સગાંઓએ જેને રસ્તા પર છોડી દીધી હતી, તેના નામે મોટી મિલકત નીકળી પછી એવું થયું કે...

મોહનલાલના હાથમાં સ્ટીલનું ટિફિન હતું. ટિફિનનો તળિયાનો ભાગ ગરમ હતો અને ગરમ ખીચડીની સોડમ બહાર આવી રહી હતી. મંદિરના મોટા દરવાજા બહાર લોકોની ભીડ હતી. ધનિક લોકો હાથમાં પૂજાની થાળીઓ લઈને અંદર જઈ રહ્યા હતા.

પગથિયાના એક ખૂણામાં કમળાબા બેઠા હતા. તેમનો જૂનો ચાંદલો અને હાથની લાકડી બાજુમાં પડેલી હતી. એક માણસે બાને જોઈને પોતાનો કુરતો ઊંચો કરી લીધો અને મોં બગાડીને આગળ વધી ગયો. બાએ કાંઈ ન કહ્યું, બસ પોતાની હથેળી સામે જોઈ રહ્યા.

મોહનલાલ ધીમેથી કમળાબા પાસે આવ્યા. તેમણે ટિફિનનો ડબ્બો નીચે મૂક્યો. "બા, ગરમ ખીચડી અને શાક છે, શાંતિથી ખાઈ લો," મોહનલાલે નમ્રતાથી કહ્યું.

બાએ પોતાની ધૂંધળી આંખો ઊંચી કરી. તેમણે મોહનલાલના ચહેરા સામે જોયું. "બેટા, તું દરરોજ મારી માટે આટલી મહેનત કેમ કરે છે? તારી પોતાની નાની દુકાન છે, તારો પરિવાર છે," બાનો અવાજ કાંપતો હતો.

મોહનલાલે સ્મિત કર્યું અને કમળાબાના હાથમાં પીવાનું પાણી આપ્યું. "બા, મારી મા આ દુનિયામાં નથી. તમને જમાડીને મને મારી માની સેવા કર્યાનો આનંદ મળે છે. આમાં કોઈ મોટો ઉપકાર નથી."

મોહનલાલ એક નાની કરિયાણાની દુકાન ચલાવતા હતા. તેમની કમાણી બહુ મોટી નહોતી, પણ તેમનું મન બહુ મોટું હતું. ઘરમાં તેમની પત્ની સુનિતા અને દસ વર્ષનો દીકરો રોહિત સાથે રહેતા હતા. તેમનો પરિવાર બહુ સાદો અને સંતોષી હતો.

દરરોજ સવારે સુનિતા પોતાના ઘરના રસોડામાં કમળાબા માટે અલગથી ડબ્બો તૈયાર કરતી હતી. સુનિતા ક્યારેય આ વાતથી નારાજ થતી નહોતી. તે મોહનલાલને કહેતી કે આપણા રોટલામાંથી એક રોટલો કોઈ ભૂખ્યાને મળે તો ઘરમાં બરકત આવે છે.

મંદિર બહાર ઘણા લોકો દર્શન કરવા આવતા હતા. કેટલાય સેટિયાઓ અને મોટા વેપારીઓ કમળાબાની બાજુમાંથી પસાર થઈ જતા હતા. કોઈ તેમની તરફ જોતું પણ નહોતું. કેટલાક લોકો તો માજીને ત્યાંથી ઊભી થઈ જવા માટે કહેતા હતા.

કમળાબા આખો દિવસ મંદિરના પગથિયા પર બેસી રહેતા હતા. તેઓ કોઈની પાસે હાથ લંબાવીને પૈસા માગતા નહોતા. જે કોઈ પોતાની ઈચ્છાથી કંઈ આપે તે સ્વીકારી લેતા હતા. પણ મોહનલાલ દરરોજ બપોરે બરાબર એક વાગ્યે પોતાનું ટિફિન લઈને પહોંચી જતા હતા.

એક દિવસ મોહનલાલની દુકાન પર બહુ ભીડ હતી. ઘરાકોની લાઈન લાગેલી હતી અને માલ સામાન બરાબર ગોઠવવાનો હતો. બપોરના બે વાગવા આવ્યા હતા. મોહનલાલને અચાનક યાદ આવ્યું કે કમળાબા હજી ભૂખ્યા હશે.

તેમણે તરત જ દુકાનનું કામ બાજુ પર મૂક્યું. તેમણે રસોડામાંથી ટિફિન લીધું અને ઝડપથી મંદિર તરફ ચાલવા લાગ્યા. તડકો સખત હતો અને રસ્તા પર ગરમી લાગતી હતી. છતાં મોહનલાલ પોતાના પગલે ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા હતા.

મંદિર પાસે પહોંચીને તેમણે જોયું તો કમળાબા છાંયડામાં બેઠા હતા. તેમના ચહેરા પર થાક દેખાતો હતો. મોહનલાલે જઈને માફી માગી, "બા, આજે દુકાને કામ વધારે હતું એટલે આવવામાં મોડું થઈ ગયું. તમે બહુ રાહ જોઈ ને?"

કમળાબાએ શાંતિથી હાથ ઊંચો કર્યો. "બેટા, મને ખબર હતી કે તું આવીશ જ. આટલા વર્ષોમાં ઘણા લોકો વચનો આપીને જતાં રહ્યા, પણ તું એક જ એવો છે જે સમયસર આવે છે."

આમને આમ બે વર્ષ નીકળી ગયા. મોહનલાલે ક્યારેય એક પણ દિવસ ટિફિન લાવવાનું બંધ ન કર્યું. ક્યારેક વરસાદ પડે કે ક્યારેક ગરમી હોય, મોહનલાલ હંમેશાં કમળાબા પાસે પહોંચી જતા હતા. તેમની વચ્ચે એક અનોખો પવિત્ર સંબંધ બંધાઈ ગયો હતો.

અચાનક એક અઠવાડિયા સુધી કમળાબા મંદિરના પગથિયા પર દેખાયા નહીં. મોહનલાલે આસપાસના ફૂલવાળા અને ચા વાળાને પૂછ્યું. પણ કોઈને કશું ખબર નહોતી. મોહનલાલના મનમાં ચિંતા થવા લાગી.

બીજા દિવસે સવારે મોહનલાલ પોતાની દુકાને બેઠા હતા. તેમની દુકાનમાં લાકડાનો જૂનો પંખો ધીમે ધીમે ફરી રહ્યો હતો. તે સમયે એક સરકારી ગાડી દુકાન બહાર આવીને ઊભી રહી. ગાડીમાંથી એક કાળો કોટ પહેરેલો માણસ બહાર આવ્યો.

તે માણસના હાથમાં એક મોટો કાળો ચામડાનો થેલો હતો. તેણે દુકાનની અંદર આવીને પૂછ્યું, "શું તમારું નામ મોહનલાલ છે?"

મોહનલાલે ઊભા થઈને પ્રણામ કર્યા. "હા સાહેબ, હું જ મોહનલાલ છું. તમે કોણ છો અને શું કામ છે?"

તે માણસે કહ્યું, "હું આ શહેરનો સીનિયર વકીલ વિક્રાંત છું. હું તમારી પાસે કમળાબાના એક મહત્વના કામ માટે આવ્યો છું."

કમળાબાનું નામ સાંભળતા જ મોહનલાલ ગભરાઈ ગયા. "સાહેબ, બા ક્યાં છે? તેમની તબિયત સારી છે ને? હું કેટલા દિવસથી તેમને મંદિર પાસે શોધતો હતો."

વકીલ વિક્રાંતે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પોતાના ચહેરા પર ગંભીરતા લાવીને કહ્યું, "મોહનલાલ, કમળાબાનું ત્રણ દિવસ પહેલાં અવસાન થયું છે. તેમની ઉંમર બહુ થઈ ગઈ હતી."

આ સાંભળીને મોહનલાલ પોતાની લાકડાની ખુરશી પર બેસી પડ્યા. તેમની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા. તેમણે કહ્યું, "સાહેબ, મને કોઈએ ખબર પણ ન આપી. હું તેમના આખરી દર્શન પણ ન કરી શક્યો."

વકીલે પોતાના થેલામાંથી એક જાડો કાગળ કાઢ્યો. "મોહનલાલ, કમળાબાએ જતાં જતાં મને એક જવાબદારી સોંપી હતી. આજે હું એ જ કામ માટે અહીં આવ્યો છું."

તે જ સમયે દુકાન બહાર બે મોંઘી ગાડીઓ આવીને ઊભી રહી. તેમાંથી ચાર-પાંચ સુટ-બુટ વાળા લોકો બહાર આવ્યા. તેમની સાથે સરપંચ અને ગામના થોડા મુખી પણ હતા. આ લોકો કમળાબાના સગાં-સંબંધીઓ હતા.

કમળાબાનો ભત્રીજો રમેશ આગળ આવ્યો. તેના ચહેરા પર ગુસ્સો અને ઉતાવળ હતી. તેણે વકીલ સામે જોઈને કહ્યું, "વકીલ સાહેબ, મારી કાકીના અવસાન પછી તમે અમને કેમ ન બોલાવ્યા? તેમની મિલકત પર અમારો હક થાય છે."

વકીલે રમેશ સામે શાંતિથી જોયું. "રમેશભાઈ, જ્યારે કમળાબા જીવતા હતા અને રસ્તા પર બેસતા હતા, ત્યારે તમે ક્યારેય તેમની ખબર લેવા આવ્યા હતા? તમે તેમને ઘરમાંથી કાઢી મૂક્યા હતા."

રમેશે મોં બગાડ્યું. "એ બધી જૂની વાતો છોડો. વસીયતનામું ખોલો અને અમારો હક અમને આપો. કાકી પાસે શહેરમાં પાંચ મોટી દુકાનો હતી તે અમને ખબર છે."

આ વાત સાંભળીને મોહનલાલ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. તેમને ખબર જ નહોતી કે મંદિરના પગથિયે બેસતા ગરીબ માજી પાસે પાંચ મોટી દુકાનો હતી.

વકીલ વિક્રાંતે બધાની સામે કાગળ ખોલ્યો. તેમણે મોટેથી વાંચવાનું શરૂ કર્યું. "હું કમળાબેન, મારી પુરી હોશિયારીમાં આ આખરી પત્ર લખું છું. દસ વર્ષ પહેલાં મારો પરિવાર મારી મિલકત પડાવીને મને રસ્તા પર છોડી ગયો હતો."

પત્રમાં આગળ લખ્યું હતું, "તે દિવસે મેં નક્કી કર્યું હતું કે મારી આ મિલકત હું કોઈ સ્વાર્થી માણસને નહીં આપું. મેં ભિખારણ બનીને મંદિર બહાર બેસવાનું શરૂ કર્યું. હું જોવા માગતી હતી કે આ દુનિયામાં કોઈ સાચો અને દયાળુ માણસ છે કે નહીં."

આખા રૂમમાં સન્નટો છવાઈ ગયો. રમેશ અને તેના પરિવારના લોકો એકબીજા સામે જોવા લાગ્યા.

વકીલે આગળ વાંચ્યું, "આટલા વર્ષોમાં હજારો લોકો મારી બાજુમાંથી પસાર થઈ ગયા. કોઈએ મને ધિક્કારી, કોઈએ મને ગાળો આપી. પણ મોહનલાલ એક એવો માણસ હતો જેણે ક્યારેય મારી જાત કે મારો વેશ ન જોયો. તેણે મને દરરોજ પ્રેમથી જમાડી છે."

પત્રના આખરી શબ્દો વાંચતા વકીલનો અવાજ પણ ગંભીર થઈ ગયો. "હું મારી પાંચેય મોટી દુકાનો અને મારી તમામ બચત મોહનલાલના નામે કરું છું. મારા સગાં-સંબંધીઓને મારી મિલકતમાં એક રૂપિયો પણ નહીં મળે, કારણ કે તેમણે સંબંધોનો વેપાર કર્યો હતો."

રમેશ આ સાંભળીને બૂમો પાડવા લાગ્યો. "આ નકામો કાગળ છે! એક ભિખારણ માટે આ દુકાનદારને આટલી મોટી રકમ કેવી રીતે મળી શકે? અમે કોર્ટમાં જઈશું!"

વકીલે કડક અવાજે કહ્યું, "રમેશભાઈ, આ વસીયતનામું કાયદાકીય રીતે બિલકુલ સાચું છે. કમળાબાએ પોતાના જીવનકાળ દરમિયાન આ નિર્ણય લીધો હતો. તમે કોર્ટમાં જશો તો પણ તમને કશું નહીં મળે."

સગાં-સંબંધીઓ ગુસ્સામાં પોતાની ગાડીઓમાં બેસીને જતા રહ્યા. દુકાનમાં માત્ર મોહનલાલ અને વકીલ રહ્યા.

મોહનલાલની આંખોમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા. તેમણે વકીલ સામે હાથ જોડ્યા. "સાહેબ, મને આ મિલકત કે પૈસાની કોઈ લાલચ નહોતી. હું તો બસ માજીને ભૂખ્યા નહોતો જોઈ શકતો."

વકીલે મોહનલાલના ખાંભા પર હાથ મૂક્યો. "મોહનલાલ, આ તમારી સેવા અને નિઃસ્વાર્થ પ્રેમનું ફળ છે. કમળાબાએ તમને માત્ર મિલકત નથી આપી, પણ આ દુનિયાને એ બતાવ્યું છે કે પ્રામાણિકતા અને દયા ક્યારેય એળે જતાં નથી."

મોહનલાલ ઘરે આવ્યા અને પોતાની પત્ની સુનિતાને બધી વાત કહી. સુનિતાની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ. બંનેએ નક્કી કર્યું કે તેઓ આ મિલકતમાંથી એક મોટું અન્નક્ષેત્ર શરૂ કરશે, જેથી કોઈ ભૂખ્યો માણસ રસ્તા પર ઊભો ન રહે.

માણસની સાચી ઓળખ તેના કપડાં કે પૈસાથી નથી થતી, પણ તેના હૃદયની દયાથી થાય છે. નિઃસ્વાર્થ ભાવે કરેલી સેવા ક્યારેય વ્યર્થ જતી નથી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.