પિતાએ મરતાં પહેલાં જે ગુપ્ત ખાનું ક્યારેય ન ખોલવાની ચેતવણી આપી હતી તે અચાનક ગાયબ થતાં દીકરાઓ બાખડી પડ્યા, જૂની રાખ જોઈને...

બપોરના સમયે ઘરના ઓરડામાં પંખાનો ધીમો અને ઘરઘરાટીવાળો અવાજ સતત ગૂંજી રહ્યો હતો.

ઓરડાના બારી-બારણાં બંધ હતાં અને બહારથી આવતો આકરો તડકો બારીના પડદામાંથી ઝીણું અજવાળું પાથરી રહ્યો હતો.

ભાવેશ લાકડાના મોટા ટેબલ પાસે ઊભો રહીને જૂના કાગળો, દવાઓની ફાઈલો અને લેબોરેટરીના રિપોર્ટ એકઠા કરી રહ્યો હતો.

તેના હાથમાં બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસની દવાઓની ખાલી પટ્ટીઓ પણ હતી જે તે ડસ્ટબિનમાં નાખવાની તૈયારીમાં હતો.

તેના વૃદ્ધ પિતા મનસુખભાઈ બાજુના સાગના પલંગ પર સૂતા સૂતા માંદગીના બિછાને અત્યંત ભારે શ્વાસ લઈ રહ્યા હતા.

પિતાના ચહેરા પર ઉંમરની કરચલીઓ અને લાંબી બીમારીના કારણે આવેલી નબળાઈ સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી હતી.

છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી પિતાની તબિયત સતત લથડી રહી હતી અને આખો પરિવાર તેમની સેવામાં રાત-દિવસ એક કરી રહ્યો હતો.

ઘરના તમામ સભ્યો ચિંતાતુર હતા કારણ કે ડોક્ટરોએ પણ કહી દીધું હતું કે હવે માત્ર ઈશ્વરની કૃપા જ કામ કરી શકે તેમ છે.

ભાવેશની નજર અચાનક પિતાના જૂના સાગના ટેબલના સૌથી નીચેના ત્રીજા ખાના પર પડી.

આ એ જ ખાનું હતું જેના પર છેલ્લા ત્રીસ વર્ષથી એક મોટું, ભારે અને પિત્તળનું મજબૂત તાળું કાયમ લટકતું રહેતું હતું.

આ કોઈ સામાન્ય ખાનું નહોતો, પણ આખા પરિવાર માટે એક વણઉકેલાયેલું અને ગૂઢ રહસ્ય સમાન હતું.

પિતાએ આખી જિંદગી પોતાના બંને દીકરાઓને આ ત્રીજા ખાના વિશે અત્યંત કડક અને અડગ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી રાખી હતી.

'હું જીવું ત્યાં સુધી આ ખાનાને કોઈએ ભૂલથી પણ અડવાનું નથી,' પિતા વારંવાર આ શબ્દો ભારપૂર્વક કહેતા હતા.

'અને મારા મર્યા પછી પણ આ ખાનું ક્યારેય ખોલવાની કોશિશ ન કરતા, આખેઆખું ખાનું સીધું મારી ચિતાની અગ્નિમાં પધરાવી દેજો,' એવી કડક વસિયત તેમણે વારંવાર કરી હતી.

તેમના આ અકળ શબ્દો બંને ભાઈઓના કાનમાં અને મનમાં વર્ષોથી એક મોટો કોયડો બનીને ઘૂમરાતા રહ્યા હતા.

નાનો ભાઈ નિલેશ પણ ઓરડામાં દાખલ થયો અને તેના હાથમાં તાજી ખરીદેલી મોંઘી દવાઓની પ્લાસ્ટિકની થેલી હતી.

નિલેશે ટેબલ પાસે આવીને થેલી મૂકી અને સહજ ભાવે પિતાના ટેબલ તરફ નજર દોડાવી.

અચાનક બંને ભાઈઓની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને જાણે તેમના પગ નીચેથી જમીન એક જ ક્ષણમાં સરકી ગઈ.

ટેબલના નીચેના ભાગમાં જ્યાં એ રહસ્યમય અને તાળાવાળું ખાનું હોવું જોઈતું હતું, ત્યાં સાવ ખાલી પોલાણ દેખાઈ રહ્યું હતું.

આખેઆખું લાકડાનું ભારે ખાનું પોતાના મજબૂત પિત્તળના તાળા સાથે ત્યાંથી સાવ ગાયબ થઈ ગયું હતું.

ટેબલના લાકડા પર માત્ર ધૂળના નિશાન બાકી હતા જે સાબિત કરતા હતા કે ખાનું હમણાં જ થોડા કલાકો પહેલાં અહીંથી હટાવાયું છે.

ભાવેશના હાથમાંથી દવાઓની ફાઈલો અને જૂના કાગળો નીચે લાદી પર વેરવિખેર થઈને પડી ગયા.

'નિલેશ! આ ખાનું ક્યાં ગયું?' ભાવેશે નાના ભાઈ તરફ ફરીને આશ્ચર્ય અને ધ્રૂજતા ક્રોધથી પૂછ્યું.

નિલેશ પણ સાવ અવાક થઈને એ ખાલી ખાંચા સામે તાકી રહ્યો હતો અને તેના મોંમાંથી શબ્દો નીકળતા નહોતા.

'મને શું ખબર મોટાભાઈ? હું તો સવારથી બજારમાં પિતાજીના ઇન્જેક્શન શોધવા માટે ભટકતો હતો,' નિલેશે ગભરાતાં ખુલાસો કર્યો.

'તારા સિવાય આ ઘરમાં બીજું કોઈ પિતાના ઓરડામાં આવતું નથી,' ભાવેશનો અવાજ ક્રોધાવેશમાં એકદમ ઊંચો થઈ ગયો.

'તેં બાપુજીના છેલ્લા શ્વાસ ખૂટે તે પહેલાં જ એમાંથી છાનેમાને માલમત્તા ચોરી લીધી ને?' ભાવેશે નાના ભાઈના ખભા પર હાથ પછાડ્યો.

'તમે મારા પર ચોરીનો આવો નીચ આક્ષેપ કેવી રીતે મૂકી શકો મોટાભાઈ?' નિલેશ પણ સામે એટલા જ આવેશથી તાડૂક્યો.

'કદાચ તમે જ મને બજારમાં મોકલીને પાછળથી એ ખાનું કાઢીને પોતાની તિજોરીમાં સંતાડી દીધું હશે!' નિલેશે વળતો પ્રહાર કર્યો.

બંને ભાઈઓ વચ્ચે વર્ષોથી દબાયેલી અસલામતી, સંપત્તિનો વહેમ અને કડવાશ એક જ ક્ષણમાં રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂકી હતી.

તેઓ બંને મનોમન પાકી ખાતરી સાથે માની રહ્યા હતા કે પિતાએ એ ગુપ્ત ખાનામાં પોતાની કોઈ કિંમતી વસિયત, સોનાના ગુપ્ત દાગીના કે મોટી રોકડ સાચવી રાખી હતી.

તેમને લાગતું હતું કે પિતા આખી જિંદગી કંજૂસાઈથી જીવ્યા એટલે તેમણે કોઈ મોટો ખજાનો જમા કરીને રાખ્યો હશે.

ઓરડામાં બોલાચાલી અને ઘર્ષણ વધતાં પલંગ પર સૂતેલા મનસુખભાઈએ અત્યંત કષ્ટ સાથે ધીમેથી પોતાની આંખો ખોલી.

તેમના કરચલીવાળા મુખારવિંદ પર અપાર વેદના, થાક અને લાચારીની ઘેરી છાયા પથરાયેલી હતી.

તેમણે ધ્રૂજતા હાથે બંને દીકરાઓને શાંત રહેવા માટે ઈશારો કર્યો, પણ અવાજ તેમના સૂકા ગળામાં જ અટકીને રહી ગયો.

તેમના ગાલ પરથી અસહાયતાનું એક આંસુ સરીને ઓશીકાના કવર પર શોષાઈ ગયું.

તેટલામાં ઘરના બહારના આંગણામાં જૂની સાયકલની ઘંટડી વાગી અને પેડલનો પરિચિત અવાજ સંભળાયો.

શેરીના જૂના અને વિશ્વાસુ સુથાર કાંતિલાલ પોતાના હાથમાં એક મોટી કાપડની થેલી લઈને ધીમા પગલે ઓસરીમાં આવ્યા.

કાંતિલાલ છેલ્લા ચાલીસ વર્ષથી આ પરિવારના લાકડાના તમામ કામ કરતા હતા અને પિતાના અંગત મિત્ર જેવા હતા.

કાંતિલાલે ઓરડાના ઉંબરે આવીને નમ્રતાથી બંને ભાઈઓ સામે જોયું અને નજર ઢાળી.

'ભાવેશભાઈ, નિલેશભાઈ... મનસુખભાઈની તબિયત હવે કેવી છે?' કાંતિલાલે અત્યંત સંકોચ સાથે પૂછ્યું.

ભાવેશે પોતાના ક્રોધને કાબૂમાં રાખ્યા વિના જ તીખા અવાજે જવાબ આપ્યો.

'તમે અત્યારે અહીં કેમ આવ્યા છો કાંતિભાઈ? ઘરમાં પહેલેથી જ મોટો કંકાસ ઊભો થયો છે અને અમારું મગજ ઠેકાણે નથી.'

કાંતિલાલે ઊંડો નિસાસો નાખ્યો અને પોતાની થેલીમાંથી એક મોટો કાળો પથ્થર જેવો ધાતુનો ટુકડો અને લોખંડની કેટલીક ચાવીઓ ધીમેથી બહાર કાઢી.

'હું તો મનસુખભાઈએ મને સોંપેલું સૌથી છેલ્લું અને પવિત્ર કામ પૂરું કરીને અહીં આવ્યો છું,' કાંતિલાલે ગળગળા અવાજે કહ્યું.

'ગઈ કાલે મધરાતે મનસુખભાઈએ મને ખાસ પોતાના ઓરડામાં બોલાવ્યો હતો.'

'તેમણે મને પગે લાગીને વિનંતી કરી હતી કે આ ટેબલનું ત્રીજું ખાનું સાવ સાવચેતીથી બહાર કાઢી લેજે જેથી ટેબલને કોઈ નુકસાન ન થાય.'

બંને ભાઈઓ આ સાંભળીને વીજળીનો આંચકો લાગ્યો હોય તેમ પોતાની જગ્યા પર સાવ થીજી ગયા.

'શું કહ્યું તમે? બાપુજીએ જાતે તમને બોલાવીને એ ખાનું કઢાવ્યું હતું?' નિલેશે અવિશ્વાસથી પોતાની આંખો ચોળતાં પૂછ્યું.

'હા બેટા, તેમણે પોતાના ધ્રૂજતા હાથે મને એ કામ સોંપ્યું હતું,' કાંતિલાલે આંખો લૂછતાં આગળ કહ્યું.

'તેમણે મને કહ્યું હતું કે મારા આ દુનિયામાંથી વિદાય લેવાના દિવસો હવે ગણ્યાગાંઠ્યા છે.'

'તેમણે એ આખેઆખા ખાનાની અંદરનો તમામ સામાન મારી સામે જ ઘરના પાછળના વાડામાં ચૂલાની અગ્નિમાં સળગાવી દીધો હતો.'

'અને એ લાકડાના ખાનાના ટુકડા કરીને તેમણે મને નદીના વહેતા પાણીમાં પધરાવી દેવા માટે સોંપ્યા હતા, જે હું હમણાં જ કરીને આવ્યો છું.'

'પણ તેમણે સળગાવતાં પહેલાં આ એક ગડી વાળેલો કાગળ અને જૂની લોખંડની નાની પેટી તમારા બંને માટે સાચવી રાખવા મને આપી હતી.'

કાંતિલાલે થેલીમાંથી લોખંડની એક નાની ચપટી પેટી અને જૂની શાહીથી લખાયેલો કાગળ ભાવેશના હાથમાં મૂક્યા.

ભાવેશ અને નિલેશના હાથ ભય અને ઉત્સુકતાથી થરથર કાંપી રહ્યા હતા.

તેમના મનમાં પ્રશ્નોનું મોટું વમળ સર્જાયું કે જે ખાના પાછળ તેઓ અંદરોઅંદર ગળા કાપવા તૈયાર થયા હતા, એ ખાનું પિતાએ મરતાં પહેલાં જાતે કેમ સળગાવી દીધું?

ભાવેશે ધ્રૂજતી આંગળીઓથી કાગળની ગડી ઉકેલી, જેના પર પિતાના પરિચિત પણ લથડતા હાથે લખાયેલા અક્ષરો હતા.

'મારા વહાલા દીકરાઓ ભાવેશ અને નિલેશ,' પત્રની પહેલી જ લીટી વાંચતાં ભાવેશનું ગળું રડવાથી ભરાઈ આવ્યું.

'હું સારી રીતે જાણું છું કે આજે આ ખાનું ગાયબ જોઈને તમારા બંનેના મનમાં એકબીજા માટે અનેક શંકાઓ અને કડવાશ જાગી હશે.'

'તમે બંને આખી જિંદગી એવા ભ્રમમાં જીવતા રહ્યા કે તમારા આ કંજૂસ બાપે આ ગુપ્ત ખાનામાં કોઈ સોના-ચાંદીનો ખજાનો કે મોટી સંપત્તિ છુપાવી રાખી છે.'

'પણ મારા વહાલા સંતાનો, એ ખાનામાં કોઈ ધનદોલત નહોતી, પણ તમારા આ લાચાર બાપના જીવનની સૌથી ભયાનક લાચારી અને પીડાનો કાળો ઇતિહાસ હતો.'

પત્ર વાંચતાં વાંચતાં ભાવેશના હોઠ થથરવા લાગ્યા અને નિલેશ તેની સાવ નજીક આવીને કાગળના શબ્દો પર નજર સ્થિર કરીને ઊભો રહી ગયો.

'આજથી પૂરા પચીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે આપણો નાનો પરિવાર સુરત શહેરમાં રહેતો હતો ત્યારે ત્યાં ભયાનક રોગચાળો અને તાપી નદીનું મહાપૂર આવ્યા હતા.'

'આપણી નાનકડી કરીયાણાની દુકાન પાણીમાં સાવ તણાઈ ગઈ હતી અને આપણા માથે આખા બજારનું લાખો રૂપિયાનું જંગી દેવું થઈ ગયું હતું.'

'તે જ કાળી રાત્રે ભાવેશને ઝેરી તાવ અને ન્યુમોનિયાએ ઘેરી લીધો હતો, અને નિલેશ પણ દૂધ અને અનાજના અભાવે ભૂખથી તરફડી રહ્યો હતો.'

'મારી પાસે તમારા બંનેને બચાવવા કે એક ટંકનું અન્ન ખવડાવવા માટે ખિસ્સામાં એક ફૂટી કોડી પણ નહોતી બચી.'

'મેં મારી આખી જિંદગીમાં ક્યારેય કોઈની સામે હાથ નહોતો લંબાવ્યો અને ક્યારેય અનીતિનો રોટલો નહોતો ખાધો.'

'પરંતુ તે કાળી રાત્રે જ્યારે મેં મારા માસૂમ બાળકોને મોત સામે ઝઝૂમતા જોયા, ત્યારે એક લાચાર બાપ તરીકે મારી તમામ હિંમત તૂટી ગઈ હતી.'

'મેં શહેરના એક અત્યંત ક્રૂર અને નિર્દય વ્યાજખોર વેપારી સામે જઈને હાથ જોડ્યા હતા અને મારી પૈતૃક જમીનના દસ્તાવેજો તેના ચરણોમાં મૂકી દીધા હતા.'

'તે વ્યાજખોરે મને ઊંચા વ્યાજે રૂપિયા આપ્યા અને સાથે મારી પાસેથી ગુલામી જેવા લખાણ પર અંગૂઠો મરાવ્યો હતો.'

'તે વેપારીએ મને વર્ષો સુધી માનસિક રીતે પાયમાલ કર્યો, દર મહિને મારા ઘરે આવીને અપમાનજનક શબ્દો કહ્યા અને મારા લોહીના એક એક ટીપાંનો હિસાબ વસૂલ કર્યો.'

'મેં દિવસના બાર કલાક લારી ચલાવી, રાત્રે મિલમાં ચોકીદારી કરી અને લોકોની ગાળો ખાઈને પણ એ દેવું પાઈ-પાઈ કરીને પૂરું કર્યું.'

'એ વ્યાજખોરની તમામ અપમાનજનક પહોંચો, ધમકીભર્યા પત્રો અને મારી લાચારીની એક એક રસીદો મેં એ ત્રીજા ખાનામાં લોહીના આંસુ સાથે સાચવી રાખી હતી.'

'મેં તમને બંનેને કાયમ કહ્યું હતું કે મારા ગયા પછી આ ખાનું જોયા વિના અગ્નિમાં પધરાવી દેજો, કારણ કે હું ક્યારેય નહોતો ઈચ્છતો કે મારા દીકરાઓ જાણી શકે કે તેમના બાપે તેમને મોટા કરવા માટે કેવું અપમાન સહન કર્યું હતું.'

'હું નહોતો ઈચ્છતો કે તમારા બંનેના પવિત્ર મન પર આખી જિંદગી એ અસહ્ય અપરાધભાવ રહે કે તમારા ઉછેર ખાતર તમારા બાપનું સ્વાભિમાન કચડાઈ ગયું હતું.'

'પણ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી મને ખાતરી થઈ ગઈ હતી કે મારો અંતિમ સમય સાવ નજીક આવી પહોંચ્યો છે.'

'મને રાત્રે ઊંઘમાં એવો ભય સતાવતો હતો કે મારા ગયા પછી તમે બંને લોભ કે આંધળી ઉત્સુકતામાં આવીને એ તાળું તોડી નાખશો.'

'અને જો તમે એ જૂના અપમાનજનક કાગળો વાંચી લેત, તો તમારી આંખોમાં મારા માટે દયા અને તમારા પોતાના જીવન માટે ભારે પશ્ચાત્તાપ જન્મી જાત.'

'કોઈ પણ ખુદ્દાર બાપ પોતાના દીકરાઓની નજરમાં લાચાર કે દયાપાત્ર બનીને આ દુનિયામાંથી વિદાય લેવા નથી માંગતો.'

'તેથી જ મેં ગઈ કાલે રાત્રે મારી જ નજર સામે એ તમામ પીડા, અપમાન અને દેવાના કાગળોને અગ્નિમાં હોમીને ભસ્મીભૂત કરી દીધા.'

'હવે એ ટેબલમાં કોઈ રહસ્ય નથી બચ્યું, અને આ પૃથ્વી પર મારી પાછળ કોઈ દેવું કે કલંક પણ નથી બચ્યું.'

'આ નાની લોખંડની પેટીમાં મેં ફક્ત એ જ વસ્તુઓ સાચવી રાખી છે જે મારી સાચી મૂડી હતી અને જે મારે તમને આશીર્વાદ તરીકે આપવી હતી.'

ભાવેશે ધ્રૂજતા હાથે પત્ર બાજુ પર મૂક્યો અને પેલી નાની કાટવાળી લોખંડની પેટીનું ઢાંકણું ખોલ્યું.

પેટીની અંદરથી કોઈ સોનામહોર કે રૂપિયા ન નીકળ્યા, પણ બાળપણમાં ભાવેશે પહેરેલા લાલ કાપડના નાના બૂટ અને નિલેશની પહેલી લખેલી ગુજરાતી કક્કાની લાકડાની સ્લેટ નીકળી.

તેની સાથે બંને ભાઈઓના બાળપણના હસતા ચહેરાવાળી એક નાની, પીળી પડી ગયેલી પારિવારિક તસવીર મૂકેલી હતી.

ઓરડામાં જાણે વાતાવરણ સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગયું હતું અને સમય થંભી ગયો હતો.

ભાવેશના હાથમાંથી લોખંડની પેટી છૂટી ગઈ અને તે બંને હાથથી મોં ઢાંકીને ચોધાર આંસુએ રડી પડ્યો.

નિલેશ પોતાના ઘૂંટણિયે બેસી ગયો અને તેની આંખોમાંથી પશ્ચાત્તાપની અવિરત અશ્રુધારા વહી નીકળી.

જે પિતાને તેઓ કોઈ ગુપ્ત સંપત્તિ છુપાવનાર સ્વાર્થી અને કંજૂસ સમજી રહ્યા હતા, એ પિતાએ પોતાના સંતાનોના ગૌરવ અને સન્માન ખાતર આખી જિંદગી કેટલી મોટી વેદના એકલા હાથે સહન કરી હતી!

બંને ભાઈઓ એકબીજા સામે જોઈને શરમ અને સંકોચથી સાવ પાણી-પાણી થઈ ગયા.

તેમણે એકબીજાને જોરથી ગળે લગાવી લીધા અને રડતાં રડતાં પિતાના પલંગ તરફ દોડ્યા.

ભાવેશ અને નિલેશે પિતા મનસુખભાઈના બંને ધ્રૂજતા પગ પકડી લીધા અને તેમના ચરણોમાં પોતાનું માથું પછાડી દીધું.

'બાપુજી... અમને બંનેને માફ કરી દો! અમે તમારા વિશાળ પ્રેમ અને અસીમ બલિદાનને ઓળખવામાં થાપ ખાઈ ગયા!' ભાવેશ ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડવા લાગ્યો.

'અમે કેટલા અંધ અને લાલચી હતા કે લાકડાના એક ખાલી ખાના પાછળ બાખડી પડ્યા, જ્યારે તમે તો અમારા માટે તમારું લોહી અને સ્વાભિમાન વેચી દીધું હતું!' નિલેશે પિતાના પગ પર પોતાના આંસુ રેડી દીધા.

મનસુખભાઈની અર્ધમીંચેલી આંખોમાંથી આંસુનું એક મોટું, પવિત્ર ટીપું સરીને ઓશીકા પર પડી ગયું.

તેમના કરચલીવાળા મુખ પર એક અસીમ સંતોષ અને શાંતિનું દિવ્ય સ્મિત રેલાઈ ગયું.

તેમણે પોતાના બંને ધ્રૂજતા હાથ ધીમેથી ઊંચા કર્યા અને બંને દીકરાઓના માથા પર વાત્સલ્યપૂર્વક મૂકી દીધા.

તેમણે બંને ભાઈઓના હાથ એકબીજાના હાથમાં સોંપીને એકતાનો આખરી આશીર્વાદ આપ્યો.

ઓરડામાં હવે કોઈ અસલામતી, કોઈ મિલકતનો લોભ કે કોઈ કડવાશ નહોતી રહી, માત્ર એક પિતાના પાવન પ્રેમ અને ત્યાગની સુગંધ પ્રસરી રહી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.