પિતાએ આખો વેપાર દીકરાને બદલે દીકરીના નામે કરી દીધો, સ્ટેજ પર આવીને અસલી કારણ જણાવ્યું ત્યારે આંખમાંથી...

સાંજના સાત વાગ્યા હતા અને હવેલી જેવા મોટા બંગલાના વિશાળ હોલમાં ઘરના બધા સભ્યો હાજર હતા. ઘરના વડીલ મનસુખભાઈ સોફા પર શાંતિથી બેઠા હતા. તેમના બંને દીકરાઓ, પુત્રવધૂઓ અને દીકરી પણ આતુરતાથી તેમની સામે જોઈ રહ્યા હતા.

મનસુખભાઈએ વર્ષોની તનતોડ મહેનતથી કપડાની એક મોટી ફેક્ટરી અને મોટો વેપાર ઊભો કર્યો હતો. આખા શહેરમાં તેમનું મોટું નામ હતું અને બજારમાં તેમની ભારે શાખ હતી. હવે તેમની ઉંમર થઈ ગઈ હતી એટલે તેમણે નિવૃત્ત થવાનું નક્કી કર્યું હતું.

બધાને પૂરી ખાતરી હતી કે વેપારની આખી ગાદી મોટા દીકરા પરેશના હાથમાં જ જશે. પરેશે પણ છેલ્લા પાંચ વર્ષથી આખી ફેક્ટરીનો વહીવટ સંભાળવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. નાનો દીકરો કલ્પેશ હજુ ભણતો હતો અને તેને ધંધામાં ખાસ રસ નહોતો.

દીકરી અંજલિના લગ્ન નજીકના જ એક વિસ્તારમાં થયા હતા અને તે અવારનવાર પિતાની ખબરઅંતર પૂછવા આવતી રહેતી. અંજલિ ખૂબ જ સરળ અને શાંત સ્વભાવની હતી. તે ક્યારેય ઘરની કોઈ સંપત્તિ કે પૈસાની બાબતમાં વચ્ચે બોલતી નહોતી.

મનસુખભાઈએ હાથમાં રહેલી એક જૂની ડાયરી ટીપોય પર મૂકી. તેમણે ચશ્મા સરખા કર્યા અને ઊંડો શ્વાસ લીધો. આખા રૂમમાં એકદમ નીરવ શાંતિ છવાઈ ગઈ હતી.

"મેં ઘણા દિવસોથી વિચારીને એક મોટો નિર્ણય લીધો છે." મનસુખભાઈનો અવાજ ધીમો પણ ગંભીર હતો. બધાના કાન તેમના આગામી શબ્દો સાંભળવા સરવા થઈ ગયા.

"હું મારી આખી ફેક્ટરી અને તમામ વેપારની સંપૂર્ણ જવાબદારી અંજલિને સોંપવા માંગું છું." મનસુખભાઈએ એક જ વાક્યમાં પોતાનો ફેંસલો સંભળાવી દીધો.

આ સાંભળતાં જ હોલમાં જાણે વીજળી પડી હોય તેવો સન્નાટો છવાઈ ગયો. પરેશના હાથમાંથી પાણીનો ગ્લાસ છટકી ગયો અને કાચના ટુકડા જમીન પર વેરાઈ ગયા. કોઈને પોતાના કાન પર વિશ્વાસ ન આવ્યો.

અંજલિ પોતે પણ અવાક થઈને પિતા સામે જોઈ રહી. "પપ્પા, આ તમે શું કહી રહ્યા છો?" અંજલિના મોંમાંથી આશ્ચર્યભર્યો ઉદ્ગાર નીકળી ગયો.

પરેશનો ચહેરો ગુસ્સાથી એકદમ લાલચોળ થઈ ગયો હતો. તે સોફા પરથી ઝટકા સાથે ઊભો થયો અને પિતાની બરાબર સામે આવીને ઊભો રહ્યો.

"પપ્પા, તમારું મગજ ઠેકાણે છે કે નહીં?" પરેશનો અવાજ આખા ઓરડામાં ગુંજી ઊઠ્યો. તેની પત્ની પણ પાછળ ઊભી રહીને આક્રોશથી જોઈ રહી હતી.

"મેં ખૂબ વિચારીને જ આ નિર્ણય કર્યો છે પરેશ." મનસુખભાઈએ શાંતિથી જવાબ આપ્યો. તેમના ચહેરા પર કોઈ ડર કે સંકોચ નહોતો.

"તમે ભરેલા ઘરમાં મારું આટલું મોટું અપમાન કેવી રીતે કરી શકો?" પરેશે બંને હાથ હવામાં ઉછાળીને પૂછ્યું. તેની આંખોમાંથી અંગારા વરસી રહ્યા હતા.

"આમાં કોઈના અપમાનની વાત નથી દીકરા." મનસુખભાઈએ તેને શાંત પાડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પણ પરેશ કશું સાંભળવાના મૂડમાં નહોતો.

"હું છેલ્લા પાંચ વર્ષથી ફેક્ટરીમાં દિવસ-રાત એક કરી રહ્યો છું." પરેશે જોરથી ટેબલ પર હાથ પછાડ્યો. "અને તમે પરણેલી દીકરીને લાવીને આખી ગાદી સોંપી રહ્યા છો?"

"પરેશ, અવાજ ધીમો રાખ અને મારી વાત પૂરી સાંભળ." મનસુખભાઈએ થોડા કડક અવાજે કહ્યું. પણ પરેશનો ગુસ્સો કાબૂ બહાર જઈ રહ્યો હતો.

"તમે દીકરા કરતાં દીકરીને વહાલી ગણીને આ અન્યાય કરી રહ્યા છો." પરેશે પિતા પર સીધો આરોપ લગાવ્યો. "તમે સમાજમાં મારું મોઢું બતાવવા જેવું નથી રાખ્યું."

અંજલિ વચ્ચે આવી અને ભાઈના હાથ પકડ્યા. "મોટા ભાઈ, તમે શાંત થાઓ, મારે કોઈ ફેક્ટરી નથી જોઈતી."

પરેશે અંજલિનો હાથ ઝટકા સાથે છોડાવી દીધો. "તું વચ્ચે ન બોલ, આ બધું તારું જ ષડયંત્ર લાગે છે."

અંજલિની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા અને તે ચૂપચાપ પાછળ હટી ગઈ. પરેશના આ શબ્દોથી મનસુખભાઈનું હૃદય દુખી ગયું.

"પરેશ, તારી બહેન વિશે એક પણ ખોટો શબ્દ ન બોલતો." મનસુખભાઈએ ઊભા થઈને કહ્યું. તેમના અવાજમાં વડીલની મક્કમતા હતી.

"તો પછી સાબિત કરો કે તમે આ નિર્ણય કેમ લીધો?" પરેશે પડકાર ફેંકતા કહ્યું. "મારા કામમાં કઈ ખામી હતી જે તમને આનામાં દેખાઈ?"

મનસુખભાઈએ ઊંડો શ્વાસ લીધો અને સોફા પર પાછા બેઠા. તેમણે બધાને શાંતિથી બેસવાનો ઈશારો કર્યો.

"આવતીકાલે સવારે ફેક્ટરીમાં બધા કારીગરો સામે જ આ વાતનો જવાબ મળશે." મનસુખભાઈએ કહ્યું. "ત્યાં સુધી કોઈ આ બાબતે દલીલ નહીં કરે."

એ આખી રાત ઘરમાં કોઈ સરખી રીતે સૂઈ ન શક્યું. પરેશના મનમાં બદલાની અને ગુસ્સાની આગ સળગી રહી હતી. અંજલિ આખી રાત વિચારતી રહી કે પિતાએ આવું પગલું કેમ ભર્યું.

બીજા દિવસે સવારે દસ વાગ્યે ફેક્ટરીના મોટા પ્રાંગણમાં બધા કામદારો ભેગા થયા હતા. લગભગ બસો જેટલા કારીગરો ઉત્સુકતાથી ઊભા હતા. આગળ એક નાનું સ્ટેજ બનાવવામાં આવ્યું હતું.

મનસુખભાઈ પોતાની ગાડીમાંથી નીચે ઉતર્યા. તેમની પાછળ પરેશ, કલ્પેશ અને અંજલિ પણ ગાડીમાંથી બહાર આવ્યા. પરેશના ચહેરા પર હજુ પણ કડવાશ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.

બધા કારીગરોએ હાથ જોડીને મનસુખભાઈનું અભિવાદન કર્યું. મનસુખભાઈ ધીમા પગલે સ્ટેજ તરફ આગળ વધ્યા અને માઇક હાથમાં લીધું.

"મારા વહાલા ભાઈઓ અને બહેનો, આજે મેં તમને એક ખાસ વાત જણાવવા બોલાવ્યા છે." મનસુખભાઈનો અવાજ આખા મેદાનમાં સંભળાયો. બધા મજૂરો એકદમ શાંત થઈ ગયા.

"હું હવે આ ફેક્ટરીના માલિક તરીકે નિવૃત્ત થઈ રહ્યો છું." મનસુખભાઈએ જાહેરાત કરી. કારીગરોમાં ધીમો ગણગણાટ શરૂ થયો.

"અને આજથી આ સમગ્ર કારોબારની જવાબદારી મારી દીકરી અંજલિ સંભાળશે." મનસુખભાઈએ અંજલિ તરફ હાથ લંબાવ્યો.

કારીગરોએ તાળીઓ પાડીને વધાવી લીધી, પણ પરેશનો ગુસ્સો ફરી ઉકળી આવ્યો. તે સ્ટેજ પર આગળ આવ્યો અને માઇક પાસે જઈને ઊભો રહ્યો.

"પપ્પા, તમે આ બધાની સામે કહો કે તમે આવો નિર્ણય કેમ લીધો?" પરેશે બધા કામદારો સામે પિતાને ઘેરવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેને લાગ્યું કે પિતા મજૂરો સામે શરમાઈ જશે.

મનસુખભાઈએ પરેશના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને સ્મિત કર્યું. "પરેશ, તેં પૂછ્યું હતું ને કે મેં તારા કરતાં અંજલિને કેમ પસંદ કરી?"

પરેશે ગર્વથી માથું ઊંચું રાખીને હા પાડી. તેને ખાતરી હતી કે પિતા પાસે કોઈ તાર્કિક જવાબ નહીં હોય.

"છેલ્લા પાંચ વર્ષથી તું દરરોજ સાંજે ઓફિસેથી ઘરે આવતો હતો." મનસુખભાઈએ બોલવાનું શરૂ કર્યું. "તું ઘરમાં પગ મૂકતાં જ મને પહેલો સવાલ શું પૂછતો હતો?"

પરેશ થોડો અચકાયો અને વિચારવા લાગ્યો. તેને સમજાયું નહીં કે પિતા શું કહેવા માંગે છે.

"તું હંમેશા મને પૂછતો કે આજે કેટલા મીટર કાપડ વેચાયું અને આપણને કેટલો નફો થયો." મનસુખભાઈએ ભૂતકાળ યાદ કરાવ્યો. "તારી નજર માત્ર ને માત્ર નફા અને નુકસાનના આંકડા પર જ રહેતી હતી."

"વેપારમાં નફો જોવો એ ગુનો છે પપ્પા?" પરેશે તરત જ દલીલ કરી. "નફો ન થાય તો ધંધો કેવી રીતે ચાલે?"

"વેપારમાં નફો જરૂરી છે પરેશ, પણ નફો જ સર્વસ્વ નથી." મનસુખભાઈએ સમજાવ્યું. પછી તેમણે અંજલિ સામે જોયું.

"અંજલિ જ્યારે પણ ઘરે આવતી ત્યારે તે મને ક્યારેય નફાનો હિસાબ નહોતી પૂછતી." મનસુખભાઈની આંખો ભીની થઈ ગઈ. "તે હંમેશા મને એક જ સવાલ પૂછતી હતી."

બધા કારીગરો અને પરેશ એકીટશે મનસુખભાઈ સામે જોઈ રહ્યા. વાતાવરણમાં એક અનોખો સન્નાટો છવાઈ ગયો હતો.

"અંજલિ મને પૂછતી કે પપ્પા, ફેક્ટરીના કારીગરો કેમ છે? રમણકાકાની દીકરીના લગ્નનું શું થયું? રામુના દીકરાની તબિયત સુધરી કે નહીં?" મનસુખભાઈના અવાજમાં ઊંડી લાગણી હતી.

આ સાંભળતાં જ સામે ઊભેલા જૂના કારીગરોની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા. રમણકાકા અને રામુ હાથ જોડીને આગળ આવ્યા.

"ગયા મહિને જ્યારે કાચા માલના ભાવ વધ્યા ત્યારે તેં મને શું સલાહ આપી હતી પરેશ?" મનસુખભાઈએ દીકરા સામે જોઈને પૂછ્યું.

પરેશ નીચી નજર કરી ગયો અને કંઈ બોલી ન શક્યો. તેને પોતાની જૂની વાત યાદ આવી ગઈ હતી.

"તેં મને કહ્યું હતું કે કારીગરોના પગારમાંથી દસ ટકા કાપી લઈએ અથવા દસ માણસોને છૂટા કરી દઈએ." મનસુખભાઈએ કડવું સત્ય બધા સામે મૂક્યું.

"જ્યારે એ જ સમયે અંજલિએ મને કહ્યું હતું કે પપ્પા, આપણો નફો થોડો ઓછો થશે તો ચાલશે, પણ કોઈ ગરીબના ઘરનો ચૂલો ન બુઝાવો જોઈએ." મનસુખભાઈએ બંને વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ કર્યો.

પરેશના પગ નીચેથી જાણે જમીન સરકી ગઈ હોય તેવો તેને આંચકો લાગ્યો. તેનો બધો ઘમંડ અને અહંકાર ક્ષણવારમાં તૂટી પડ્યા.

"આ ફેક્ટરી માત્ર ઈંટો અને લોખંડના મશીનોનું માળખું નથી પરેશ." મનસુખભાઈએ હાથ જોડીને કારીગરો તરફ જોયું. "આ ફેક્ટરી આ બસો પરિવારોનું જીવન છે, એમનો રોટલો છે."

"જે માણસ આ કારીગરોને માત્ર નફો કમાવવાનું સાધન સમજે, તે ક્યારેય સારો માલિક ન બની શકે." મનસુખભાઈના શબ્દો સોંસરવા નીકળી ગયા.

"મેં અંજલિને એટલા માટે નથી પસંદ કરી કે તે મારી દીકરી છે." મનસુખભાઈએ આગળ કહ્યું. "મેં એ વ્યક્તિને પસંદ કરી છે જે આ ફેક્ટરીનો સાચો આત્મા સમજે છે."

મેદાનમાં ઊભેલા કારીગરોએ ભાવુક થઈને અંજલિના નામના નારા લગાવ્યા. આખું વાતાવરણ એક અનોખી લાગણીથી ભરાઈ ગયું.

પરેશનું માથું શરમથી સાવ નીચે ઝૂકી ગયું હતું. તેને સમજાયું કે તે માત્ર પૈસા કમાવાની આંધળી દોડમાં દોડી રહ્યો હતો, જ્યારે અસલી મૂડી તો માણસો હતા.

અંજલિ સ્ટેજ પર આગળ આવી અને મનસુખભાઈના પગે લાગી. "પપ્પા, તમારા આ ભરોસાને હું ક્યારેય તૂટવા નહીં દઉં."

અંજલિ પછી પરેશ પાસે ગઈ અને તેના બંને હાથ પકડી લીધા. "મોટા ભાઈ, હું આ જવાબદારી તમારી મદદ વગર ક્યારેય નહીં સંભાળી શકું."

પરેશે અંજલિ સામે જોયું. તેની આંખોમાંથી પસ્તાવાના આંસુ વહી રહ્યા હતા.

"મને માફ કરી દે અંજલિ, હું પૈસાના અહંકારમાં આંધળો થઈ ગયો હતો." પરેશનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો. "પપ્પાએ જે નિર્ણય લીધો છે તે સો ટકા સાચો છે."

પરેશ મનસુખભાઈ સામે ગયો અને બંને હાથ જોડીને માફી માંગી. "પપ્પા, મને ધંધો કરતા આવડ્યું પણ માણસાઈ રાખતા ન આવડી. મને માફ કરી દો."

મનસુખભાઈએ આગળ વધીને પરેશને છાતી સરસો ચાંપી લીધો. "બેટા, તું મારો સારો દીકરો છે જ, પણ આજે તું સાચો માણસ પણ બની ગયો."

મનસુખભાઈએ અંજલિ અને પરેશ બંનેના હાથ એકબીજામાં સોંપ્યા. "હવે તમે બંને ભાઈ-બહેન સાથે મળીને આ પરિવાર અને આ કારીગરોનું ધ્યાન રાખજો."

પરેશે બહેનના માથે હાથ મૂકીને હંમેશા તેની પડખે ઊભા રહેવાનું વચન આપ્યું. આખું પ્રાંગણ તાળીઓના ગડગડાટથી ગુંજી ઊઠ્યું.

એ દિવસે સંપત્તિના વારસા કરતાં સંસ્કાર અને સંવેદનાનો વિજય થયો હતો. ઘરમાં અને ફેક્ટરીમાં કાયમ માટે પ્રેમ અને શાંતિની સ્થાપના થઈ ગઈ.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.