સગા ભાઈ-બહેન વચ્ચે વર્ષોથી મિલકતની દુશ્મની હતી, પણ રક્ષાબંધને આવેલા એક અનામી કવરે બંનેની જિંદગી હંમેશા માટે...
પંકજભાઈ, જેઓ શહેરના જાણીતા અને ખૂબ જ સફળ બિઝનેસમેન હતા. તેમની પાસે ગાડીઓ, બંગલા, નોકર-ચાકર અને સમાજમાં મોટું નામ, બધું જ હતું. પરંતુ આ બધી જ ભૌતિક સુખ-સાહ્યબી વચ્ચે પંકજભાઈના જીવનમાં એક બહુ મોટી અધૂરપ હતી. તેમના હૃદયના કોઈ ખૂણામાં એક ઊંડો ઘા હતો, જે દર વર્ષે તહેવારોના સમયે વધુ લીલો થઈ જતો હતો.
પંકજભાઈને એક નાની બહેન હતી, જેનું નામ જાગૃતિ હતું. એક સમયે બંને ભાઈ-બહેન વચ્ચે એટલો અગાધ પ્રેમ હતો કે આખી સોસાયટી તેમના ઉદાહરણ આપતી હતી. પરંતુ પિતાના અવસાન પછી વડીલોપાર્જિત મિલકતની વહેંચણી બાબતે બંને વચ્ચે એવા મતભેદો સર્જાયા કે વાત કોર્ટ સુધી પહોંચી ગઈ. પંકજભાઈ અમીર હતા અને કાયદાકીય દાવપેચમાં જીતી ગયા, જ્યારે જાગૃતિના હિસ્સામાં બહુ ઓછું આવ્યું. આ આખી લડાઈમાં મિલકત તો પંકજભાઈ પાસે રહી ગઈ, પણ સંબંધો હંમેશા માટે તૂટી ગયા. છેલ્લા સાત વર્ષથી બંને વચ્ચે સંપૂર્ણ અબોલા હતા.
જાગૃતિ લગ્ન પછી શહેરના એક સાધારણ મધ્યમવર્ગીય વિસ્તારમાં પોતાના પરિવાર સાથે ખૂબ જ સામાન્ય જિંદગી જીવતી હતી. તેના પતિ એક ખાનગી કંપનીમાં નાની નોકરી કરતા હતા, જેનાથી ઘરનું ગાડું માંડ-માંડ ચાલતું હતું. આર્થિક સંકડામણ હોવા છતાં જાગૃતિના મનમાં ક્યારેય પૈસાનો લોભ નહોતો, તેને માત્ર એ વાતનું દુઃખ હતું કે તેના સગા ભાઈએ મિલકત પાછળ પોતાની બહેનને તરછોડી દીધી હતી. દર વર્ષે રક્ષાબંધનનો તહેવાર નજીક આવે એટલે જાગૃતિની આંખો ભરાઈ આવતી અને તે બાળપણના એ દિવસો યાદ કરતી જ્યારે પંકજ તેનો હાથ પકડીને આખી દુનિયા સામે લડવાની વાતો કરતો હતો.
આ વર્ષે પણ રક્ષાબંધનનો પવિત્ર તહેવાર નજીક આવી રહ્યો હતો. આસપાસના પડોશીઓ અને પરિવારના કેટલાક વડીલો, જેઓ આ બંને ભાઈ-બહેનના ભૂતકાળથી વાકેફ હતા, તેમણે પંકજભાઈ અને જાગૃતિ બંનેને સમજાવવાના બહુ પ્રયત્નો કર્યા. લોકો પંકજભાઈને કહેતા કે હવે બધું ભૂલીને બહેનને ઘરે બોલાવી લો, આટલો અહંકાર સારો નહીં. બીજી તરફ જાગૃતિને પણ લોકો કહેતા કે આજના પવિત્ર દિવસે તો તારે ભાઈના ઘરે જવું જોઈએ, ગમે તેમ તોય એ તારો મોટો ભાઈ છે. પરંતુ બંને પક્ષે એટલો આક્રોશ અને અહમ હતો કે કોઈ કોઈની વાત માનવા તૈયાર નહોતું. આ સ્ટોરી તમે જસ્ટગુજ્જુથિંગ્સ કોમ જેવી લાગણીઓ સભર શૈલીમાં અનુભવી રહ્યા છો.
રક્ષાબંધનની આગલી રાત્રે જાગૃતિ ખૂબ જ અશાંત હતી. તે પૂજાની થાળીમાં રાખડી જોઈને સતત રડી રહી હતી. તેના મનમાં એક મંથન ચાલી રહ્યું હતું કે ભલે ભાઈ ગમે તેટલો બદલાઈ ગયો હોય, પણ એક બહેન તરીકે તેની રક્ષાની મનોકામના કરવી એ તેની ફરજ છે. જાગૃતિની એક સહેલીએ તેને સલાહ આપી કે જો તું રૂબરૂ જવા ન માગતી હોય, તો સોશિયલ ડિસ્ટન્સ જાળવીને માત્ર રાખડી કવરમાં મોકલી આપ. જાગૃતિને આ વાત યોગ્ય લાગી. જે ભાઈ સાથે વર્ષો સુધી એક શબ્દ પણ નહોતો બોલાયો, તેની સામે અચાનક ઊભા રહેવાની તેનામાં હિંમત નહોતી.
બીજા દિવસે સવારે રક્ષાબંધનના તહેવારે જાગૃતિએ એક સુંદર રેશમી રાખડી ખરીદી. તેણે એ રાખડીને એક સફેદ કવરમાં મૂકી અને કવર પર પંકજભાઈના બંગલાનું સરનામું લખી દીધું. તેણે એ કવર એક કુરિયર વાળા છોકરાને આપી દીધું. પોતે ન ગઈ કારણ કે તેને ડર હતો કે કદાચ તેનો ભાઈ તેને જોઈને ગુસ્સે થશે અથવા તેનો તિરસ્કાર કરશે, જે તે સહન નહીં કરી શકે. વર્ષોની કડવાશ એક ક્ષણમાં ઓગળી ન જાય એ વાતથી તે સારી રીતે વાકેફ હતી.
પંકજભાઈ પોતાના ભવ્ય બંગલાના લિવિંગ રૂમમાં સોફા પર બેઠા હતા. તેમના કાંડા પર બાંધવા માટે સોના-ચાંદીની મોંઘી રાખડીઓ લઈને તેમના બિઝનેસ પાર્ટનર્સની બહેનો અને અન્ય પરિચિતો આવ્યા હતા. પંકજભાઈએ બધાની પાસે રાખડી બંધાવી અને બદલામાં મોંઘી ગિફ્ટ પણ આપી. પરંતુ તેમનું ધ્યાન વારંવાર બંગલાના મુખ્ય દરવાજા તરફ જતું હતું. આખો દિવસ પસાર થઈ ગયો પણ જેની રાહ તેમનું દિલ અંદરથી જોઈ રહ્યું હતું, તે બહેન ન આવી. પંકજભાઈ બહારથી કડક દેખાતા હતા, પણ અંદરથી તેઓ પણ બહેનની હાજરી ઝંખતા હતા.
સાંજના સમયે બંગલાના ચોકીદારે આવીને પંકજભાઈના હાથમાં એક કુરિયરનું કવર મૂક્યું. પંકજભાઈએ કવર ખોલ્યું તો અંદરથી એક સાદી પણ અત્યંત સુંદર રેશમી રાખડી નીકળી. કવર પર મોકલનારના નામમાં માત્ર ‘તમારી જાગુ’ લખેલું હતું. આ અક્ષરો જોતાં જ પંકજભાઈના હૃદયમાં એક જોરદાર આંચકો લાગ્યો. સાત વર્ષ પછી પોતાની બહેનના હાથની અક્ષર-ઓળખ તેમના સામે હતી. રેશમી રાખડીને હાથમાં લેતા જ તેમનો ભૂતકાળ તેમની આંખો સામે તરવરવા લાગ્યો.
પંકજભાઈના મનમાં અહંકાર અને લાગણી વચ્ચે ફરી એકવાર યુદ્ધ શરૂ થયું. અહંકારે કહ્યું કે તે પોતે નથી આવી અને માત્ર રાખડી મોકલીને અહેસાન કર્યો છે, જ્યારે લાગણીએ કહ્યું કે તે હજુ પણ તને પોતાનો ભાઈ માને છે. પંકજભાઈએ પોતાના અહમને ઉપર રાખવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તેમણે વિચાર્યું કે જાગૃતિ ગરીબ છે એટલે કદાચ તેને પૈસાની જરૂર હશે, તેથી જ તેણે આ રાખડી મોકલી છે. તેમણે કોઈ પણ જાતનો ફોન કર્યા વગર કે વાતચીત કર્યા વગર, તુરંત જ પોતાના ડ્રાઈવરને બોલાવ્યો.
તેમણે એક બીજા કવરમાં પચાસ હજાર રૂપિયા રોકડા મૂક્યા અને ડ્રાઈવરના હાથમાં આપતા કહ્યું કે આ કવર અત્યારે જ જાગૃતિના ઘરે આપી આવ. પંકજભાઈને લાગ્યું કે પૈસા મોકલીને તેમણે ભાઈ તરીકેની ફરજ પૂરી કરી દીધી છે અને બહેનની આર્થિક મદદ પણ થઈ જશે. ડ્રાઈવર ગાડી લઈને નીકળી ગયો અને થોડી વારમાં જાગૃતિના ઘરે પહોંચીને કવર આપી આવ્યો. જાગૃતિએ જ્યારે એ પૈસાનું કવર જોયું ત્યારે તેની આંખોમાં ખુશીના બદલે ગંભીર નબળાઈ અને દુઃખના આંસુ આવી ગયા.
જાગૃતિને આશા હતી કે રાખડી જોયા પછી તેનો ભાઈ કદાચ તેને એક ફોન કરશે, ભૂતકાળની વાતો ભૂલીને માત્ર એટલું પૂછશે કે ‘તું કેમ છે?’ પણ ભાઈએ તો સંબંધની કિંમત પણ પૈસામાં જ તોલી નાખી. જાગૃતિનું સ્વાભિમાન ઘવાયું હતું. તેણે એ જ ક્ષણે એક કાગળ અને પેન લીધી અને પંકજભાઈના નામે એક પત્ર લખ્યો. પત્ર પૂરો કર્યા પછી તેણે પંકજભાઈએ મોકલેલા પૈસા એ જ કવરમાં પાછા મૂક્યા અને પોતાના પતિ સાથે એ પત્ર અને કવર પાછા પંકજભાઈના બંગલે મોકલાવી દીધા.
રાત્રે પંકજભાઈ પોતાના રૂમમાં બેઠા હતા ત્યારે નોકરે આવીને ફરીથી એ જ કવર અને સાથે એક પત્ર તેમના ટેબલ પર મૂક્યો. પંકજભાઈએ આશ્ચર્ય સાથે પત્ર ખોલ્યો. પત્રમાં જાગૃતિના હસ્તાક્ષરમાં લખ્યું હતું કે, "પૂજ્ય મોટાભાઈ, પ્રણામ. આજે સવારે જ્યારે મેં કવરમાં રાખડી મોકલી ત્યારે મારા મનમાં બહુ મોટો ડર હતો. મને બીક હતી કે જો હું અચાનક તારી સામે આવીશ, તો વર્ષો જૂની નફરતને કારણે કદાચ તારો તહેવાર બગડી જશે. તારા ચહેરા પરનો ગુસ્સો હું રક્ષાબંધનના દિવસે જોવા નહોતી માગતી, એટલે જ મેં માત્ર રાખડી મોકલાવી હતી."
પત્રમાં આગળ લખ્યું હતું, "પણ ભાઈ, તેં તો મને રાખડીના બદલામાં પૈસા મોકલી દીધા. તેં એક વાર પણ ફોન કરીને મારી ખબર અંતર પૂછવાનું યોગ્ય ન સમજ્યું. ભાઈ, હું આ પૈસા તને આદરપૂર્વક પાછા મોકલાવું છું. તારી આ ગરીબ બહેનને તારા પૈસાની કે મિલકતની કોઈ જરૂર નથી, મારે તો બસ મારા એ ભાઈની જરૂર છે જે બાળપણમાં મારી રક્ષા કરવાની કસમ ખાતો હતો. પૈસા તો દુનિયામાં ગમે ત્યાંથી મળી રહેશે, પણ ભાઈ ક્યાંથી લાવીશ?"
જાગૃતિનો આ પત્ર વાંચતા જ પંકજભાઈના હાથ ધ્રુજવા લાગ્યા. પત્રના કાગળ પર જાગૃતિના આંસુના સુકાયેલા ડાઘ સ્પષ્ટ દેખાતા હતા. પંકજભાઈના હૃદય પર લાગેલો અહંકારનો પથ્થર એક જ ક્ષણમાં તૂટીને વિખેરાઈ ગયો. તેમને અહેસાસ થયો કે મિલકતની જે લડાઈમાં તેઓ પોતાને વિજેતા સમજતા હતા, વાસ્તવમાં તેઓ જિંદગીની સૌથી મોટી બાજી હારી ચૂક્યા હતા. બહેનનો નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ તેમની કરોડોની સંપત્તિ કરતાં ઘણો વધારે કિંમતી હતો.
પંકજભાઈથી હવે એક ક્ષણ પણ બંગલામાં બેસી રહેવાય તેમ નહોતું. તેઓ તુરંત જ ઊભા થયા, ગાડીની ચાવી લીધી અને કોઈ પણ નોકર કે ડ્રાઈવરને લીધા વગર પોતે જ ગાડી ચલાવીને જાગૃતિના ઘર તરફ રવાના થયા. રાતના દસ વાગ્યા હતા, રસ્તાઓ પર શાંતિ હતી. પંકજભાઈના મનમાં માત્ર એક જ વિચાર ચાલતો હતો કે ગમે તેમ કરીને બહેનની માફી માંગવી છે. તેમની આંખોમાંથી વહી રહેલા આંસુ તેમના પસ્તાવાની સાક્ષી પૂરી રહ્યા હતા.
ગાડી જાગૃતિના નાના ઘરની બહાર આવીને ઊભી રહી. પંકજભાઈ ગાડીમાંથી ઉતર્યા અને ધ્રુજતા હાથે દરવાજો ખખડાવ્યો. જાગૃતિએ દરવાજો ખોલ્યો તો સામે પોતાના અમીર અને પ્રતિષ્ઠિત ભાઈને આ રીતે રડતી આંખે ઊભેલા જોયા. તે કંઈ બોલે તે પહેલાં જ પંકજભાઈએ જાગૃતિના બંને હાથ પકડી લીધા અને નાના બાળકની જેમ ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી પડ્યા. તેમણે કહ્યું, "મને માફ કરી દે જાગુ, હું પૈસાના ઘમંડમાં આંધળો થઈ ગયો હતો. તેં આજે મારી આંખો ખોલી દીધી છે."
જાગૃતિ પણ પોતાના ભાઈને આ હાલતમાં જોઈને પોતાના આંસુ રોકી ન શકી. વર્ષોથી હૃદયમાં ભરેલી બધી જ કડવાશ અને આક્રોશ એ આંસુઓ વાટે વહી ગયા. તેણે પંકજભાઈને ઘરની અંદર લીધા અને પાણી આપ્યું. એ જ રાત્રે, સાત વર્ષના લાંબા અંતરાલ પછી, જાગૃતિએ પંકજભાઈના કાંડા પર પ્રેમથી રાખડી બાંધી અને પંકજભાઈએ આ વખતે પૈસા નહીં, પણ આખી જિંદગી બહેનનો સાથ નિભાવવાનું વચન આપ્યું. વર્ષો જૂના તૂટેલા સંબંધો ફરીથી એક થઈ ગયા હતા.
આ ઘટનાને થોડા જ મહિનાઓ વીત્યા હતા, અને પંકજભાઈના બંગલામાં ફરી એકવાર હાસ્ય અને ખુશીઓ ગુંજવા લાગી હતી. હવે દર રવિવારે જાગૃતિ પોતાના પરિવાર સાથે પંકજભાઈના ઘરે આવતી. બંને ભાઈ-બહેન ડાઇનિંગ ટેબલ પર બેસીને એવી રીતે જૂની વાતો કરતા અને ખડખડાટ હસતા કે તેમને જોઈને આસપાસના કોઈ પડોશી કે સંબંધી કહી જ ન શકે કે આ એ જ ભાઈ-બહેન છે જેઓ વર્ષો સુધી એકબીજાનું મોં જોવા પણ તૈયાર નહોતા. પ્રેમ અને સમજણની શક્તિએ મિલકતના અહંકારને કાયમ માટે હરાવી દીધો હતો.
સંબંધોની કિંમત ક્યારેય મિલકત કે પૈસાથી આંકી શકાતી નથી, લોહીના સંબંધોમાં અહમને ક્યારેય વચ્ચે ન લાવવો જોઈએ. જો આ હૃદયસ્પર્શી વાર્તા ગમી હોય તો તમારા ભાઈ-બહેન અને પરિવાર સાથે અચૂક શેર કરજો.