પિતાના અવસાન પછી ભાઈઓએ જૂની રેસ્ટોરન્ટ વેચવાનો નિર્ણય લીધો, રાત્રે પાછળનો દરવાજો ખુલ્યો તો...

નાની રેસ્ટોરન્ટમાં સવારથી જ મૌન છવાયેલું હતું. કબાટ પર પિતાજી મોહનભાઈની તસવીર પર તાજા હાર ચડેલા હતા. મોહનભાઈના અવસાનને હજુ દસ જ દિવસ થયા હતા. ઘરના ત્રણેય ભાઈઓ ટેબલ પર સામસામે બેઠા હતા.

મોટો ભાઈ વિજય અને વચલો ભાઈ અજય બન્ને શાંતિથી કાગળો જોઈ રહ્યા હતા. નાનો ભાઈ કાર્તિક ખૂણામાં બેસીને પિતાજીની જૂની હિસાબની ડાયરીઓ સરખી કરી રહ્યો હતો. મોહનભાઈ આખી જિંદગી આ 'અન્નપૂર્ણા' નામના નાના ભોજનાલયને ચલાવતા આવ્યા હતા. પરંતુ છેલ્લા બે વર્ષથી તેમની બીમારી અને વધતી મોંઘવારીના કારણે રેસ્ટોરન્ટ પર ઘણું દેવું થઈ ગયું હતું.

"કાર્તિક, મારી વાત શાંતિથી સાંભળ," મોટા ભાઈ વિજયે કાગળો ટેબલ પર મૂકતાં કહ્યું. "આ રેસ્ટોરન્ટ હવે ચલાવવી શક્ય નથી. દેવું વધી ગયું છે અને આપણે બન્ને પોતપોતાની નોકરીમાં વ્યસ્ત છીએ. એક વેપારી આ જગ્યા ખરીદવા માટે બહુ સારા પૈસા આપે છે. આપણે આ વેચીને પપ્પાનું બધું દેવું પૂરું કરી શકીશું."

અજયે પણ મોટા ભાઈની વાતમાં સૂર પુરાવ્યો. "હા કાર્તિક, મોટા ભાઈ સાચું કહે છે. આપણે આ ખોટનો ધંધો ખેંચી શકીએ તેમ નથી. તું પણ તારી કારકિર્દી પર ધ્યાન આપ. કાલે જ આપણે આ જગ્યાની સોદાબાજી પૂરી કરી લઈએ."

કાર્તિકે ધીમેથી ડાયરી બંધ કરી. તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ હતી. તેણે બન્ને ભાઈઓ સામે જોયું અને કહ્યું, "ભાઈ, પપ્પાએ આ જગ્યા બનાવવા માટે આખી જિંદગી વિતાવી દીધી છે. આ માત્ર ધંધો નથી, પપ્પાનો આત્મા છે. હું આ રેસ્ટોરન્ટ વેચવા નહીં દઉં. હું એકલો રાત-દિવસ મહેનત કરીને દેવું ચૂકવી દઈશ."

"તારી મૂર્ખામી બંધ કર કાર્તિક," વિજયનો અવાજ થોડો ઊંચો થયો. "તું હજુ નાનો છે અને દુનિયાદારી સમજતો નથી. દર મહિને આ રેસ્ટોરન્ટમાં ખોટ જાય છે. પપ્પા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી કમાણીમાંથી એક રૂપિયો ઘરે નહોતા લાવતા. તું આટલો જીદ્દી કેમ થાય છે?"

ત્રણેય ભાઈઓ વચ્ચે બહસ વધી ગઈ. અજય અને વિજય કોઈપણ ભોગે જગ્યા વેચવા માગતા હતા. કાર્તિકે સાફ ના પાડી દીધી. આખરે નક્કી થયું કે આજે રાત્રે રેસ્ટોરન્ટનો છેલ્લો હિસાબ કિતાબ જોઈને કાલે સવારે વકીલ પાસે જઈને કાગળો પર સહી કરી દેવી.

સાંજના આઠ વાગી ગયા હતા. રેસ્ટોરન્ટના દરવાજા બંધ થવાનો સમય થઈ ગયો હતો. સામાન્ય રીતે આ સમયે બજાર શાંત થઈ જતું હતું. વિજય અને અજય પોતાના લેપટોપમાં વેચાણના કાગળો તૈયાર કરી રહ્યા હતા. કાર્તિક રસોડામાં જઈને પિતાજીની જૂની ખુરશી પર બેસીને રડી રહ્યો હતો.

બરાબર સાડા આઠ વાગ્યે રેસ્ટોરન્ટના પાછળના દરવાજે કોઈકે ધીમેથી સાંકળ ખખડાવી. વિજયે નવાઈ પામીને જોયું. સામાન્ય રીતે આ સમયે કોઈ ગ્રાહક આવતું નહોતું. તેણે અજયને કહ્યું કે દરવાજો બંધ કરી દે. પણ બહારથી ફરીથી દરવાજો ઠોકવાનો અવાજ આવ્યો.

કાર્તિક રસોડામાંથી બહાર આવ્યો અને તેણે પાછળનો દરવાજો ખોલ્યો. બહાર એક વૃદ્ધ મજૂર ઉભો હતો. તેના હાથમાં એક નાનો સ્ટીલનો ડબ્બો હતો. તેના કપડાં ધૂળથી ભરાયેલા હતા અને ચહેરો ખૂબ થાકેલો દેખાતો હતો.

"બેટા, આજે મોહનભાઈ નથી દેખાતા?" વૃદ્ધે ખૂબ જ આદરથી પૂછ્યું. "હું દરરોજ આ સમયે જ આવું છું. આજે થોડું મોડું થઈ ગયું. શું જમવાનું મળી શકશે?"

વિજયે આગળ આવીને કહ્યું, "કાકા, રેસ્ટોરન્ટ બંધ થઈ ગઈ છે. અને હવેથી આ કાયમ માટે બંધ જ રહેવાની છે. તમે બીજી ક્યાંક જઈને જમી લો."

એ વૃદ્ધના ચહેરા પર નિરાશા છવાઈ ગઈ. તેણે નીચું જોઈને કહ્યું, "સાહેબ, બીજી કોઈ જગ્યાએ જવાના મારી પાસે પૈસા નથી. મોહનભાઈ તો દરરોજ રાત્રે અમને બધાને..."

એ વૃદ્ધ પોતાની વાત પૂરી કરે તે પહેલાં જ પાછળના ગલીમાંથી બીજા દસ-પંદર લોકો ચાલીને આવતા દેખાયા. તેમાં કેટલાક રિક્ષાવાળા હતા, કેટલાક કચરો વીણનારા અને કેટલાક નાના બાળકો હતા. બધાના હાથમાં ખાલી ડબ્બા હતા. બધા શાંતિથી લાઈનમાં ઉભા રહી ગયા.

વિજય અને અજય આ દ્રશ્ય જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમને કશું સમજાતું નહોતું. વિજયે ગુસ્સામાં પૂછ્યું, "આ બધું શું છે? આટલા બધા લોકો અહીં રાત્રે કેમ ભેગા થયા છે?"

એક રિક્ષાવાળાએ આગળ આવીને હાથ જોડ્યા. "સાહેબ, તમે મોહનભાઈના મોટા દીકરા છો ને? મોહનભાઈ છેલ્લા વીસ વર્ષથી દરરોજ રાત્રે આઠથી નવ વાગ્યાની વચ્ચે અમારા જેવા ગરીબોને અને મજૂરોને મફતમાં તાજું જમવાનું આપતા હતા."

આ સાંભળીને વિજય અને અજયના પગ નીચેથી જમીન ખસી ગઈ. વિજયે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું, "મફતમાં જમવાનું? પણ એમણે તો અમને ક્યારેય આ વાત કહી જ નથી."

"હા સાહેબ," એ રિક્ષાવાળાની આંખોમાં પાણી આવી ગયા. "તેઓ કહેતા હતા કે જમવાનું આપીને ક્યારેય કોઈને કહેવું ન જોઈએ. આ શહેરમાં આખો દિવસ મજૂરી કર્યા પછી પણ જો અમને પેટ ભરીને રોટલી મળતી હોય તો એ મોહનભાઈના લીધે જ હતી. તેઓ કહેતા કે દિવસ દરમિયાન જે ગ્રાહકો આવે તેનાથી જે નફો થાય, તેનાથી રાત્રે ગરીબોની થાળી ભરાય છે."

કાર્તિકે પિતાજીની એ જૂની ડાયરી બહાર કાઢી જે તે બપોરે જોઈ રહ્યો હતો. તેણે ડાયરીના છેલ્લા પાના ખોલ્યા. તેમાં પિતાજીના અક્ષરોમાં લખેલું હતું.

ડાયરીમાં લખ્યું હતું: "મારા વહાલા દીકરાઓ, કદાચ આ રેસ્ટોરન્ટમાંથી તમને બહુ મોટી મિલકત કે બેંક બેલેન્સ નહીં મળે. પણ મેં મારી કમાણીમાંથી સેંકડો ભૂખ્યા લોકોના પેટ ઠાર્યા છે. આ જ મારી સાચી કમાણી છે. જો આ ભોજનાલય બંધ થઈ જશે તો આ સો-બેસો લોકો દરરોજ રાત્રે ભૂખ્યા ઊંઘી જશે."

વિજય અને અજયના હાથમાંથી કાગળો ખરી પડ્યા. તેમનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું. જે પિતાજીને તેઓ ખોટનો ધંધો કરનારા સમજી રહ્યા હતા, તે પિતાજી તો દરરોજ સોંકડો ઘરોના ચુલા સળગતા રાખતા હતા. તેઓ સમજી ગયા કે રેસ્ટોરન્ટમાં ખોટ કેમ જતી હતી. પિતાજી પોતાની કમાણીનો મોટાભાગનો હિસ્સો સેવા કાર્યમાં વાપરી નાખતા હતા.

બહાર ઉભેલા ગરીબ લોકો એકબીજા સામે જોઈ રહ્યા હતા. તેમને ડર હતો કે આજે પણ તેમને ભૂખ્યા પેટે જવું પડશે.

વિજયે પોતાની આંખોમાંથી વહેતા આંસુ લૂછ્યા. તે સીધો રસોડામાં ગયો. તેણે અજય અને કાર્તિક સામે જોયું. "આપણે શું જોઈ રહ્યા છીએ? પપ્પાનું કામ આજે અટકવું ન જોઈએ."

ત્રણેય ભાઈઓએ મળીને રસોડામાં રહેલું બધું જમવાનું બહાર કાઢ્યું. વિજય અને અજયે જાતે પોતાના હાથે એ બધા જ મજૂરો અને બાળકોને પેટ ભરીને જમવાનું પીરસ્યું. બહાર ઉભેલા લોકોના ચહેરા પર જે ખુશી અને સંતોષ હતો, તે જોઈને ત્રણેય ભાઈઓના દિલ ભરાઈ આવ્યા.

જ્યારે બધા લોકો જમીને આશીર્વાદ આપીને જતા રહ્યા, ત્યારે ત્રણેય ભાઈઓ પિતાજીની તસવીર સામે ઉભા રહ્યા.

વિજયે રેસ્ટોરન્ટ વેચવાના બધા જ કાગળો ફાડી નાખ્યા. તેણે કાર્તિકના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને કહ્યું, "મને માફ કરી દે કાર્તિક. તું સાચો હતો. આ જગ્યા માત્ર મકાન નથી, આ પપ્પાનું પુણ્ય છે. કાલથી હું અને અજય પણ આપણી નોકરી પૂરી કરીને સાંજે અહીં આવીશું. આપણે ત્રણેય ભાઈઓ મળીને આ રેસ્ટોરન્ટ ચલાવીશું અને પપ્પાની આ પરંપરા ક્યારેય બંધ નહીં થવા દઈએ."

અજયે પણ કાર્તિકને ભેટી લીધો. એ રાત્રે 'અન્નપૂર્ણા' ભોજનાલયમાં પિતાજીની તસવીર પર લાગેલી માળા જાણે વધારે ચમકી રહી હતી.

જિંદગીમાં ખરી સંપત્તિ એ નથી જે આપણે આપણા બેંક ખાતામાં ભેગી કરીએ છીએ, પણ એ સંપત્તિ છે જે આપણે બીજાના ચહેરા પર ખુશી લાવીને કમાઈએ છીએ. માતા-પિતા ઘણીવાર પોતાના બાળકોને મોટી ગાડીઓ કે બંગલા નથી આપી શકતા, પણ તેઓ એવા સંસ્કાર આપી જાય છે જે આખી જિંદગી આપણું રક્ષણ કરે છે.

પરિવારમાં જ્યારે એકતા અને સમર્પણ હોય ત્યારે ગમે તેટલી મોટી મુશ્કેલી કે દેવું પણ નાનું બની જાય છે. પિતાના વિચારો અને સેવા ભાવનાને જીવંત રાખવી એ જ સાચા અર્થમાં તેમની શ્રદ્ધાંજલિ છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.