રોજ ઘરે ઘરે કુરિયર પહોંચાડતા ગરીબ યુવાનને રસ્તામાં સોનાનું બિસ્કિટ મળ્યું, માલિકને પાછું આપવા ગયો તો તેને નોકરીમાંથી જ કાઢી મૂક્યો, પણ પછી જે થયું...
એક બહુ જ મોટું અને ધમધમતું શહેર હતું. આ શહેરમાં ગગનચુંબી ઈમારતો, મોંઘી ગાડીઓ અને લાખો લોકોની દોડધામ વચ્ચે દરેક વ્યક્તિ પોતાના નસીબ અને રોજીરોટી માટે દિવસ-રાત મહેનત કરી રહી હતી. આ જ ભીડભાડ વાળા શહેરમાં દેવ નામનો એક બાવીસ વર્ષનો સામાન્ય યુવાન રહેતો હતો. દેવ દેખાવમાં એકદમ સાદો, શાંત અને અત્યંત નમ્ર સ્વભાવનો હતો. તેના પિતાનું અવસાન વર્ષો પહેલાં થઈ ચૂક્યું હતું અને ઘરમાં માત્ર તેની વૃદ્ધ, બીમાર માતા જ હતી. દેવના ખભા પર આખા ઘરની જવાબદારી હતી. તે છેલ્લા બે વર્ષથી એક ખાનગી લોજિસ્ટિક્સ કંપનીમાં કુરિયર બોય તરીકે નોકરી કરતો હતો. તેનો રોજનો પગાર એટલો જ હતો કે તેનાથી માંડ ઘરનું ભાડું નીકળતું, માતાની દવાઓ આવતી અને બે ટંકનું સાદું ભોજન નસીબ થતું હતું. છતાં પણ દેવના ચહેરા પર ક્યારેય કોઈ ફરિયાદ નહોતી, તે જે પરિસ્થિતિ હતી તેમાં ભગવાનનો આભાર માનીને જીવતો હતો.
દેવ પોતાની નોકરી પ્રત્યે અત્યંત વફાદાર હતો. શિયાળો હોય, ઉનાળો હોય કે ચોમાસાનો ધોધમાર વરસાદ, દેવ સવારે આઠ વાગ્યે પોતાની જૂની મોટરસાયકલ લઈને કંપનીની ઓફિસે પહોંચી જતો. ત્યાંથી ભારેખમ થેલામાં પત્રો, પાર્સલ અને બોક્સ ભરીને આખા શહેરમાં ગલીએ ગલીએ ડિલિવરી કરવા માટે નીકળી પડતો હતો. બજારના અને સોસાયટીના લોકો દેવને ખૂબ જ સારી રીતે ઓળખતા હતા, કારણ કે તે ક્યારેય કોઈ પણ પાર્સલ પહોંચાડવામાં મોડું ન કરતો અને દરેક ગ્રાહક સાથે બહુ જ મીઠા અવાજે અને આદરપૂર્વક વાત કરતો હતો. તેની આર્થિક સ્થિતિ ઘણી વખત એટલી ખરાબ થઈ જતી કે તેની મોટરસાયકલમાં પેટ્રોલ પુરાવવાના પણ પૈસા ન બચતા, ત્યારે તે પગપાળા જઈને પણ લોકોના કુરિયર સમયસર આપી આવતો હતો. તેની માતા તેને હંમેશાં એક જ સંસ્કાર આપતી કે બેટા, પરિસ્થિતિ ગમે તેવી કઠિન આવે, પણ ક્યારેય કોઈના એક રૂપિયા પર પણ આપણી દાનત બગડવી ન જોઈએ, પ્રામાણિકતા એ જ માણસનું સાચું ધન છે.
એક દિવસ સવારના સમયે, હંમેશની જેમ દેવ કંપનીની મુખ્ય ઓફિસે પહોંચ્યો. તે દિવસે ઓફિસમાં ભારે હલચલ હતી કારણ કે વેકેશનનો માહોલ હોવાથી પાર્સલની સંખ્યા બહુ વધારે હતી. મેનેજરે દેવને પોતાની કેબિનમાં બોલાવ્યો અને તેના હાથમાં એક નાનું, લંબચોરસ અને અત્યંત કાળજીપૂર્વક પેક કરેલું બોક્સ આપ્યું. એ બોક્સ પર મોટી અક્ષરે 'અતિ મૂલ્યવાન અને ગોપનીય' એવું લખેલું હતું. મેનેજરે ગંભીર અવાજે દેવને ચેતવણી આપતા કહ્યું કે દેવ, આ પાર્સલ શહેરના એક બહુ જ મોટા અસામીનું છે અને આની કિંમત લાખો રૂપિયામાં છે. આમાં સહેજ પણ નુકસાન ન થવું જોઈએ અને આ બપોરે બાર વાગ્યા પહેલાં નિયત સરનામે પહોંચી જવું જોઈએ. તું આ કામ બહુ જ સાવધાનીપૂર્વક કરજે. દેવે માથું ધુણાવીને એ મોંઘું પાર્સલ પોતાના થેલાની સૌથી ઉપરની ચેઈનમાં સુરક્ષિત રીતે મૂકી દીધું અને પ્રભુનું નામ લઈને બાઈક સ્ટાર્ટ કરી.
શહેરમાં તે દિવસે ટ્રાફિક બહુ જ વધારે હતો અને ગરમી પણ અસહ્ય પડી રહી હતી. દેવ એક પછી એક નાના-મોટા પાર્સલની ડિલિવરી કરતો કરતો મુખ્ય હાઈવે તરફ આગળ વધી રહ્યો હતો. રસ્તામાં એક જગ્યાએ મોટો ખાડો આવ્યો અને બાઈક જોરથી અથડાઈ. દેવે બાઈક સંભાળી લીધી અને આગળ વધી ગયો. પરંતુ તેને અંદાજો નહોતો કે એ મોટા ઝટકાના કારણે તેના થેલાની ચેઈન સહેજ ખૂલી ગઈ હતી. થોડે દૂર જઈને જ્યારે તે એક ટ્રાફિક સિગ્નલ પર ઊભો રહ્યો, ત્યારે તેને પાછળના થેલામાંથી કંઈક વસ્તુ નીચે પડવાનો અવાજ સંભળાયો. તેણે ઝટપટ પાછળ ફરીને જોયું તો તેના હોશ ઊડી ગયા. પેલું કાળજીપૂર્વક પેક કરેલું મોંઘું બોક્સ નીચે રોડ પર પડ્યું હતું અને આશ્ચર્યની વાત એ હતી કે પથ્થર સાથે અથડાવાના કારણે એ બોક્સનો એક ખૂણો ફાટી ગયો હતો અને તેમાંથી પીળા રંગની ચમકતી વસ્તુ બહાર સરકી ગઈ હતી.
દેવે તાત્કાલિક બાઈક સાઈડમાં ઊભી રાખી અને દોડીને એ વસ્તુ હાથમાં લીધી. જેવી એ વસ્તુ તેના હાથમાં આવી કે તેનું આખું શરીર ધ્રૂજી ઊઠ્યું. તે સોનાનું એક મોટું, શુદ્ધ બિસ્કિટ હતું, જેની કિંમત અત્યારના બજાર ભાવ પ્રમાણે લાખો રૂપિયામાં થતી હતી. દેવ આસપાસ જોવા લાગ્યો. હાઈવે પર સેંકડો ગાડીઓ પસાર થઈ રહી હતી, પણ કોઈનું ધ્યાન આ ઘટના પર નહોતું. જો દેવ ઈચ્છત તો તે સોનાનું બિસ્કિટ પોતાના ખિસ્સામાં સરકાવી શકતો હતો. તેના મનમાં એક ક્ષણ માટે પણ એવો વિચાર આવ્યો કે જો હું આ સોનાનું બિસ્કિટ રાખી લઉં, તો મારી જિંદગીની તમામ ગરીબી રાતોરાત દૂર થઈ જશે, મારી બીમાર માતાની સારવાર સારામાં સારી હોસ્પિટલમાં થશે અને મારે આ કાળઝાળ તડકામાં રિક્ષા કે બાઈક દોડાવવી નહીં પડે.
પરંતુ બીજી જ ક્ષણે તેને તેની માતાના આપેલા સંસ્કારો યાદ આવી ગયા. તેના કાનમાં માતાના શબ્દો ગુંજવા લાગ્યા કે બેટા, હરામનો રૂપિયો ક્યારેય સુખ આપતો નથી, તે વ્યાજ સાથે પાછો જાય છે. દેવે પોતાના મગજમાંથી એ લાલચનો વિચાર ઝાટકી નાખ્યો. તેણે સોનાનું બિસ્કિટ પાછું એ ફાટેલા બોક્સની અંદર સરખું ગોઠવ્યું અને તેના પર પોતાનો રૂમાલ લપેટી દીધો. તેણે નક્કી કર્યું કે આ પાર્સલ હવે સીધું જે તે ગ્રાહકને આપવા જવાને બદલે, તે કંપનીના માલિક પાસે જશે અને બધી સચ્ચાઈ જણાવી દેશે કારણ કે પાર્સલ અધૂરું ખૂલી ગયું હતું. દેવ પોતાની બાઈક લઈને સીધો કંપનીની મુખ્ય ઓફિસ તરફ પાછો વળ્યો. તેના દિલના ધબકારા વધી ગયા હતા કારણ કે તે જાણતો હતો કે તેનાથી પાર્સલ સાચવવામાં ભૂલ થઈ હતી.
ઓફિસ પહોંચીને દેવ સીધો કંપનીના માલિકની કેબિન તરફ ગયો. માલિક પોતાની મોટી ખુરશી પર બેઠા હતા. દેવે ધ્રૂજતા હાથે પેલું ફાટેલું બોક્સ અને તેની અંદર રહેલું સોનાનું બિસ્કિટ માલિકના ટેબલ પર મૂકી દીધું અને હાથ જોડીને આખી ઘટના સાચોસાચ કહી સંભળાવી. દેવે કહ્યું કે સાહેબ, રસ્તામાં ખાડાના કારણે આ બોક્સ નીચે પડી ગયું અને ફાટી ગયું, જેમાંથી આ સોનાનું બિસ્કિટ બહાર નીકળ્યું હતું. મારી ભૂલ થઈ છે કે મારાથી આ બરાબર સચવાયું નહીં, પણ હું આમાંની એક પણ વસ્તુને અડ્યો નથી અને જેવું હતું તેવું જ પાછું લાવ્યો છું. મને માફ કરી દેજો.
દેવને એમ હતું કે માલિક તેની પ્રામાણિકતા જોઈને ખુશ થશે અને તેને શાબાશી આપશે. પરંતુ તેનાથી તદ્દન ઉલટું થયું. કંપનીના માલિકે સોનાના બિસ્કિટ તરફ જોયું અને પછી ગુસ્સાથી લાલપીળા થઈને ટેબલ પર જોરથી હાથ પછાડ્યો. માલિકે મોટેથી બૂમ પાડીને કહ્યું કે તારી આટલી હિંમત? તું કંપનીનું આટલું મોંઘું અને કિંમતી પાર્સલ રસ્તા પર રઝળતું મૂકે છે? જો આ સોનાનું બિસ્કિટ કોઈ બીજું લઈ ગયું હોત તો મારી કંપનીની આબરૂ ધૂળમાં મળી જાત. તારા જેવા બેજવાબદાર છોકરાની મારી કંપનીમાં કોઈ જરૂર નથી. તું હમણાં ને હમણાં તારો સામાન પેક કર અને અહીંથી નીકળી જા. તને નોકરીમાંથી તાત્કાલિક અસરથી કાઢી મૂકવામાં આવે છે.
માલિકના આ ક્રૂર શબ્દો સાંભળીને દેવના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. તેણે રડતા રડતા માલિકની સામે હાથ જોડ્યા, વિનંતીઓ કરી કે સાહેબ, મારા ઘરમાં મારી બીમાર માતા છે, જો મારી આ નોકરી જતી રહેશે તો અમારું ગુજરાન કેવી રીતે ચાલશે? મેં કોઈ ચોરી નથી કરી, હું તો બધું પાછું લાવ્યો છું. પણ માલિકનું દિલ જરાય ન પીગળ્યું, તેમણે સિક્યુરિટી ગાર્ડને બોલાવીને દેવને ઓફિસની બહાર કઢાવી મૂક્યો. દેવ અત્યંત નિરાશ થઈને, રડતો રડતો પોતાની જૂની બાઈક લઈને ઘર તરફ રવાના થયો. રસ્તામાં તેની આંખોમાંથી આંસુ રોકાતા નહોતા. તેને ભગવાન પરથી ભરોસો ઊઠી રહ્યો હતો કે આ દુનિયામાં પ્રામાણિક રહેવાનું આ જ ફળ મળે છે? મેં સોનું પાછું આપ્યું છતાં મને આ સજા મળી.
તે ઘરે પહોંચ્યો અને પોતાની માતાના ખોળામાં માથું મૂકીને બાળકની જેમ ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી પડ્યો. તેણે માતાને બધી વાત કરી કે માં, તારા સંસ્કારોના કારણે મેં લાખોનું સોનું પાછું આપી દીધું, પણ એ માલિકે મને નોકરીમાંથી જ કાઢી મૂક્યો. હવે આપણું શું થશે? માતાએ પ્રેમથી દેવના માથા પર હાથ ફેરવ્યો, તેના આંસુ લૂછ્યા અને શાંત અવાજે કહ્યું કે બેટા, તું જરાય ગભરાઈશ નહીં. તેં જે કર્યું તે બિલકુલ સાચું હતું. ભગવાનના ઘરે મોડું છે પણ અંધેર નથી. જો તેં એ સોનું રાખી લીધું હોત, તો આજે આપણી પાસે પૈસા હોત પણ આપણું મન ક્યારેય શાંત ન રહી શકત. તેં તારું ઈમાન બચાવ્યું છે, પ્રભુ તારો હાથ ક્યારેય નહીં છોડે. તું ચિંતા વગર સૂઈ જા, કાલની સવાર કંઈક નવો રસ્તો લાવશે.
બીજા દિવસે સવારે લગભગ નવ વાગ્યાની આસપાસ, જ્યારે દેવ અને તેની માતા ઘરમાં ચિંતાતુર અવસ્થામાં બેઠા હતા, ત્યારે તેમના ઘરના દરવાજે કોઈકે દસ્તક દીધી. દેવે જઈને દરવાજો ખોલ્યો તો સામે કુરિયર કંપનીનો જ એક માણસ ઊભો હતો, જેના હાથમાં એક મોટો અને સત્તાવાર દેખાતો કવર હતો. એ માણસે દેવને પત્ર આપ્યો અને કહ્યું કે ભાઈ, આ તારા માટે ખાસ પત્ર આવ્યો છે. દેવે આશ્ચર્ય સાથે કવર ખોલ્યું અને અંદર રહેલો કાગળ વાંચવાનું શરૂ કર્યું. એ પત્ર શહેરની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને અબજો રૂપિયાનું ટર્નઓવર ધરાવતી 'રોયલ જ્વેલર્સ' શોપ તરફથી હતો. પત્રમાં મોટા અક્ષરે લખ્યું હતું કે, "દેવ, તમને અમારી મુખ્ય જ્વેલરી શોપમાં 'જનરલ મેનેજર' તરીકે તાત્કાલિક નોકરી પર રાખવામાં આવે છે અને તમારો માસિક પગાર તમારી જૂની નોકરી કરતાં દસ ગણો વધારે રહેશે. તમારે આજે જ બપોરે બાર વાગ્યે જોઈનિંગ લેટર લઈને શોપ પર પહોંચવાનું રહેશે."
આ વાંચીને દેવ અને તેની માતા સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમને વિશ્વાસ નહોતો થતો કે આ કોઈ સપનું છે કે હકીકત. મોંઘી જ્વેલર્સ શોપમાં મેનેજરની નોકરી? દેવને તો સોના-ચાંદીના બિઝનેસ વિશે કશું જ જ્ઞાન નહોતો, તો પછી તેને આટલી મોટી નોકરી કેમ મળી રહી હતી? પત્રની નીચે પ્રોપ્રાઇટર તરીકે 'અરવિંદ મહેતા' એવું નામ લખેલું હતું. દેવ પોતાની માતાના આશીર્વાદ લઈને, નવા કપડાં પહેરીને બરાબર બાર વાગ્યે એ ભવ્ય અને વિશાળ જ્વેલર્સ શોપ પર પહોંચ્યો. શોપ એટલી મોટી હતી કે ત્યાં કાચના મોટા શોકેસમાં અબજો રૂપિયાના હીરા અને સોનાના દાગીના ચમકી રહ્યા હતા.
દેવ ગભરાતા ગભરાતા મુખ્ય મેનેજરની કેબિનમાં પ્રવેશ્યો. ત્યાં મોટી ખુરશી પર જે વ્યક્તિ બેઠી હતી, તેને જોઈને દેવના આશ્ચર્યનો પાર ન રહ્યો. એ ખુરશી પર બીજું કોઈ નહીં, પણ તેની કુરિયર કંપનીનો એ જ માલિક બેઠો હતો જેણે ગઈકાલે તેને અપમાનિત કરીને નોકરીમાંથી કાઢી મૂક્યો હતો. દેવને જોઈને એ માલિક ઊભા થયા અને તેમના ચહેરા પર ગઈકાલનો ગુસ્સો ગાયબ હતો, તેના બદલે એક અદભુત આદર અને વહાલનું સ્મિત હતું. તેમણે દેવને પાસે બોલાવીને પ્રેમથી ભેટી પડ્યા.
દેવ હજુ પણ મૂંઝવણમાં હતો એટલે તેણે પૂછ્યું કે સાહેબ, આ બધું શું છે? તમે તો કુરિયર કંપનીના માલિક છો અને ગઈકાલે તમે મને કાઢી મૂક્યો હતો, તો પછી આજે આ જ્વેલર્સ શોપમાં મને આટલી મોટી નોકરી કેમ આપી રહ્યા છો? ત્યારે અરવિંદભાઈએ હસીને દેવને ખુરશી પર બેસાડ્યો અને રહસ્ય પરથી પડદો હટાવતા કહ્યું કે દેવ, વાસ્તવમાં આ 'રોયલ જ્વેલર્સ' નો અસલી માલિક હું જ છું. કુરિયર કંપની તો મારો એક નાનો સાઈડ બિઝનેસ છે. વાત એમ છે કે મારી આ મુખ્ય જ્વેલરી શોપ માટે મને એક એવા મેનેજરની જરૂર હતી, જેના હાથમાં હું મારી આખી દુકાનની ચાવીઓ અને અબજોની સંપત્તિ આંખો બંધ કરીને સોંપી શકું. મને ઘણા ભણેલા-ગણેલા અને અનુભવી લોકો મળ્યા, પણ મને કોઈના ઈમાન પર ભરોસો નહોતો.
અરવિંદભાઈએ આગળ જણાવ્યું કે મેં તારી પ્રામાણિકતાની ચકાસણી કરવા માટે ગઈકાલે જાણીજોઈને એ જાળ ગોઠવી હતી. એ પાર્સલ અને સોનાનું બિસ્કિટ મેં જ મારા માણસ પાસે પેક કરાવ્યું હતું અને રસ્તામાં તે કેવી રીતે નીચે પડે તેવું પ્લાનિંગ કર્યું હતું. હું જોવા માંગતો હતો કે લાખોની સંપત્તિ સામે તારી દાનત બગડે છે કે નહીં. જ્યારે તું એ સોનાનું બિસ્કિટ પાછું લઈને મારી ઓફિસે આવ્યો, ત્યારે જ તું મારી પરીક્ષામાં પાસ થઈ ગયો હતો. ગઈકાલે મેં તને નોકરીમાંથી કાઢી મૂક્યો કારણ કે મારે તને એ નાની કુરિયર બોયની નોકરીમાં રાખવો જ નહોતો. જે માણસ લાખોની મિલકત સામે પણ ન ડગ્યો અને પોતાનું ઈમાન ન વેચ્યું, તે માણસ જ મારી આ કરોડોની દુકાન સંભાળવા માટે લાયક છે. તારી સચ્ચાઈ જ તારી સૌથી મોટી લાયકાત છે દેવ.
અરવિંદભાઈની વાત સાંભળીને દેવની આંખોમાંથી આનંદના આંસુ વહી નીકળ્યા. તેને તેની માતાના શબ્દો યાદ આવ્યા કે ભગવાનના ઘરે મોડું છે પણ અંધેર નથી. તેણે તરત જ જોઈનિંગ લેટર પર સહી કરી અને અરવિંદભાઈના ચરણ સ્પર્શ કરીને આશીર્વાદ લીધા. તે જ દિવસે દેવ પોતાની માતાને લઈને નવી મોટી ગાડીમાં આ વૈભવી શોપ પર આવ્યો અને માતાએ પોતાના દીકરાની પ્રામાણિકતાનું આટલું મોટું ફળ જોઈને ભગવાન જગન્નાથનો આભાર માન્યો. આ સંસારમાં ભગવાન ક્યારેય માણસની ધન-દોલત, ડિગ્રી કે તેની ગરીબી નથી જોતા, તેઓ તો માત્ર માણસના હૃદયની અંદર રહેલો સાચો, પવિત્ર અને નિઃસ્વાર્થ ભાવ જ જુએ છે.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.