સાસુએ છેલ્લી ઈચ્છામાં ગામડે જવાની જીદ કરી પણ વહુએ ના પાડી, અવસાન પછી એવી ખબર પડી કે વહુના આંખમાંથી...

સવારના આઠ વાગ્યા હતા અને ઘરના આંગણામાં લીમડાના ઝાડ નીચે કાગડાઓ કલબલાટ કરી રહ્યા હતા. રસોડામાં ચા ઉકળવાની મીઠી સુગંધ સાથે તપેલીનો અવાજ આવી રહ્યો હતો.

ચંપાબેન ધીમા પગલે ઓસરીની લાકડાની ખુરશી પર આવીને બેઠા. તેમણે પોતાના ધ્રૂજતા હાથથી ચશ્મા સરખા કર્યા અને રસોડા તરફ આશાભરી નજરે જોયું.

તેમનો દીકરો મુકેશ ઓફિસ જવા માટે તૈયાર થઈ રહ્યો હતો અને તેની પત્ની સોનલ રસોડામાં નાસ્તો પીરસી રહી હતી. સોનલના ચહેરા પર રોજની જેમ સવારની ઉતાવળ અને થોડી ચિડચીડાટ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.

સોનલ ચાનો કપ અને બે ખાખરા લઈને ઓસરીમાં આવી. તેણે ટેબલ પર કપ મૂકતાં જ કહ્યું, "બા, આજે મારે બપોરે બહેનપણી સાથે માર્કેટ જવાનું છે એટલે રસોઈ વહેલી બનાવી લીધી છે."

ચંપાબેને ચાની રકાબી હાથમાં લીધી પણ એમનું મન બીજે ક્યાંક અટવાયેલું હતું. તેમણે ખૂબ સંકોચ સાથે સોનલ સામે જોયું અને ધીમેથી વાત શરૂ કરી.

"વહુ બેટા, આવતા અઠવાડિયે રજાઓ આવે છે તો મને એકવાર મારા વતનના ગામડે લઈ જાવ ને," ચંપાબેને કરગરતા અવાજે કહ્યું. "મારે એકવાર મારા બાળપણનું ગામ જોવું છે."

સોનલે સાંભળતાં જ મોં મચકોડી દીધું. તેણે હાથમાં પકડેલો ટુવાલ ખભા પર નાખ્યો અને કપાળ પર કરચલીઓ પાડી દીધી.

"બા, હવે તમારી ઉંમર પંચ્યાસી વર્ષની થઈ ગઈ છે અને શરીરમાં કળતર રહે છે," સોનલે તીખા અવાજે કહ્યું. "આવી હાલતમાં ગામડાની ધૂળ ખાવા જવાની શું જરૂર છે?"

મુકેશ પણ રૂમમાંથી બહાર આવ્યો અને બૂટ પહેરવા લાગ્યો. તેણે માતાની વાત સાંભળીને સોનલનો જ પક્ષ લીધો.

"હા બા, સોનલ સાચું કહે છે," મુકેશે ઘડિયાળમાં સમય જોતાં કહ્યું. "ત્યાં ગામડે હવે આપણું કોઈ રહેતું પણ નથી અને ખોટો ગાડીનો ભાડાનો મોટો ખર્ચો થશે."

ચંપાબેને દીકરા સામે જોયું અને એમની આંખોમાં ઝળઝળિયાં આવી ગયા. "બેટા, મારે કોઈ મોજશોખ નથી કરવો, બસ એકવાર એ ધરતીને માથે અડાડવી છે."

"તમારી આ જૂની વાતો ક્યારેય પૂરી નથી થતી," સોનલે તરત જ વચ્ચે બોલીને વાત કાપી નાખી. "આજે ઓફિસે મોડું થાય છે, હવે આ ગામડે જવાની જીદ છોડી દો."

મુકેશ અને સોનલ બંને પોતાની વાતોમાં વ્યસ્ત થઈ ગયા. ચંપાબેને ચૂપચાપ નીચું જોઈને ચા પૂરી કરી અને એક ઊંડો નિસાસો નાખ્યો.

તે દિવસ પછી ચંપાબેને ફરી ક્યારેય ગામડે જવાની વાત મોઢે ન કાઢી. તેઓ આખો દિવસ ઓસરીમાં બેસીને શૂન્યમનસ્ક બનીને રસ્તા તરફ જોયા કરતા હતા.

ચાર મહિના વીતી ગયા અને ઉનાળાની શરૂઆત થઈ ગઈ. ચંપાબેનની તબિયત અચાનક ઝડપથી લથડવા લાગી અને તેઓ પથારીવશ થઈ ગયા.

ડૉક્ટરે તપાસ કરીને કહી દીધું કે હવે ઉંમરના કારણે શરીરના તમામ અંગો નબળા પડી ગયા છે. હવે એમનામાં ક્યાંય મુસાફરી કરવાની સહેજ પણ તાકાત બચી નહોતી.

સોનલ અને મુકેશ તેમની સેવા કરતા હતા પણ ચંપાબેન સાવ શાંત થઈ ગયા હતા. એમની આંખોમાં એક અધૂરી ઈચ્છાનો ભાર સ્પષ્ટ દેખાઈ આવતો હતો.

એક દિવસ વહેલી સવારે ચંપાબેને આ દુનિયામાંથી કાયમ માટે વિદાય લઈ લીધી. ઘરમાં સગા-સંબંધીઓ ભેગા થયા અને તમામ ધાર્મિક વિધિઓ પૂરી કરવામાં આવી.

બાર દિવસના કારજ પત્યા પછી ઘરમાં ફરીથી શાંતિ છવાઈ ગઈ. મુકેશ અને સોનલ બાના રૂમની સાફ-સફાઈ કરવા માટે અંદર ગયા.

બાના જૂના લાકડાના કબાટમાંથી કપડાં અને પૂજાનો સામાન બહાર કાઢવામાં આવી રહ્યો હતો. કબાટના તળિયેથી સોનલને એક નાનું પતરાનું જૂનું બોક્સ મળ્યું.

એ બોક્સ પર જૂનું તાળું હતું જેની નાની ચાવી બાની માળાની થેલીમાંથી જ મળી આવી. સોનલે આશ્ચર્ય સાથે એ બોક્સ ખોલ્યું.

બોક્સની અંદર કોઈ સોનું કે રૂપિયા નહોતા. અંદરથી એક પીળો પડી ગયેલો જૂનો કાગળ અને એક નાની માટીની ડબ્બી નીકળી.

કાગળ ખોલીને મુકેશે વાંચવાનું શરૂ કર્યું. એ કાગળમાં પચાસ વર્ષ પહેલાંના ભયંકર દુષ્કાળના સમયની વાતો ધ્રૂજતા અક્ષરે લખેલી હતી.

કાગળમાં લખ્યું હતું: "જ્યારે આખા ગામમાં અનાજનો એક દાણો નહોતો અને અમારા પરિવારના નાના બાળકો ભૂખથી તડપતા હતા, ત્યારે આ પાંચ પરિવારોએ પોતાનો રોટલો અડધો કરીને અમને જીવતદાન આપ્યું હતું."

કાગળમાં નીચે પાંચ વ્યક્તિઓના નામ અને તેમના ઘરના સરનામા લખેલા હતા. ચાર નામો પર કાળી પેનથી લીટી દોરેલી હતી અને ફક્ત એક નામ બાકી હતું.

એ છેલ્લું નામ હતું: "શામજીભાઈ લુહાર - જેમના બાપે અમને તે સમયે અનાજની ગુણ આપી હતી."

કાગળના છેડે બાએ લખ્યું હતું: "આ ચાર વડીલો તો ભગવાનના ઘરે ચાલ્યા ગયા, પણ શામજી હજી ગામડે જીવે છે. મારે મરતા પહેલાં એના પગ પકડીને અમારા આખા કુટુંબ વતી આભાર માનવો છે."

આ શબ્દો વાંચતા જ મુકેશના હાથમાંથી કાગળ નીચે પડી ગયો. તેના કાનમાં સાંઈ સાંઈ અવાજ થવા લાગ્યો અને આંખોમાંથી અવિરત આંસુ વહેવા લાગ્યા.

સોનલ સ્તબ્ધ થઈને જમીન પર બેસી પડી. તેના મગજમાં ચાર મહિના પહેલાંનો એ દિવસ વીજળીની જેમ ચમકી ગયો જ્યારે બા ગામડે લઈ જવા માટે કરગરતા હતા.

તેણે વિચાર્યું કે પોતે જેને નકામો ખર્ચ અને વૃદ્ધાવસ્થાની જીદ ગણતી હતી, એ તો બા માટે પચાસ વર્ષ જૂનું મોટું ઋણ ચૂકવવાની છેલ્લી પવિત્ર યાત્રા હતી.

બા કોઈ મોજશોખ માટે નહીં પણ પોતાના વંશને ઉપકારના બોજમાંથી મુક્ત કરવા માટે ત્યાં જવા માંગતા હતા. સોનલનું કાળજું પસ્તાવાના અગ્નિમાં બળવા લાગ્યું.

"મુકેશ, મેં આ શું કરી નાખ્યું," સોનલ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગી. "મેં થોડા રૂપિયા અને આળસ માટે બાની આખી જિંદગીની છેલ્લી અને સૌથી મોટી ઈચ્છા કચડી નાખી."

મુકેશ પણ માથું પકડીને સોફા પર બેસી પડ્યો. તે પણ પોતાની પત્નીના સુર પુરાવીને પોતાની જ માનો ગુનેગાર બની ગયો હતો.

સોનલે તે જ ક્ષણે પેલા કાગળને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો. તેની આંખોમાં પસ્તાવાની સાથે એક અડગ સંકલ્પ દેખાવા લાગ્યો.

"મુકેશ, બા ભલે આ દુનિયામાં નથી રહ્યા, પણ હું એમની આ ઈચ્છા અધૂરી નહીં રહેવા દઉં," સોનલે આંસુ લૂછતાં કહ્યું. "હું એ શામજીભાઈને શોધીને જ રહીશ."

બીજા જ અઠવાડિયાથી સોનલે શામજીભાઈની શોધખોળ શરૂ કરી દીધી. તે જૂના ગામડે પહોંચી પણ ત્યાં જઈને ખબર પડી કે શામજીભાઈનું કુટુંબ વર્ષો પહેલાં ગામ છોડીને બીજે જતું રહ્યું હતું.

ગામના કોઈ લોકોને ખબર નહોતી કે તેઓ ક્યાં રહે છે. સોનલે હાર ન માની અને આજુબાજુના તમામ તાલુકાઓમાં તપાસ ચાલુ રાખી.

તે રોજ સવારે ઘરકામ પતાવીને જૂની ઓળખાણો અને સરકારી કચેરીઓના રેકોર્ડ તપાસવા માટે નીકળી પડતી હતી. મુકેશ પણ તેની આ શોધમાં પૂરો સાથ આપવા લાગ્યો.

મહિનાઓ વીતતા ગયા અને ઉનાળો, ચોમાસું અને શિયાળો પણ પસાર થઈ ગયા. સોનલને કેટલાય લોકોએ કહ્યું કે હવે આટલી મહેનત કરવાનો કોઈ અર્થ નથી.

પણ સોનલના મન પરથી બાની એ કરગરતી આંખોનો ચહેરો એક ક્ષણ માટે પણ હટતો નહોતો. તે આખો એક વર્ષ સુધી સતત એક ગામથી બીજા ગામ ભટકતી રહી.

આખરે પૂરા બાર મહિનાની અથાગ મહેનત પછી એક દૂરના નાનકડા ગામડામાંથી શામજીભાઈનો પત્તો મળ્યો. તેઓ એક નાની કાચી ઓરડીમાં પોતાના પૌત્ર સાથે ખૂબ ગરીબીમાં રહેતા હતા.

સોનલ અને મુકેશ તે જ દિવસે ગાડી લઈને એ ગામડે પહોંચી ગયા. ઓરડીના આંગણામાં એક નેવું વર્ષના વૃદ્ધ ખાટલા પર બેઠા હતા.

તેમનો ચહેરો કરચલીઓથી ભરેલો હતો અને આંખો સાવ ઊંડી ઉતરી ગઈ હતી. સોનલ દોડતી જઈને એ વૃદ્ધના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કરીને પડી ગઈ.

શામજીભાઈ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. "બેટા, તું કોણ છે? આટલા મોટા ઘરની વહુ થઈને મારા જેવા ગરીબના પગ કેમ પકડે છે?"

સોનલની આંખોમાંથી આંસુ રોકાતા નહોતા. તેણે થેલીમાંથી પેલો પીળો કાગળ અને ચંપાબેનનો ફોટો બહાર કાઢ્યો.

"દાદા, હું ચંપાબેનની વહુ છું," સોનલે ગળે બાઝેલા ડૂમા સાથે કહ્યું. "મારા બા આ દુનિયા છોડીને જતા રહ્યા, પણ એમણે તમારા પરિવારના ઉપકારનું ઋણ ચૂકવવા મને મોકલી છે."

શામજીભાઈએ ફોટો જોયો અને ક્ષણવારમાં તેમની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ. "અરે, આ તો અમારા ગામની નાની દીકરી ચંપા!"

સોનલે પોતાના હાથમાં લાવેલી સોનાની નવી ચેઈન, નવા કપડાં અને પચાસ હજાર રૂપિયા રોકડા શામજીભાઈના ખોળામાં મૂકી દીધા.

"દાદા, દુષ્કાળના એ કપરા દિવસોમાં તમારા પરિવારે મારા બાના કુટુંબને જે રોટલો આપ્યો હતો, એની કિંમત તો કોઈ ન ચૂકવી શકે," સોનલે હાથ જોડીને કહ્યું. "પણ આ મારા બા તરફથી એક નાની ભેટ છે."

શામજીભાઈએ ધ્રૂજતા હાથે સોનલના માથા પર હાથ મૂક્યો. "બેટા, ચંપાએ પચાસ વર્ષ જૂની વાત હજી યાદ રાખી હતી? એ તો અમારો ધર્મ હતો."

શામજીભાઈની આંખમાંથી હર્ષના આંસુ ટપકીને સોનલના માથા પર પડ્યા. "તેં આજે આવીને મારી ચંપાની આત્માને શાંતિ આપી દીધી, ભગવાન તારું અખંડ સૌભાગ્ય રાખે."

તે ક્ષણે સોનલના દિલ પરથી એક વર્ષ જૂનો મોટો પર્વત જેવો બોજ સાવ હળવો થઈ ગયો. તેને લાગ્યું કે આકાશમાંથી ચંપાબેન તેને જોઈને હસી રહ્યા હતા.

મુકેશે પણ આગળ આવીને શામજીભાઈના ચરણ સ્પર્શ કર્યા. આંગણામાં એક અનોખી પવિત્રતા અને શાંતિ છવાઈ ગઈ હતી.

ઘેર પાછા વળતી વખતે સોનલના ચહેરા પર કોઈ થાક નહોતો, ફક્ત એક પરમ સંતોષ અને શાંતિ હતા. તેણે બાના ફોટા સામે અગરબત્તી લગાવી અને મનોમન ક્ષમા માંગી લીધી.

ઘરમાં ફરીથી જૂનો સ્નેહ અને સંસ્કારોની સુગંધ પ્રસરી ગઈ હતી. સોનલ સમજી ગઈ હતી કે વડીલોની વાતો પાછળ કોઈ સ્વાર્થ નથી હોતો, પણ આખી જિંદગીના સાચા સંબંધો અને ઉપકારોનો મેળ હોય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.