પાડોશીએ પાણી આપવાની ચોખ્ખી ના પાડી દીધી હતી, પણ જ્યારે ખેતરમાં પાક સુકાવા લાગ્યો ત્યારે રાત્રે અંધારામાં...
છગનના હાથમાં રહેલી લાકડી જમીન પર જોરથી વાગી. સામે ઊભેલા મગનની આંખોમાં કોઈ અફસોસ નહોતો.
"તારા કૂવામાં આટલું પાણી છે મગન, તોય તું મને બે ઘડા પાણી આપવાની ના પાડે છે?" છગનનો અવાજ ગુસ્સાથી ધ્રૂજી રહ્યો હતો.
મગને પોતાના ખભા પર રહેલો ખેસ સરખો કર્યો. તેણે કૂવાની ગરગડી પર દોરડું બાંધતાં બાંધતાં શાંતિથી કહ્યું, "આ કૂવો મારો છે છગન. હું કોને પાણી આપું અને કોને ન આપું એ મારો નિર્ણય છે."
છગને મગન તરફ એક નફરતભરી નજર નાખી. આ કૂવો બંનેના ખેતરની બિલકુલ સરહદ પર હતો. પણ જમીનની માલિકી મગનની હતી.
ગામમાં આ વર્ષે વરસાદનું ટીપું પણ પડ્યું નહોતું. જમીનમાં તિરાડો પડી ગઈ હતી. છગનની બે વીઘા જમીનમાં વાવેલો બાજરીનો પાક હવે સુકાઈને પીળો પડી રહ્યો હતો.
છગનના ઘરમાં પત્ની શાંતા અને બે નાના બાળકો હતાં. આ પાક જો નિષ્ફળ જાય તો આખા વર્ષના રોટલાનું શું થશે, એ વિચારે છગનની ઊંઘ ઉડી ગઈ હતી.
બીજી તરફ મગન એકલો જ રહેતો હતો. તેને કોઈ મોટો પરિવાર નહોતો. છતાં પણ તે પોતાના કૂવાનું પાણી કોઈને અડવા પણ દેતો નહોતો.
છગન આખો દિવસ પોતાના ખેતરમાં બેસી રહેતો. તે સુકાઈ રહેલા છોડને જોતો અને પોતાની કિસ્મતને કોસતો.
સાંજે જ્યારે તે ઘરે પહોંચ્યો ત્યારે થાળીમાં રોટલો અને મરચું પડ્યાં હતાં. શાંતાએ ધીમેથી કહ્યું, "કાલે પણ પાણી ન મળ્યું?"
છગને હળવેથી માથું ધુણાવ્યું. તેણે રોટલાનો ટુકડો મોંમાં મૂક્યો પણ ગળા નીચે ઊતરતો નહોતો.
"મગન બહુ કઠોર દિલનો માણસ છે," છગને બળતરા વ્યક્ત કરી. "આપણે પાડોશી છીએ, છતાં તેને મારી દયા નથી આવતી."
શાંતાએ કશું ન કહ્યું. તેણે શાંતિથી પાણીનો કળશ ભર્યો. ગામના તળાવમાંથી બહેનો થોડું પીવાનું પાણી લાવી શકતી હતી, પણ ખેતર માટે એ પાણી પૂરતું નહોતું.
દિવસો વિતતા ગયા અને દુષ્કાળની અસર વધુ ઘેરી બનવા લાગી. ખેતરના છોડ હવે સાવ નમી ગયા હતા.
છગન દરરોજ રાત્રે ખાટલામાં પડ્યો પડ્યો આકાશ તરફ જોતો. વાદળો આવતા અને વરસ્યા વગર જતા રહેતા.
એક રાત્રે અગિયાર વાગ્યાનો સમય થયો હશે. ચારેય તરફ ઘોર અંધારું હતું. ગામના લોકો ઊંઘી ગયા હતા.
છગનને પેટમાં દુખાવો થતાં તે ખાટલામાંથી ઊભો થયો. ઘરની પાછળ જવા માટે તેણે દરવાજો ખોલ્યો.
હવામાં સામાન્ય ઠંડક હતી. દુર ખેતર તરફથી કોઈ હલચલનો અવાજ આવ્યો.
છગનને લાગ્યું કે કદાચ કોઈ જંગલી જનાવર ખેતરમાં પેસી ગયું છે. તેણે હાથમાં જાડી લાકડી લીધી અને ધીમે પગલે ખેતર તરફ ગયો.
જેમ જેમ તે નજીક પહોંચ્યો, તેમ તેમ તેને પાણી વહેવાનો ઝીણો અવાજ સંભળાયો.
ત્યાં ચંદન જેવા અજવાળામાં તેણે જે જોયું તે જોઈને તે સ્તબ્ધ થઈ ગયો.
મગન પોતાના કૂવા પાસેથી એક લાંબી જાડી પાઇપ ખેંચી રહ્યો હતો. તે કૂવામાંથી ડોલ વડે પાણી ખેંચીને એ પાઇપમાં રેડી રહ્યો હતો.
એ પાઇપનો બીજો છેડો છગનના ખેતરની ધોરિયા તરફ જતો હતો.
મગન એકલો જ કાળી મજૂરી કરી રહ્યો હતો. તેના શરીરે પરસેવો વળી ગયો હતો. તે એક પછી એક ડોલ ભરીને કૂવામાંથી પાણી બહાર કાઢતો હતો.
છગન ઝાડની પાછળ સંતાઈ ગયો. તેનું દિલ જોરથી ધડકવા લાગ્યું. તે સમજી ન શક્યો કે આ શું થઈ રહ્યું છે.
મગન આખી રાત મહેનત કરતો રહ્યો. તેણે છગનના સુકાઈ રહેલા બાજરીના પાકને પૂરતું પાણી પાઈ દીધું.
જ્યારે આખા ખેતરમાં પાણી ફરી વળ્યું, ત્યારે મગને પાઇપ પાછી ખેંચી લીધી. તેણે પાઇપને પોતાના ઘાસના પૂળા નીચે સંતાડી દીધી.
તેણે જમીન પર પડેલો પરસેવો લૂછ્યો અને પોતાના ઝૂંપડા તરફ ચાલવા લાગ્યો.
છગન ત્યાં જ ઉભો રહ્યો. તેની આંખોમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા. જે માણસને તે સ્વાર્થી સમજતો હતો, તે રાત્રે છાનામાના તેનું ખેતર સીંચી રહ્યો હતો.
બીજી સવારે છગન વહેલો ખેતરે પહોંચ્યો. પીળો પડી રહેલો પાક હવે લીલોછમ દેખાતો હતો. જમીનમાં ભીનાશ હતી.
શાંતા પણ પાછળથી ચા લઈને આવી. ખેતર જોઈને તે પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ.
"આ આટલું બધું પાણી ક્યાંથી આવ્યું?" શાંતાએ પૂછ્યું.
છગને મગનના ઝૂંપડા તરફ જોયું. મગન પોતાના આંગણામાં ખાટલો ઢાળીને આરામથી બેઠો હતો.
છગન કશું જ બોલ્યા વગર મગનના ઝૂંપડા તરફ ચાલવા લાગ્યો. શાંતા પણ તેની પાછળ ગઈ.
મગને છગનને આવતો જોયો. તેનો ચહેરો ફરીથી એવો જ કઠોર થઈ ગયો જેવો સામાન્ય દિવસોમાં રહેતો હતો.
"કેમ આવ્યા છો અહીં?" મગને રૂક્ષ અવાજે પૂછ્યું. "મેં પહેલાં પણ કહ્યું હતું કે કૂવામાંથી પાણી નહીં મળે."
છગને લાકડી બાજુ પર મૂકી દીધી. તે આગળ વધ્યો અને મગનની સામે હાથ જોડીને ઊભો રહી ગયો.
"કાલે રાત્રે મેં બધું જોઈ લીધું હતું મગન," છગનનો અવાજ રુંધાઈ ગયો.
મગનની આંખોમાં એક ક્ષણ માટે ખચકાટ આવ્યો. પણ પછી તેણે નજર ફેરવી લીધી.
"તું આટલી મહેનત છાનામાના કેમ કરી રહ્યો હતો?" છગને પૂછ્યું. "દિવસે તો તું મને પાણી અડવા પણ નહોતો દેતો."
મગન થોડીવાર શાંત રહ્યો. તેણે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પોતાના ઝૂંપડાની અંદર ગયો.
તે અંદરથી એક જૂની લાકડાની પેટી બહાર લાવ્યો. તેણે પેટી ખોલી અને અંદરથી એક નાનો ફોટો બહાર કાઢ્યો.
એ ફોટો મગનના સ્વર્ગસ્થ પિતાનો હતો.
"આ મારા પિતાજી છે," મગને ધીમા અવાજે કહ્યું. "જ્યારે ગામમાં તાવનો રોગચાળો ફેલાયો હતો, ત્યારે તારા પિતાજીએ પોતાના ઘરનું બધું ગીરો મૂકીને મારા પિતાજીની દવા કરાવી હતી."
છગન આશ્ચર્યથી મગન સામે જોઈ રહ્યો. તેને આ વાતની કોઈ ખબર નહોતી.
મગને આગળ કહ્યું, "મારા પિતાજીએ મરતી વખતે મને એક જ વાત કહી હતી. છગનનો પરિવાર આપણો પરિવાર છે. ક્યારેય એમની સામે હાથ ન ફેલાવવો, પણ એમની આબરૂ પર આંચ આવે ત્યારે પોતાનું બધું હોમી દેવું."
"તો પછી દિવસે પાણી કેમ ન આપ્યું?" શાંતાએ વચ્ચે પૂછ્યું.
મગને સ્મિત કર્યું. "જો હું દિવસે સામેથી પાણી આપત, તો છગનનો અહંકાર દુભાત. તેને લાગત કે હું તેના પર દયા કરી રહ્યો છું. અને જો ગામના બીજા લોકોને ખબર પડત કે મારા કૂવામાં પાણી છે, તો બધા લડવા આવત અને કૂવો ખાલી થઈ જાત."
મગને છગનના ખભા પર હાથ મૂક્યો. "હું રાત્રે પાણી એટલે પાતો હતો જેથી કૂવાનું પાણી બચી રહે અને તારો પાક પણ બચી જાય. હું તારો પાડોશી છું છગન, તારો દુશ્મન નથી."
છગનથી રહેવાયું નહીં. તે મગનને ભેટી પડ્યો. તેની આંખોમાંથી વહી રહેલાં આંસુ મગનના ખભાને ભીંજવી રહ્યા હતા.
વર્ષોથી મનમાં જે કડવાશ હતી તે એક જ ક્ષણમાં ધોવાઈ ગઈ. માણસના ચહેરા પર દેખાતી કઠોરતા પાછળ કેટલી પ્રેમભરી લાગણી છુપાયેલી હોય છે, તે આજે છગનને સમજાયું હતું.
દુષ્કાળનો એ કઠિન સમય પણ વીતી ગયો. પણ એ રાત્રે સિંચાયેલા પાકે બે પરિવારો વચ્ચેના સંબંધોને કાયમ માટે લીલાછમ કરી દીધા હતા.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.