પિતાએ 30 વર્ષ જૂની કરોડોની કંપની દીકરાઓને નહીં, કર્મચારીને ફક્ત ₹1માં આપી દીધી... કારણ જાણ્યું તો...
સુરેશભાઈના પરિવાર માટે એ દિવસ કોઈને સમજાતો નહોતો.
સવારથી ઘરમાં બધા લોકો ભેગા હતા. સુરેશભાઈએ પોતાના મોટા દીકરા નિશાંત અને નાના દીકરા મિતુલને ઓફિસમાં બોલાવ્યા હતા.
બંને દીકરાઓને લાગ્યું હતું કે આજે પપ્પા કંપનીની આગળની જવાબદારી વિશે વાત કરશે.
છેલ્લા થોડા વર્ષોથી બંને દીકરાઓ ધંધામાં જોડાયા હતા. ત્રીસ વર્ષ પહેલાં શરૂ કરેલી કંપની હવે ખૂબ મોટી થઈ ગઈ હતી.
સુરેશભાઈએ નાની ઓફિસમાંથી શરૂઆત કરી હતી.
આજે શહેરમાં તેમની કંપનીનું મોટું નામ હતું.
બંને દીકરાઓને પણ લાગતું હતું કે એક દિવસ આ બધું તેમનું થશે.
સુરેશભાઈએ ટેબલ પર એક ફાઈલ મૂકી.
"આ વાંચો."
નિશાંતે ફાઈલ ખોલી.
થોડા કાગળો જોયા પછી તેનો ચહેરો બદલાઈ ગયો.
"પપ્પા, આ શું છે?"
મિતુલે ફાઈલ હાથમાં લીધી.
તે પણ થોડા સમય સુધી કાગળ જોતો રહ્યો.
પછી બોલ્યો, "કંપની વેચી દીધી?"
સુરેશભાઈ શાંત બેઠા હતા.
"હા."
"કોને?"
સુરેશભાઈએ સામે બેઠેલા માણસ તરફ જોયું.
મહેશ.
ત્રીસ વર્ષથી કંપનીમાં કામ કરતો માણસ.
હાલમાં કંપનીનો સૌથી જૂનો કર્મચારી.
મિતુલે કહ્યું, "આ મજાક છે?"
મહેશ પણ અસ્વસ્થ થઈ ગયો.
"સાહેબ, મેં તમને કેટલી વાર કહ્યું કે હું આ કાગળ પર સહી નહીં કરું."
સુરેશભાઈએ કહ્યું, "મારે નિર્ણય લઈ લીધો છે."
નિશાંતે ફરી કાગળ જોયો.
"પણ કિંમત કેટલી?"
કોઈ બોલ્યું નહીં.
તેણે ધ્યાનથી વાંચ્યું.
પછી ચોંકીને કહ્યું,
"એક રૂપિયા?"
રૂમમાં શાંતિ થઈ ગઈ.
મિતુલ ઊભો થઈ ગયો.
"પપ્પા, તમે પાગલ થઈ ગયા છો?"
સુરેશભાઈએ તેને જોયો.
"એવું કેમ લાગે છે?"
"ત્રીસ વર્ષ જૂની કંપની. કરોડોનો ધંધો. અને તમે એક રૂપિયામાં આપી રહ્યા છો?"
નિશાંત પણ ગુસ્સે થઈ ગયો.
"આ ઉંમરે તમને કોઈએ સમજાવ્યા વગર આવો નિર્ણય કેવી રીતે લીધો?"
મહેશે તરત કહ્યું, "સાહેબ, હું પણ આ જ કહું છું."
"આ સોદો રદ કરો."
સુરેશભાઈએ માથું હલાવ્યું.
"ના."
"પણ શા માટે?"
"કારણ કે કંપની હવે તમારી નથી."
આ વાત સાંભળીને બંને દીકરાઓ વધુ ગુસ્સે થયા.
"અમારી નથી?"
સુરેશભાઈએ કહ્યું, "હા."
નિશાંત બોલ્યો, "અમે તમારા દીકરા છીએ."
"મને ખબર છે."
"તો પછી કંપની પર અમારો હક નથી?"
સુરેશભાઈ થોડા સમય સુધી ચૂપ રહ્યા.
પછી બોલ્યા, "હક છે."
નિશાંતનો ચહેરો થોડો નરમ થયો.
પણ સુરેશભાઈએ આગળ કહ્યું,
"પણ ફક્ત દીકરા હોવાનો હક."
બંને ભાઈઓ ફરી ચૂપ થઈ ગયા.
સુરેશભાઈએ મહેશ તરફ જોયું.
"કંપની બનાવવાનો હક બીજા માણસનો છે."
મહેશ તરત બોલ્યો, "સાહેબ, આવું ન કહો."
"સાચું છે."
"મેં તો તમારી સાથે કામ કર્યું છે."
"ફક્ત કામ નથી કર્યું."
સુરેશભાઈની આંખો થોડા સમય માટે જૂના દિવસોમાં ચાલી ગઈ.
ત્રીસ વર્ષ પહેલાં સુરેશભાઈ પાસે કંઈ નહોતું.
નાની દુકાનમાં કામ કરતા.
મહિને મળતો પગાર ઘર ચલાવવા માટે પણ મુશ્કેલ પડતો.
પણ તેમને પોતાનો ધંધો શરૂ કરવો હતો.
તેમણે એક નાની ઓફિસ ભાડે લીધી.
ઓફિસમાં એક ટેબલ હતું.
એક જૂનો ફોન.
અને બે ખુરશીઓ.
એટલું જ.
સુરેશભાઈ પાસે મૂડી નહોતી.
તેમણે નાની નાની કંપનીઓના કામ લેવા શરૂ કર્યા.
સવારથી રાત સુધી દોડતા.
પણ એકલા બધું સંભાળવું મુશ્કેલ હતું.
એ સમયે મહેશ તેમની સાથે કામ કરતો હતો.
તે ત્યારે માત્ર ચોવીસ વર્ષનો હતો.
એક દિવસ સુરેશભાઈએ કહ્યું હતું,
"મહેશ, તું મારી સાથે આવ."
મહેશે પૂછ્યું, "કેટલો પગાર આપશો?"
સુરેશભાઈ થોડા સમય માટે ચૂપ રહ્યા.
પછી કહ્યું, "હમણાં ઓછો છે."
મહેશ હસ્યો.
"કેટલો?"
"તારા હાલના પગાર કરતાં પણ ઓછો."
મહેશે વિચાર્યું.
તે જ્યાં કામ કરતો હતો ત્યાં તેને સારો પગાર મળતો હતો.
થોડા દિવસમાં તેને બીજી મોટી કંપનીમાંથી પણ ઓફર મળી હતી.
પગાર સુરેશભાઈ આપતા હતા તેના કરતાં લગભગ બમણો હતો.
પણ મહેશે એ નોકરી સ્વીકારી નહીં.
સુરેશભાઈએ પૂછ્યું,
"તું કેમ નહીં ગયો?"
મહેશે કહ્યું,
"તમે કંપની ઊભી કરો છો."
"પણ તને ઓછા પૈસા મળશે."
"હમણાં મળશે."
"પછી?"
"પછી આપણે જોઈશું."
સુરેશભાઈ હસ્યા હતા.
"જો કંપની ન ચાલી તો?"
મહેશે કહ્યું હતું,
"તો બીજી નોકરી શોધી લઈશું."
આ વાત ખૂબ સામાન્ય હતી.
પણ સુરેશભાઈએ તેને ક્યારેય ભૂલી નહોતી.
કંપની શરૂ થઈ.
પહેલા વર્ષોમાં ઘણી મુશ્કેલીઓ આવી.
ક્યારેક પગાર આપવા પૈસા ન હોય.
ક્યારેક ગ્રાહક પૈસા અટકાવી દે.
ક્યારેક મોટો ઓર્ડર હાથમાંથી નીકળી જાય.
ક્યારેક ઓફિસનું ભાડું ભરવામાં પણ મુશ્કેલી પડે.
મહેશ દરેક વખતે સુરેશભાઈ સાથે રહ્યો.
એક રાત્રે ઓફિસમાં બંને બેઠા હતા.
રાત્રે લગભગ અગિયાર વાગ્યા હતા.
સુરેશભાઈએ કહ્યું,
"મહેશ, તું હજી પણ મારી સાથે કેમ છે?"
મહેશે હસીને કહ્યું,
"કારણ કે તમે હજી હાર્યા નથી."
સુરેશભાઈએ કહ્યું,
"પૈસા નથી."
"આજે નથી."
"કાલે હશે?"
"કોઈ જાણતું નથી."
"તો?"
મહેશે કહ્યું,
"પણ કામ તો છે."
ધીમે ધીમે કંપની વધવા લાગી.
પહેલા એક કર્મચારી.
પછી પાંચ.
પછી વીસ.
પછી મોટી ઓફિસ.
પછી શહેરની બહાર પણ કામ મળવા લાગ્યું.
સુરેશભાઈએ મહેશને મેનેજર બનાવ્યો.
પછી ભાગીદાર બનાવ્યો નહીં.
માલિકી પોતાના હાથમાં જ રાખી.
પણ નિર્ણયોમાં મહેશને હંમેશા સાથે રાખ્યો.
વર્ષો પસાર થયા.
સુરેશભાઈના બંને દીકરાઓ મોટા થયા.
તેઓ ભણ્યા.
પછી ધંધામાં જોડાયા.
મહેશે બંનેને શરૂઆતથી શીખવ્યું.
ક્યારેક નિશાંત ભૂલ કરે તો સમજાવતો.
ક્યારેક મિતુલ મોડો આવે તો પણ કંઈ કહેતો નહીં.
સુરેશભાઈ કહેતા,
"મારા બાળકો છે એટલે કડક ન બનતા."
મહેશ હસીને કહેતો,
"બાળકો છે એટલે જ શીખવવા પડશે."
સમય જતો રહ્યો.
કંપની હવે ખૂબ મોટી થઈ ગઈ.
એક દિવસ સુરેશભાઈએ નક્કી કર્યું કે હવે તેઓ ધંધામાંથી ધીમે ધીમે દૂર થશે.
બધાને લાગ્યું કે હવે કંપની બંને દીકરાઓને મળશે.
પણ સુરેશભાઈએ કંઈ જાહેર કર્યું નહીં.
થોડા મહિના પછી તેમણે વકીલને બોલાવ્યો.
અને કંપનીના વેચાણના કાગળ તૈયાર કરાવ્યા.
કિંમત હતી એક રૂપિયા.
ખરીદનાર હતો મહેશ.
આ વાત પરિવાર માટે આઘાત જેવી હતી.
નિશાંતે કહ્યું,
"પપ્પા, તમે આ કેવી રીતે કરી શકો?"
સુરેશભાઈએ કહ્યું,
"જે રીતે મેં કંપની શરૂ કરી હતી."
"તમારી કંપની હતી."
"હતી."
"તો અમને કેમ ન આપી?"
સુરેશભાઈએ ધીમેથી કહ્યું,
"કારણ કે વારસો અને માલિકી એક જ વસ્તુ નથી."
મિતુલ ગુસ્સે થયો.
"અમે તમારા દીકરા છીએ."
"એ વાત હું ભૂલ્યો નથી."
"તો પછી?"
"તમને પૈસા જોઈએ છે તો હું આપીશ."
"કંપની નહીં?"
"ના."
"મહેશને કેમ?"
સુરેશભાઈએ જવાબ આપ્યો નહીં.
મહેશ ઊભો થઈ ગયો.
"સાહેબ, બસ કરો."
"શું?"
"આ કંપની મારી નથી."
"હવે છે."
"મારે નથી જોઈતી."
"મને ખબર છે."
"તો પછી આ બધું શા માટે?"
સુરેશભાઈએ કહ્યું,
"કારણ કે તું લેતો નથી એટલે જ હું આપી રહ્યો છું."
મહેશની આંખો ભરાઈ આવી.
"મેં તમારા માટે કામ કર્યું હતું."
"મને ખબર છે."
"મને કંપની જોઈતી નથી."
"મને ખબર છે."
"તો મને આટલું મોટું કેમ આપો છો?"
સુરેશભાઈએ ધીમેથી કહ્યું,
"કારણ કે તું જ્યારે મારી સાથે આવ્યો ત્યારે તને ખબર હતી કે તને કંઈ મળવાનું નથી."
મહેશ ચૂપ થઈ ગયો.
સુરેશભાઈ આગળ બોલ્યા,
"તને મોટી નોકરી મળી હતી."
"તું જઈ શકતો હતો."
"પણ તું રહ્યો."
"જ્યારે મારી પાસે પગાર આપવા પૈસા નહોતા, ત્યારે પણ રહ્યો."
"જ્યારે ઓફિસમાં બે ખુરશી હતી, ત્યારે પણ રહ્યો."
"જ્યારે હું પોતે ડરતો હતો કે કંપની બંધ થઈ જશે, ત્યારે તું મને કહેતો હતો કે હજી કામ બાકી છે."
મહેશ આંખો પોંછવા લાગ્યો.
નિશાંત અને મિતુલ પણ હવે ચૂપ હતા.
સુરેશભાઈએ કહ્યું,
"કંપની મેં શરૂ કરી હતી."
"પણ તેને ઊભી આપણે બંનેએ કરી."
"અને પછી એને મોટું આખા કર્મચારીઓએ કર્યું."
"પણ સૌથી પહેલી મુશ્કેલીમાં મારી બાજુમાં કોણ હતું?"
મહેશે ધીમેથી કહ્યું,
"સાહેબ..."
સુરેશભાઈ બોલ્યા,
"મારે આ કંપની મારા બાળકોને આપવી હોત તો હું આપી શકતો."
"પણ એ લોકો મારા વારસદાર છે."
"તમે મારા દીકરા છો."
"તમને પૈસા મળશે."
"ઘર મળશે."
"જમીન મળશે."
"બીજી મિલકત મળશે."
"પણ આ કંપની તે માણસને મળશે જેણે મારી સાથે શૂન્યથી શરૂઆત કરી."
નિશાંતની આંખોમાં હવે ગુસ્સો નહોતો.
તેણે ધીમેથી પૂછ્યું,
"પપ્પા, તમે અમને આ વાત પહેલાં કેમ ન કહી?"
સુરેશભાઈ હસ્યા.
"કારણ કે હું ઇચ્છતો હતો કે તમે તમારા મનથી આ કંપનીને તમારું માનો."
"જો હું પહેલેથી કહું કે મહેશને આપીશ તો કદાચ તમે તેને ક્યારેય પરિવારનો ભાગ ન માનતા."
મિતુલની આંખોમાં પાણી આવી ગયું.
"અમે ખરેખર એવું કરતા."
સુરેશભાઈએ કહ્યું,
"મને ખબર છે."
થોડા સમય પછી નિશાંત મહેશ પાસે ગયો.
"કાકા."
મહેશે તેની તરફ જોયું.
"આ કંપની તમે રાખો."
મહેશે કહ્યું,
"પણ..."
"ના."
નિશાંતે તેનો હાથ પકડ્યો.
"પપ્પાએ જે કહ્યું એ સાચું છે."
મિતુલ પણ આગળ આવ્યો.
"હવે મને સમજાયું કે આ ફક્ત કંપની નથી."
મહેશે કંઈ બોલ્યું નહીં.
નિશાંતે કહ્યું,
"તમે પપ્પા સાથે હતા જ્યારે અમને ખબર પણ નહોતી કે કંપની શું છે."
"અમને કદાચ વારસો મળવાનો હતો."
"તમારે પરિવાર બનાવવામાં મદદ કરી."
મહેશની આંખોમાંથી આંસુ નીકળી ગયા.
"મારે કશું નથી જોઈતું."
નિશાંતે કહ્યું,
"પણ આ વખતે તમારે લેવું પડશે."
મહેશે સુરેશભાઈ તરફ જોયું.
સુરેશભાઈ હસતા હતા.
થોડા દિવસ પછી કંપનીના કાગળો સત્તાવાર રીતે મહેશના નામે થયા.
એક રૂપિયાની રકમ ખરેખર ચૂકવાઈ.
મહેશે તે એક રૂપિયો ફ્રેમમાં મૂક્યો.
ઓફિસની દીવાલ પર તેણે એક નાનું કાગળ ચોંટાડ્યું.
તેમાં લખ્યું હતું,
"આ કંપનીની કિંમત એક રૂપિયા નથી. આ એક રૂપિયો એ દિવસની યાદ છે, જ્યારે બે માણસોએ કંઈ ન હોવા છતાં શરૂઆત કરી હતી."
નિશાંત અને મિતુલ હવે પણ કંપની સાથે જોડાયેલા રહ્યા.
પણ બંનેએ પોતાની જવાબદારી અલગ રીતે લીધી.
મહેશ હવે માલિક હતો.
પણ તે ક્યારેય સુરેશભાઈની ખુરશી પર લાંબો સમય બેસતો નહીં.
એક દિવસ સુરેશભાઈએ કહ્યું,
"હવે તો આ તારી કંપની છે."
મહેશે હસીને જવાબ આપ્યો,
"કાગળ પર મારી છે."
"તો?"
"મારા માટે હજી પણ આપણી છે."
સુરેશભાઈએ તેની તરફ જોયું.
"ત્રીસ વર્ષ પહેલાં પણ આવું જ કહેતો હતો."
મહેશે હસીને કહ્યું,
"એ વખતે પગાર ઓછો હતો."
બંને હસી પડ્યા.
દરેક માણસને વારસામાં કંઈક મળે છે.
કોઈને પૈસા.
કોઈને ઘર.
કોઈને જમીન.
પણ ક્યારેક સૌથી મોટો વારસો એ માણસ હોય છે જેણે મુશ્કેલીના દિવસોમાં તમારો હાથ છોડ્યો ન હોય.
સુરેશભાઈએ પોતાના દીકરાઓને કંઈ ઓછું આપ્યું નહોતું.
તેમણે ફક્ત એટલું નક્કી કર્યું હતું કે કંપની માત્ર એટલા માટે કોઈની ન બને કે તેનું નામ વારસદારોની યાદીમાં છે.
જે માણસે તેને ઊભી કરવામાં પોતાનું યુવાનીનું જીવન આપ્યું હતું, તેને પણ એમાં પોતાનો હક મળવો જોઈએ.
અને મહેશે એ દિવસથી કંપનીને પોતાનો ધંધો નહીં, સુરેશભાઈનો વિશ્વાસ માનીને ચલાવી.
ત્રીસ વર્ષ પહેલાં એક યુવાને મોટી નોકરી છોડીને નાની ઓફિસ પસંદ કરી હતી.
ત્રીસ વર્ષ પછી એ જ નિર્ણયની કિંમત એક રૂપિયા લખાઈ.
પણ બંને જાણતા હતા કે એ સોદાની સાચી કિંમત કાગળ પર ક્યારેય લખી શકાય તેમ નહોતી.
"જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો."