સરકારી હોસ્પિટલના સફાઈવાળાની દીકરીએ જ્યારે મેડિકલ લિસ્ટમાં આખા રાજ્યમાં પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યું, ત્યારે નસીબ પણ...
હોસ્પિટલની પાછળ આવેલી સફાઈ કર્મચારીઓની નાની વસાહતમાં સવારના પાંચ વાગ્યે જ ચહલપહલ શરૂ થઈ જતી હતી. આ વસાહતના એક સાંકડા અને અંધારિયા રૂમમાં પન્નાલાલ પોતાના ખાટલામાંથી ઊભા થયા. તેમની ઉંમર પચાસ વટાવી ચૂકી હતી, પણ ચહેરા પર સમય કરતાં વહેલી કરચલીઓ આવી ગઈ હતી. વર્ષો સુધી વહેલી સવારે ઉઠીને શહેરના રસ્તાઓ સાફ કરવા, કચરાના ડબ્બાઓ ખાલી કરવા અને ગટરની ગંદકી ઉલેચવી એ તેમની રોજની દિનચર્યા હતી. તેમના હાથ બરછટ થઈ ગયા હતા અને નખમાં કાયમ માટે કાળાશ જામી ગઈ હતી, પણ તેમની આંખોમાં એક અદભુત ચમક હતી.
એ ચમકનું કારણ તેમની એકમાત્ર દીકરી પૂજા હતી. પૂજા નાનપણથી જ ભણવામાં અત્યંત તેજસ્વી હતી. વસાહતમાં જ્યાં લોકોના છોકરાઓ ભણવાનું છોડીને નાની-મોટી મજૂરીએ વળગી જતા, ત્યાં પૂજા રાત્રે કેરોસીનના દીવાની આછા અજવાળામાં પણ કલાકો સુધી પુસ્તકો લઈને બેસી રહેતી. પન્નાલાલે પોતાની જિંદગીમાં ક્યારેય અક્ષરજ્ઞાન મેળવ્યું નહોતું, પણ તેઓ એટલું ચોક્કસ સમજતા હતા કે જો આ ગરીબીના દળદલમાંથી બહાર નીકળવું હશે, તો શિક્ષણ જ એકમાત્ર હથિયાર છે. તેમણે મનોમન સંકલ્પ કર્યો હતો કે તેઓ પોતાની દીકરીને ભણાવવા માટે ગમે તે હદ સુધી મહેનત કરશે.
પૂજા જ્યારે બારમા ધોરણમાં વિજ્ઞાન પ્રવાહમાં આખા સેન્ટરમાં પ્રથમ આવી, ત્યારે પન્નાલાલની આંખોમાંથી ખુશીના આંસુ વહી ગયા હતા. વસાહતના લોકો કહેતા હતા કે પન્નાલાલ તું ખોટા ખર્ચા ના કર, આ છોકરીને હવે પરણાવી દે, સફાઈવાળાની દીકરી તે કંઈ ડૉક્ટર બનતી હશે. પણ પન્નાલાલે કોઈની વાત ન માની. તેમણે પોતાની વર્ષોની પ્રોવિડન્ટ ફંડની નાની બચત ઉપાડી લીધી અને પૂજાને શહેરની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સરકારી મેડિકલ કોલેજમાં એડમિશન અપાવ્યું. પૂજા જ્યારે પહેલા દિવસે વ્હાઈટ કોટ અને સ્ટેથોસ્કોપ લઈને ઘરે આવી, ત્યારે પન્નાલાલે તેને સરસ્વતી માતાનું સ્વરૂપ માનીને પગે લાગ્યા હતા.
મેડિકલ કોલેજની પાંચ વર્ષની સફર પૂજા માટે સહેલી નહોતી. કોલેજમાં મોટા ઘરના, અમીર અને પ્રતિષ્ઠિત પરિવારોના છોકરાઓ ભણવા આવતા હતા. શરૂઆતના દિવસોમાં પૂજાના સાદા કપડાં અને તેના પિતાના વ્યવસાયની વાત જાણીને કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ તેની મજાક ઉડાવતા અને તેની સાથે બેસવાનું ટાળતા હતા. પણ પૂજાના મનમાં તેના પિતાની એ છબી કાયમ જીવંત રહેતી જે વહેલી સવારે ભયાનક ઠંડીમાં પણ હાથમાં ઝાડુ લઈને રસ્તા પર નીકળી પડતા હતા. તે પોતાના અપમાનનો જવાબ ક્યારેય શબ્દોથી નહોતી આપતી, પણ ક્લાસરૂમમાં પ્રોફેસરના પૂછેલા અઘરા સવાલોના સાચા જવાબો આપીને તે બધાના મોં બંધ કરી દેતી. આ સ્ટોરી તમે જસ્ટગુજ્જુથિંગ્સ કોમ જેવી સંસ્કારી શૈલીમાં માણી રહ્યા છો.
સમયનું ચક્ર ફરતું રહ્યું અને પૂજા મેડિકલના આખરી વર્ષની પરીક્ષામાં બેઠી. તેણે રાત-દિવસ એક કરીને પિતાના લોહી-પરસેવાની કિંમત ચૂકવવા માટે મહેનત કરી હતી. જ્યારે ફાઈનલ રિઝલ્ટ બહાર આવ્યું ત્યારે આખી કોલેજ સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. એક સાધારણ સફાઈ કર્મચારીની દીકરી પૂજા મહેતાએ આખી મેડિકલ કોલેજમાં ટોપ કર્યું હતું અને ગોલ્ડ મેડલ પોતાના નામે કર્યો હતો. આ સમાચાર જ્યારે પન્નાલાલને મળ્યા ત્યારે તેઓ રસ્તા પર કચરો વાળી રહ્યા હતા. તેમના હાથમાંથી ઝાડુ નીચે પડી ગયું અને તેઓ રસ્તાની બાજુમાં બેસીને નાના બાળકની જેમ રડી પડ્યા.
કોલેજનો વાર્ષિક ઉત્સવ અને દીક્ષાંત સમારોહ ખૂબ જ ભવ્ય રીતે આયોજિત કરવામાં આવ્યો હતો. શહેરના ઓડિટોરિયમમાં રાજ્યના સ્વાસ્થ્ય મંત્રી, યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલર અને નામાંકિત ડૉક્ટરો હાજર હતા. પન્નાલાલ તે દિવસે પણ સવારે પોતાની ડ્યુટી પર ગયા હતા. પૂજાએ પિતાને ખાસ વિનંતી કરી હતી કે તેઓ સીધા કોલેજ પહોંચે. પન્નાલાલ પાસે બદલવા માટે સારા કપડાં નહોતા, વળી ઓફિસમાંથી મોડું થતાં તેઓ પોતાના સફાઈ કર્મચારીના સત્તાવાર ખાખી ગણવેશમાં જ ઓડિટોરિયમની છેલ્લી હરોળમાં જઈને સાવ ખૂણામાં બેસી ગયા, જેથી કોઈને તેમના કપડાંથી દુર્ગંધ ન આવે કે કોઈ અસ્વસ્થતા ન અનુભવે.
કાર્યક્રમની શરૂઆત થઈ અને એક પછી એક તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને સ્ટેજ પર બોલાવવામાં આવ્યા. આખરે એન્કરે ખૂબ જ ગર્વથી માઈક પર એનાઉન્સ કર્યું કે હવે અમે યુનિવર્સિટીના ઓલઓવર ટોપર અને ગોલ્ડ મેડલિસ્ટ ડૉ. પૂજા મહેતાને સ્ટેજ પર આમંત્રિત કરીએ છીએ. આખું હોલ તાળીઓના ગડગડાટથી ગુંજી ઉઠ્યું. પૂજાએ વ્હાઈટ કોટ પહેર્યો હતો અને તેના ચહેરા પર એક અદભુત આત્મવિશ્વાસ હતો. તે સ્ટેજ પર ગઈ અને સ્વાસ્થ્ય મંત્રીના હસ્તે ગોલ્ડ મેડલ અને સર્ટિફિકેટ સ્વીકાર્યું. મંત્રીએ તેને ગળે લગાવીને અભિનંદન આપ્યા.
એવોર્ડ લીધા પછી પૂજાને માઈક પર બે શબ્દો બોલવા માટે વિનંતી કરવામાં આવી. પૂજાએ માઈક હાથમાં લીધું, પણ તે કાંઈ બોલી નહીં. તેની નજર ઓડિટોરિયમની છેલ્લી હરોળમાં ખૂણામાં બેઠેલા ખાખી ગણવેશવાળા પિતા પર પડી. પન્નાલાલની આંખોમાંથી ખુશીના આસુ વહી રહ્યા હતા. પૂજાએ માઈક સ્ટેન્ડ પર મૂક્યું અને સ્ટેજ પરથી નીચે ઉતરી ગઈ. હોલમાં બેઠેલા લોકો અને પ્રોફેસરો મૂંઝાઈ ગયા કે ટોપર દીકરી અચાનક સ્ટેજ છોડીને ક્યાં જઈ રહી છે. પૂજા સીધી છેલ્લી લાઈન તરફ આગળ વધી, જ્યાં પન્નાલાલ બેઠા હતા.
પૂજાએ પન્નાલાલનો હાથ પકડ્યો અને તેમને ઊભા થવા કહ્યું. પન્નાલાલ ગભરાઈ ગયા અને ધીમા અવાજે બોલ્યા, "બેટા, આ તારું સન્માન છે, તું મને ક્યાં લઈ જાય છે? મારા કપડાં ગંદા છે, આખા હોલના મોટા લોકો મને જોશે તો શું વિચારશે?" પણ પૂજાએ પિતાની એક ન સાંભળી. તેણે મક્કમતાથી પિતાનો હાથ પકડી રાખ્યો અને આખી ભીડની વચ્ચેથી પસાર થઈને તેમને સીધા સ્ટેજ પર લઈ ગઈ. સ્વાસ્થ્ય મંત્રી અને કોલેજના ડીન પણ આ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા કે એક સફાઈ કર્મચારી સ્ટેજ પર વ્હાઈટ કોટ વાળી દીકરી સાથે ઊભો છે.
પૂજાએ પિતાને સ્ટેજની બરાબર વચ્ચે ઉભા રાખ્યા અને પોતે ફરીથી માઈક પાસે ગઈ. તેનો અવાજ સહેજ ધ્રુજતો હતો પણ તેમાં એક ગજબનું ગૌરવ હતું. પૂજાએ બોલવાનું શરૂ કર્યું, "અહીં હાજર રહેલા તમામ સન્માનનીય મહેમાનો, પ્રોફેસરો અને મારા સાથી મિત્રો. આજે તમે મને જે ગોલ્ડ મેડલ આપ્યો છે, તે મારી મહેનતનો નથી. આ મેડલના અસલી હકદાર મારી બાજુમાં ઉભેલા આ વ્યક્તિ છે, જે મારા પિતા છે." આ સાંભળતા જ આખા હોલમાં એક ગંભીર શાંતિ પથરાઈ ગઈ.
તેણે પિતાના ખાખી ગણવેશ તરફ ઈશારો કરતા આગળ કહ્યું, "તમે બધા આજે મને આ સફેદ કોટમાં જોઈને મારું સન્માન કરી રહ્યા છો. પણ હું આજે આખા સમાજ સામે એક સત્ય સ્વીકારવા માંગુ છું કે જો મારા પિતાએ છેલ્લા ત્રીસ વર્ષથી આ ગણવેશ પહેરીને આખા શહેરનો કચરો અને ગંદકી સાફ ન કરી હોત, જો તેમણે રસ્તાઓ ચોખ્ખા રાખવા માટે પોતાનું લોહી-પરસેવો એક ન કર્યો હોત, તો હું આજે આ વ્હાઈટ કોટ પહેરવા લાયક ન બની શકી હોત. લોકો સફાઈના કામને નાનું ગણે છે, પણ મારા પિતાએ શહેર ગંદું સાફ કરીને સમાજનું ભવિષ્ય સુધાર્યું છે."
પૂજાની આંખોમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા, તેણે ગર્વથી પન્નાલાલ સામે જોયું અને કહ્યું, "જ્યારે લોકો મને કહેતા કે સફાઈવાળાની દીકરી ક્યારેય ડૉક્ટર ન બની શકે, ત્યારે મારા પિતાએ મને કહ્યું હતું કે બેટા, તારા હાથમાં કલમ છે અને તારે દુનિયાના નકારાત્મક વિચારોને સાફ કરવાના છે. આજે હું જે કંઈ પણ છું, તે મારા પિતાના એ બરછટ અને કાળા થયેલા હાથોના કારણે છું, જેણે મને ક્યારેય કોઈ મુસીબતનો અહેસાસ થવા દીધો નથી. મને ગર્વ છે કે હું એક સફાઈ કર્મચારીની દીકરી છું અને મારા પિતા મારા માટે ભગવાનથી પણ ઉપર છે."
પૂજાના આ શબ્દો પૂરા થતાં જ ઓડિટોરિયમની પહેલી હરોળમાં બેઠેલા કોલેજના મુખ્ય ડીન અને સિનિયર પ્રોફેસરો પોતાની જગ્યા પરથી ઊભા થઈ ગયા. તેમની પાછળ જ સ્વાસ્થ્ય મંત્રી અને વાઇસ ચાન્સેલરે પણ ઊભા થઈને તાળીઓ વગાડવાનું શરૂ કર્યું. જોતજોતામાં આખા હોલમાં બેઠેલા પાંચસોથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ પોતાની સીટ પરથી ઉભા થઈ ગયા. આખું હોલ સતત પાંચ મિનિટ સુધી તાળીઓના ગડગડાટથી ગુંજી ઉઠ્યું. જે પિતા સવારે ગિલ્ટ અનુભવીને ખૂણામાં બેઠા હતા, આજે આખું મેડિકલ જગત તેમને ઊભા થઈને સલામી આપી રહ્યું હતું.
સ્વાસ્થ્ય મંત્રી પોતે આગળ આવ્યા અને તેમણે પન્નાલાલના ગળામાં પોતાનો સત્તાવાર ખેસ પહેરાવ્યો અને તેમના હાથ પકડીને કહ્યું કે પન્નાલાલભાઈ, તમે દેશને માત્ર એક ઉત્તમ ડૉક્ટર નથી આપ્યા, પણ એક એવા સંસ્કારી નાગરિક આપ્યા છે જે આખા દેશ માટે ગૌરવ સમાન છે. તમારી દીકરીએ આજે સાબિત કરી દીધું કે સંસ્કાર અને કૃતજ્ઞતાની કિંમત ડિગ્રીઓ કરતાં ઘણી મોટી છે. પન્નાલાલનો ચહેરો ખુશી અને સંતોષથી ચમકી રહ્યો હતો, તેમના વર્ષોનો થાક એક જ ક્ષણમાં ઉતરી ગયો હતો. પૂજાએ પિતાના ચરણ સ્પર્શ કરીને આશીર્વાદ લીધા અને સમાજના કડવા ટોણા એક પરફેક્ટ જવાબ સાથે હંમેશ માટે શાંત થઈ ગયા.
કોઈપણ વ્યવસાય નાનો કે મોટો નથી હોતો, પણ માતા-પિતાનો સંઘર્ષ અને સંસ્કાર બાળકના ભવિષ્યની સાચી ઈમારત ચણે છે. જો આ પ્રેરણાદાયી અને હૃદયસ્પર્શી વાર્તા ગમી હોય તો તમારા સ્નેહીજનો સાથે અચૂક શેર કરજો.