પિતાના જૂના ફાટેલા પાકીટની મજાક ઉડાવતા દીકરાએ પિતાના અવસાન પછી જ્યારે પાકીટ ખોલ્યું, ત્યારે અંદરથી નીકળેલી વસ્તુઓ જોઈને...

એક મધ્યમવર્ગીય અને પ્રતિષ્ઠિત સોસાયટીમાં આવેલા એક સાધારણ મકાનમાં શાંતિલાલ નામના એક વૃદ્ધ પોતાના એકના એક દીકરા આકાશ સાથે રહેતા હતા. શાંતિલાલ સરકારી કચેરીમાં એક સામાન્ય ક્લાર્ક તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા. તેમની જિંદગી એકદમ સરળ, સાદગીપૂર્ણ અને પ્રામાણિકતાના પાયા પર ટકેલી હતી. પત્નીના અવસાન પછી તેમણે આકાશને માતા અને પિતા બંનેનો પ્રેમ આપીને મોટો કર્યો હતો અને તેના ભવિષ્ય માટે પોતાના જીવનની તમામ ખુશીઓ દાવ પર લગાવી દીધી હતી.

આકાશ હવે ભણી-ગણીને એક બહુ મોટી મલ્ટીનેશનલ કંપનીમાં ઊંચા પગારવાળી નોકરી પર લાગી ગયો હતો. તેની આસપાસનું વાતાવરણ, મિત્રો અને લાઈફસ્ટાઈલ સાવ બદલાઈ ગયા હતા. તે મોંઘા કપડાં, બ્રાન્ડેડ ઘડિયાળ અને મોંઘા સ્માર્ટફોન વાપરતો હતો. આકાશને દેખાડો કરવાનો અને સમાજમાં પોતાની એક મોટી છાપ ઊભી કરવાનો બહુ મોટો શોખ જાગ્યો હતો. પરંતુ ઘરની અંદર પિતા શાંતિલાલની સાદગી તેને વારંવાર ખટકતી હતી. ખાસ કરીને પિતાનું એ વર્ષો જૂનું, કાળું અને બાજુમાંથી સાવ ફાટી ગયેલું ચામડાનું પાકીટ આકાશને બિલકુલ ગમતું નહોતું. જ્યારે પણ શાંતિલાલ કોઈની સામે કે દુકાન પર એ પાકીટ બહાર કાઢતા, ત્યારે આકાશને શરમ આવતી હતી.

એક દિવસ રવિવારની સવારે આકાશ અને શાંતિલાલ લિવિંગ રૂમમાં બેઠા હતા. શાંતિલાલે દૂધવાળાને પૈસા આપવા માટે પોતાના ખિસ્સામાંથી એ જ જૂનું ફાટેલું પાકીટ બહાર કાઢ્યું. પાકીટની હાલત એટલી ખરાબ હતી કે તેની સિલાઈ ઉખડી ગઈ હતી અને તેમાંથી પૈસા માંડ સાચવીને રાખવા પડતા હતા. આ જોઈને આકાશનો પિત્તો ગયો. તેણે જરા કડક અને મજાક ઉડાવતા અવાજે કહ્યું કે પપ્પા, હવે તો સુધરો. તમારું આ પાકીટ જુઓ, સાવ ભિખારી જેવું લાગે છે. મારી કંપનીના કોઈ મિત્રો કે સહકર્મચારીઓ ઘરે આવે અને તમારું આ ફાટેલું પાકીટ જુએ તો મારી શું ઈજ્જત રહેશે? તમારી પાસે નવું પાકીટ લેવાના પૈસા નથી એવું તો છે નહીં, તો પછી આ કંજૂસાઈ કેમ કરો છો?

શાંતિલાલે આકાશની વાત સાંભળીને માત્ર એક ધીમું સ્મિત કર્યું. તેમણે પાકીટને બહુ જ આદરપૂર્વક પાછું પોતાના ખિસ્સામાં મૂકતા કહ્યું કે બેટા, આ પાકીટ ભલે ફાટેલું અને જૂનું હોય, પણ મારા માટે આ બહુ નસીબદાર છે. આમાં મારી જિંદગીની સૌથી મોટી કમાણી સચવાયેલી છે. મને નવા બ્રાન્ડેડ પાકીટની કોઈ જરૂર નથી, મારી જિંદગી આનાથી બહુ સારી રીતે ચાલી રહી છે. આ સાંભળીને આકાશ વધુ ગુસ્સે થઈ ગયો. તેણે કબાટમાંથી એક મોંઘું, બ્રાન્ડેડ અને ચમકતું ચામડાનું નવું પાકીટ લાવીને શાંતિલાલ સામે ફેંક્યું અને દબાણ કરતા કહ્યું કે આજથી તમારે આ જ પાકીટ વાપરવાનું છે અને એ જૂનો કચરો ફેંકી દેવાનો છે. શાંતિલાલે નવું પાકીટ હાથમાં લીધું, પણ કાંઈ બોલ્યા વગર ડ્રોઅરમાં મૂકી દીધું અને પોતાનું જૂનું પાકીટ ખિસ્સામાંથી ન કાઢ્યું.

સમય તેની ગતિએ વહેતો રહ્યો અને અચાનક એક રાત્રે કુદરતે એક મોટો આંચકો આપ્યો. શાંતિલાલને અડધી રાત્રે અચાનક હૃદયરોગનો ભયંકર હુમલો આવ્યો. આકાશ તેમને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ લઈ ગયો, પણ ડોક્ટરોના તમામ પ્રયત્નો છતાં શાંતિલાલ સદા માટે આ દુનિયા છોડીને ચાલ્યા ગયા. પિતાના અચાનક અવસાનથી આકાશ સાવ ભાંગી પડ્યો. ઘરમાં ચારેય બાજુ સન્નાટો છવાઈ ગયો હતો. પિતાના અંતિમ સંસ્કાર અને બધી વિધિઓ પતી ગયા પછી, એક દિવસ આકાશ ભારે હૈયે પપ્પાના રૂમની સફાઈ કરવા અને તેમનો સામાન સરખો કરવા બેઠો.

તેણે શાંતિલાલનો કબાટ ખોલ્યો તો અંદર માત્ર બે-ત્રણ સાધારણ કુર્તા-પાયજામા અને પવિત્ર પુસ્તકો પડ્યા હતા. કબાટના એક ખૂણામાં, બહુ જ સાચવીને મૂકેલું એ જ જૂનું, ફાટેલું ચામડાનું પાકીટ પડ્યું હતું જેને આકાશ કચરો સમજીને મજાક ઉડાવતો હતો. આકાશે ધ્રુજતા હાથે એ પાકીટ પોતાના હાથમાં લીધું. પિતાની યાદમાં તેની આંખો ભીની થઈ ગઈ. તેણે વિચાર્યું કે લાવ જોઉં તો ખરા કે પપ્પા આ ફાટેલા પાકીટને કેમ આટલું જીવની જેમ સાચવતા હતા અને તેમાં એવું તે શું રાખતા હતા.

જેવું આકાશે એ પાકીટનું પહેલું ખાનું ખોલ્યું, તેની નજર એક નાની, પીળી પડી ગયેલી તસવીર પર પડી. એ તસવીર આકાશના બાળપણની હતી, જ્યારે તે માત્ર પાંચ વર્ષનો હતો અને તેના આગળના બે દાંત તૂટેલા હતા. એ ફોટામાં તે મન મૂકીને હસી રહ્યો હતો. આકાશને યાદ આવ્યું કે આ ફોટો જ્યારે તે પ્રાથમિક શાળામાં પ્રથમ નંબરે પાસ થયો ત્યારે પિતાએ બહુ ખુશ થઈને પડાવ્યો હતો. શાંતિલાલે એ ફોટાને પ્લાસ્ટિકના કવરમાં એટલી હદ સુધી સાચવીને રાખ્યો હતો કે વીસ વર્ષ પછી પણ તે સાવ સુરક્ષિત હતો. પિતા માટે તેમનો દીકરો જ તેમની દુનિયાનો સૌથી મોટો વૈભવ હતો.

આકાશે જ્યારે પાકીટનું બીજું ખાનું ખોલ્યું, તો અંદરથી એક ઘડી વાળેલી જૂની કાગળની પહોંચ નીકળી. આકાશે એ કાગળ ખોલીને જોયું તો તે શહેરની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત એન્જિનિયરિંગ કોલેજની એડમિશન ફીની પહોંચ હતી. એ પહોંચ પર તારીખ અને રકમ લખેલી હતી જે બહુ મોટી હતી. એ પહોંચની બિલકુલ પાછળ શાંતિલાલના અક્ષરોમાં કંઈક લખેલું હતું. આકાશે આતુરતાથી વાંચવાનું શરૂ કર્યું. તેમાં લખ્યું હતું કે આજે મારા દીકરાનું મોટા એન્જિનિયર બનવાનું સપનું પૂરું થવા જઈ રહ્યું છે. ફી ભરવા માટે મારી પાસે પૂરા પૈસા નહોતા, એટલે મેં મારી પ્રોવિડન્ટ ફંડની બધી બચત ઉપાડી લીધી છે અને આ મહિનાનો મારો નવો શર્ટ લેવાનો શોખ જતો કર્યો છે. પણ દીકરાના ચહેરા પરની ખુશી સામે મારું આ નાનું બલિદાન કાંઈ જ નથી.

આ વાંચતાની સાથે જ આકાશના હૃદયની અંદર એક જોરદાર કંપન ઊભું થયું અને તેની આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહેવા લાગી. તેને યાદ આવ્યું કે કોલેજના એ દિવસોમાં તે દર મહિને પિતા પાસે મોંઘા કપડાં અને પોકેટ મનીની જીદ કરતો હતો, અને શાંતિલાલ ક્યારેય ના પાડ્યા વગર તેને પૈસા આપી દેતા હતા. આકાશ ત્યારે વિચારતો હતો કે પિતા પાસે બહુ પૈસા છે એટલે આપી દે છે, પણ તેને એ ખબર નહોતી કે પિતા પોતાના ભોજન અને પોતાના કપડાંના પૈસા કાપીને દીકરાની જીદ પૂરી કરતા હતા.

આકાશે આગળ વધીને પાકીટના સૌથી ગુપ્ત અને છેલ્લા ખાનાની ચેન ખોલી. એ ખાનાની અંદર એક નાની ડાયરીનું પાનું ઘડી વાળીને મૂકેલું હતું અને તેની સાથે પાંચસો-પાંચસો રૂપિયાની કેટલીક કડક નોટો રાખેલી હતી. આકાશે ધ્રુજતા હાથે એ ડાયરીનું પાનું ખોલ્યું તો અંદર શાંતિલાલના હાથે લખેલી આખા વર્ષની ઘરખર્ચની અને બચતની વિગતો હતી. એ ડાયરીના પાના પર છેલ્લી લીટીમાં જે લખ્યું હતું, તે વાંચીને આકાશ સાવ અવાક થઈ ગયો અને તેના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.

તેમાં લખ્યું હતું કે આકાશ દર વખતે મને નવું પાકીટ લેવાનું કહે છે અને મારા ફાટેલા પાકીટની મજાક ઉડાવે છે. તેને લાગે છે કે હું કંજૂસ છું. પણ તેને ક્યાં ખબર છે કે જો હું નવું બ્રાન્ડેડ પાકીટ લેવા પાછળ બે-ત્રણ હજાર રૂપિયા ખર્ચી નાખીશ, તો આકાશને કોલેજના મિત્રો સાથે ફરવા માટે જે પૈસા જોઈએ છે તેમાં ઘટાડો થઈ જશે. મારે નવા પાકીટનો દેખાડો કરીને શું કરવું છે? મારું આ ફાટેલું પાકીટ જ સારું છે, કારણ કે આના કારણે જ હું દર મહિને થોડા-થોડા પૈસા બચાવીને આકાશના લગ્ન અને તેના ભવિષ્ય માટે બેંકમાં ફિક્સ ડિપોઝિટ જમા કરાવી શક્યો છું. હું ભલે દુનિયા માટે ગરીબ કે કંજૂસ રહું, પણ મારા દીકરાને દુનિયાના દરેક સુખ મળવા જોઈએ.

આ આખી વિગત વાંચ્યા પછી આકાશ પોતાના પરનો કાબૂ સંપૂર્ણપણે ગુમાવી બેઠો. તેના મન પર લાગેલો અહંકાર, આધુનિકતા અને મોહનો પડદો એક ક્ષણમાં ચિરાઈ ગયો. તેને પોતાની જાત પર અતિશય ધિક્કાર અને ગ્લાનિ થવા લાગી. તે રડતા-ரડતા વિચારવા લાગ્યો કે જે પિતાએ પોતાની આખી જિંદગી એક ફાટેલા પાકીટ સાથે ગુજારી દીધી જેથી તેનો દીકરો સમાજમાં ટાઈ-સૂટ પહેરીને ફરી શકે, એવા દેવ સમાન પિતાની મેં કેટલી ક્રૂરતાથી મજાક ઉડાવી હતી. મેં તેમને કંજૂસ કહ્યા, તેમની સાદગીનું અપમાન કર્યું, પણ તેઓ પોતાના માટે કંજૂસ હતા અને મારા માટે આખા બ્રહ્માંડના સૌથી અમીર પિતા હતા.

તેની આંખોમાંથી પશ્ચાતાપની અશ્રુધારા વહેવા લાગી, જે તેના મનની તમામ કડવાશને ધોઈ રહી હતી. સાચી અમીરાત બ્રાન્ડેડ વસ્તુઓમાં કે મોંઘા પાકીટોમાં નથી હોતી, પણ પિતાના હૃદયમાં છુપાયેલા નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ અને ત્યાગમાં હોય છે, એ પરમ સત્ય આજે તેને પિતાના એ જ ફાટેલા પાકીટે સમજાવી દીધું હતું. આકાશે એ જૂના ફાટેલા પાકીટને બહુ જ આદરપૂર્વક પોતાની સાડી કે રૂમાલથી સાફ કર્યું અને તેને પોતાની છાતી સરસો જોરથી દબાવી દીધું. તે પિતાના રૂમની ફ્લોર પર બેસીને કલાકો સુધી બાળકની જેમ ધ્રુસકે-ધ્રુસકે રડતો રહ્યો, પણ હવે માફી માંગવા માટે તેના પિતા આ દુનિયામાં નહોતા.

તેણે મનોમન પિતાની તસવીર સામે જોયું અને વચન આપ્યું કે તે હવે જિંદગીમાં ક્યારેય કોઈ ભૌતિક વસ્તુઓનો અહંકાર નહીં કરે અને પિતાએ આપેલા સાદગી અને સેવાના સંસ્કારોને હંમેશા જીવંત રાખશે. આકાશે એ નવા ખરીદેલા બ્રાન્ડેડ પાકીટને કચરાપેટીમાં ફેંકી દીધું અને પિતાના એ જ જૂના, ફાટેલા પાકીટને પોતાના ખિસ્સામાં કાયમી સ્થાન આપી દીધું, કારણ કે એ પાકીટ હવે તેના માટે દુનિયાનો સૌથી મોટો અને પવિત્ર આશીર્વાદ બની ચૂક્યો હતો. આજે પિતાના ગયા પછી પણ એક ફાટેલા પાકીટે દીકરાના જીવનને સાચો માર્ગ બતાવીને ઘરમાં સંસ્કારનો નવો દીવો પ્રગટાવ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.