી કે પગાર આવતો અને પંદર દિવસમાં પૂરો થઈ જતો." કંચનબેને આગળ કહ્યું. "જો હું અચાનક આ ઘર વેચીને મનોજના હાથમાં પચ્ચીસ-ત્રીસ લાખ રૂપિયા મૂકી દેત, તો આ બંને એ પૈસા પણ બે વર્ષમાં ઉડાવી દેત."

હોલમાં સંપૂર્ણ શાંતિ છવાઈ ગઈ હતી. કોઈના મોંમાંથી એક શબ્દ પણ નીકળતો નહોતો.

"મારે મારા દીકરા અને વહુને પૈસા આપતાં પહેલાં પૈસા સાચવતાં શીખવવું હતું." કંચનબેને સમજાવ્યું. "જ્યાં સુધી માણસ પોતાના ખિસ્સામાંથી ભાડું અને બિલ ન ભરે, ત્યાં સુધી એને સંસાર ચલાવવાની સાચી સમજ નથી આવતી."

કંચનબેને પેલા કવરો ઉપાડીને પૂજાના હાથમાં મૂકી દીધા. "આ તમારી પોતાની જ બચત છે બેટા, જે મેં તમારા માટે સાચવી રાખી હતી."

પૂજાના હાથ ધ્રૂજી રહ્યા હતા. પાંચ મહિના પહેલાં જે સાસુને તે લાલચી અને સ્વાર્થી સમજતી હતી, તે સાસુની પાછળ આટલી મોટી દીર્ઘદ્રષ્ટિ છુપાયેલી હતી.

પૂજાની આંખોમાંથી આંસુ વહી નીકળ્યા. તેને યાદ આવી ગયું કે આ પાંચ મહિનામાં જ તે ખરેખર કરકસર અને આયોજનપૂર્વક ઘર ચલાવતા શીખી હતી.

"મને માફ કરી દો મમ્મીજી." પૂજા સોફા પરથી ઊઠીને સીધી કંચનબેનના પગમાં બેસી ગઈ. "મેં તમારા વિશે કેટલું ખરાબ વિચાર્યું હતું."

"ઊભી થા બેટા, તારી કોઈ ભૂલ નથી." કંચનબેને પૂજાના માથા પર હાથ મૂક્યો. "કડવી દવા પીવડાવનાર ડૉક્ટર હંમેશા દર્દીનો ભલો જ ઇચ્છતો હોય છે."

"મમ્મીજી, તમે અમને જે પાઠ શીખવ્યો છે, એ કોઈ સ્કૂલ કે કોલેજમાં ન શીખી શકાય." પૂજાએ આંસુ લૂછતાં કહ્યું. "જો તમે આ ભાડું ન લીધું હોત, તો અમે ક્યારેય પોતાની જાતે ઊભા રહેતાં ન શીખ્યા હોત."

મનોજ પણ આવીને માતાના ખોળામાં માથું મૂકી દીધું. "મમ્મી, તમે અમારા બંનેના જીવનને સાચી દિશા આપી દીધી."

દીકરીઓ અને જમાઈઓ પણ કંચનબેનની આ સમજદારી જોઈને ગદગદ થઈ ગયા. ઘરમાં કોઈ મિલકત કે પૈસાની લાલચ નહોતી રહી, પણ એકબીજા પ્રત્યેનો આદર અને પ્રેમ બમણો થઈ ગયો હતો.

કંચનબેને બધા સંતાનોને પાસે બોલાવીને પ્રેમથી ભેટી લીધા. તે સાંજે એ ઘરમાં માત્ર પૈસાની વહેંચણીની વાત નહોતી થઈ, પણ એક આખા પરિવારનું ભવિષ્ય સુરક્ષિત અને સંસ્કારી બની ગયું હતું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.