પચાસ વર્ષ જૂના પારિવારિક ફોટાઓમાં ઘરનો એક રૂમ ગાયબ જોઈ દીકરો ચોંકી ગયો, પિતાને પૂછતાં જ હાથમાંથી ચા છટકી ગઈ અને...

રવિવારની વરસાદી બપોરે દિવાનખંડમાં આદુ અને એલચીવાળી ગરમ ચાની સુગંધ પ્રસરેલી હતી.

ટેબલ પર દિવાળી, બેસતા વર્ષ અને નવરાત્રિના પવિત્ર તહેવારોમાં આંગણામાં પડાવેલા જૂના પારિવારિક ફોટાઓનો મોટો ખડકલો હતો.

પચાસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે સ્વર્ગસ્થ દાદાજીએ આ હવેલી જેવું વિશાળ મકાન બનાવ્યું હતું ત્યારથી માંડીને આજ સુધીની એક એક સ્મૃતિ એ આલ્બમમાં સાચવેલી હતી.

નિખિલ અને તેની મોટી બહેન પૂજા સોફા પર બેસીને માતા-પિતાના લગ્નની ચાલીસમી વર્ષગાંઠની ઉજવણી માટે જૂના ફોટાઓનું મોટું આલ્બમ તૈયાર કરી રહ્યા હતા.

લાકડાના મોટા ટીપોઈ પર પચાસ વર્ષ જૂના પૈતૃક મકાનના સેંકડો બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ અને રંગીન ફોટાઓનો મોટો ઢગલો પડેલો હતો.

નિખિલ બહુ કાળજીપૂર્વક ઘરના દરેક ખૂણાના ફોટા અલગ તારવી રહ્યો હતો: મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર, આંગણું, પિત્તળનો હિંચકો, રસોડું, અગાસી અને વચલો મોટો ચોક.

અચાનક પૂજાના હાથમાંથી એક જૂનો પારિવારિક ફોટો સરકી ગયો અને તેનું ધ્યાન એક અત્યંત વિચિત્ર બાબત તરફ ખેંચાયું.

'નિખિલ, જરા આ બધા ફોટા એક પછી એક ધ્યાનથી જો તો ખરો! તને આમાં કંઈક બહુ મોટું રહસ્ય નથી દેખાતું?' પૂજાએ અસમંજસમાં પૂછ્યું.

નિખિલે પોતાના ચશ્મા સરખા કર્યા અને અલગ અલગ દાયકાઓના ફોટાઓ ટેબલ પર ગોઠવીને સરખાવવા લાગ્યો.

ઘરના પચાસ વર્ષના સુવર્ણ ઈતિહાસમાં દરેક તહેવાર, જનોઈ, લગ્ન અને ઉત્સવના ફોટા મોજૂદ હતા, પણ પૂર્વ દિશાના ખૂણામાં આવેલો પેલો નાનો ઓરડો એક પણ ફોટામાં ક્યાંય નહોતો!

હાલમાં એ ઓરડાના લાકડાના જાડા બારણા પર વર્ષો જૂનું મોટું કાટવાળું પિત્તળનું તાળું લટકતું હતું અને ઘરના બધા તેને નકામો ભંગાર રાખવાનો સ્ટોરરૂમ માનતા હતા.

સૌથી વધુ આશ્ચર્યની વાત એ હતી કે જ્યારે પણ એ ઓરડાની આગળ કોઈ ફોટો પડ્યો હોય, ત્યારે જાણીજોઈને મોટા પડદા, ફૂલદાની કે કબાટ આડા મૂકીને એનો દરવાજો સંપૂર્ણ ઢાંકી દેવામાં આવ્યો હતો.

'આપણા આટલા મોટા પૈતૃક ઘરમાં આ એક જ ઓરડો એવો કેમ છે જેનો એક પણ ફોટો આખી જિંદગી કોઈએ ભૂલથી પણ નથી પાડ્યો?' નિખિલના મનમાં શંકાનો કીડો સળવળ્યો.

તેણે તરત જ ઓસરીના હિંચકે બેસીને શાંતિથી છાપું વાંચી રહેલા પિતા રમેશભાઈ સામે શંકાસ્પદ નજરે જોયું.

'બાપુજી, આ જૂના આલ્બમમાં પેલા પૂર્વ ખૂણાના બંધ ઓરડાનો એક પણ ફોટો કેમ નથી?' નિખિલે સીધો અને વેધક સવાલ પૂછ્યો.

આ સવાલ સાંભળતાં જ રમેશભાઈના હાથમાંથી ગરમ ચાનો કપ છટકી ગયો અને રકાબી સાથે અથડાઈને બધી ચા ટેબલ અને કપડાં પર ઢોળાઈ ગઈ.

તેમના ચહેરા પરનો કુદરતી રંગ ક્ષણવારમાં સાવ ફીકો પડી ગયો અને આંખોમાં એક અજાણ્યો ઊંડો ભય અને તીવ્ર ક્રોધ છવાઈ ગયો.

પૂજાએ ટેબલ પર ઢોળાયેલી ચા તાત્કાલિક કપડાથી સાફ કરી અને પિતાના ધ્રૂજતા હાથ પકડીને પાણીનો ગ્લાસ પીવડાવવાનો નમ્ર પ્રયત્ન કર્યો.

પરંતુ રમેશભાઈના ચહેરા પરની કડવાશ અને આંખોમાં છવાયેલો ભય જોઈને કોઈની આગળ એક પણ અક્ષર બોલવાની હિંમત ન ચાલી.

'નિખિલ, તારે એ બંધ ઓરડા વિશે કોઈ સવાલ પૂછવાની જરૂર નથી! એ બંધ છે અને મારી હયાતી સુધી કાયમ બંધ જ રહેશે.' પિતાએ અત્યંત કડક અવાજે ધમકાવ્યો.

'કેમ બાપુજી? શું એ ઓરડામાં કોઈ અશુભ રહસ્ય છુપાયેલું છે? શું આપણા આ પવિત્ર ઘરમાં ભૂતકાળમાં કોઈ મોટું પાપ થયું હતું?' નિખિલે ઉત્સુકતામાં પૂછી નાખ્યું.

રમેશભાઈ સોફા પરથી ગુસ્સામાં ધ્રૂજતા ઊભા થઈ ગયા, 'બસ કર નિખિલ! જો ફરી ક્યારેય તેં એ ઓરડાનું નામ પણ જીભ પર લીધું છે તો તારી સાથે મારો સંબંધ કાયમ માટે પૂરો થઈ જશે.'

પિતાના આવા અસામાન્ય, કઠોર અને આક્રમક વર્તનથી નિખિલ અને પૂજા બંને સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગયા.

માતા કમલાબેન પણ રસોડામાંથી બહાર દોડી આવી અને નીચી નજરે ઊભી રહીને પિતાને શાંત પાડવા આજીજી કરવા લાગી.

પિતાના આ અણધાર્યા આક્રોશે નિખિલની શંકાને ઓર બળ આપ્યું. તેને પાકી ખાતરી થઈ ગઈ કે પિતાજી કોઈ ગંભીર સત્ય કે પારિવારિક કલંક છુપાવી રહ્યા છે.

તેણે મનોમન નક્કી કરી લીધું કે આજે રાત્રે ગમે તે ભોગે એ રહસ્યમય ઓરડાની અંદર જઈને આખી જિંદગીનું સત્ય જાણીને જ જંપવું.

મધરાતે જ્યારે આખું ઘર ઘસઘસાટ ઊંઘી રહ્યું હતું અને બહાર વરસાદનું ધીમું ઝાપટું પડી રહ્યું હતું, ત્યારે નિખિલ બિલાડીના પગલે પિતાના ખંડ તરફ ગયો.

તેણે જૂના કબાટના ખાનામાંથી પેલા કાટવાળા પિત્તળના તાળાની અસલી ચાવી શોધી કાઢી અને હાથમાં ટોર્ચ લઈને પૂર્વ ખૂણાના ઓરડા પાસે પહોંચ્યો.

કાટ લાગેલી લોખંડની કડીમાં ચાવી ઘુમાવતાં જ ચીંચીં અવાજ સાથે વર્ષો જૂનું તાળું ખુલી ગયું.

નિખિલે ધ્રૂજતા હાથે લાકડાનો ભારે દરવાજો અંદર ધકેલ્યો. તેને લાગતું હતું કે અંદર ધૂળ, જાળાં, સડો કે કોઈ બિહામણી વસ્તુ સંઘરેલી હશે.

પરંતુ ટોર્ચનો દૂધિયો પ્રકાશ અંદર પડતાં જ નિખિલની આંખો અવિશ્વાસ અને આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ.

ઓરડો સાવ સ્વચ્છ, પવિત્ર અને અત્યંત સુઘડ હતો. દીવાલો પર આછો મોરપીંછ વાદળી કલર કરેલો હતો અને હવામાં સુખડની તાજી અગરબત્તીની મીઠી સુગંધ પ્રસરેલી હતી.

ઓરડાના એક ખૂણામાં સુરેશે પોતાના હાથે દોરેલા અદ્ભુત કુદરતી દ્રશ્યો, વહેતી નદીઓ, લીલાછમ વૃક્ષો અને રંગબેરંગી પંખીઓના કેન્વાસ વ્યવસ્થિત ગોઠવેલા હતા.

દરેક ચિત્રના નીચેના ખૂણે સુરેશની બાળસહજ અને સુંદર સહી સાથે તારીખ લખેલી હતી, જે તેના અખૂટ પ્રતિભાશાળી જીવનની મૂંગી સાક્ષી પૂરતી હતી.

રૂમના મધ્યમાં સાગનું એક નાનું ટેબલ હતું, જેના પર એક જૂનું સુંદર પિત્તળનું હાર્મોનિયમ, વાંસળી અને રંગોની પીંછીઓ વ્યવસ્થિત ગોઠવેલી હતી.

સામેની દીવાલ પર એક મોટી તૈલચિત્રની તસવીર લટકતી હતી, જેને સફેદ પવિત્ર રેશમી વસ્ત્રથી ઢાંકેલી રાખવામાં આવી હતી.

નિખિલે આગળ વધીને ધ્રૂજતા હાથે એ સફેદ રેશમી વસ્ત્ર ધીમેથી હટાવ્યું.

તસવીર જોતાં જ નિખિલના મોંમાંથી આશ્ચર્યનો ઉદગાર નીકળી ગયો. એ તસવીરમાં પિતા રમેશભાઈ જેવો જ દેખાતો એક અત્યંત તેજસ્વી અને સુંદર યુવાન હસી રહ્યો હતો.

પરંતુ એ યુવાનના શરીરનો નીચેનો ભાગ સાવ વળેલો અને ખોડખાંપણવાળો હતો અને તે લાકડાની જૂની વ્હીલચેર પર બેઠેલો હતો.

બરાબર તે જ સમયે ઓરડાની પાછળથી પીળી લાઈટ ચાલુ થઈ અને દરવાજે પિતા રમેશભાઈ આવીને શાંતિથી ઊભા રહ્યા.

તેમની કરચલીવાળી આંખોમાંથી આંસુની અવિરત ધાર વહી રહી હતી, પણ તેમના ચહેરા પર હવે કોઈ ક્રોધ કે તણાવ નહોતો.

'બાપુજી... આ કોણ છે? અને આ સુંદર ઓરડાને તમે આટલા બધા વર્ષોથી દુનિયાથી કેમ છુપાવી રાખ્યો હતો?' નિખિલે ગળગળા અવાજે પૂછ્યું.

રમેશભાઈ ધીમા પગલે અંદર આવ્યા અને પેલા હાર્મોનિયમના સૂર પર અત્યંત સ્નેહથી હાથ ફેરવ્યો.

'નિખિલ, આ મારો નાનો સગો ભાઈ સુરેશ છે... તારા અને પૂજાના જન્મ પહેલાં જ એ આ સંસાર છોડીને પ્રભુના ચરણોમાં ચાલ્યો ગયો હતો.' પિતાનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો.

'સુરેશ જન્મથી જ ગંભીર શારીરિક ખોડખાંપણ, વાંકી કરોડરજ્જુ અને અસ્થમાની જીવલેણ બીમારીથી પીડાતો હતો.'

'તે વખતે આપણો મોટો સંયુક્ત પરિવાર હતો અને કાકા-બાપાના તમામ સગા-સંબંધીઓ સુરેશને જોઈને મોં બગાડતા અને ધિક્કારતા હતા.'

'તેઓ સુરેશને આખા ખાનદાનનો મોટો અપશુકન માનતા હતા અને તેને કોઈ દૂરના પાગલખાના કે લાચાર આશ્રમમાં ધકેલી દેવા માટે મારા પિતા પર સતત દબાણ કરતા હતા.'

નિખિલ સાવ શાંત બનીને પથ્થરની જેમ પોતાના પિતાના ચહેરા સામે તાકી રહ્યો.

'તે વખતે હું યુવાનીમાં પગ મૂકી રહ્યો હતો, મેં મારા આખા સંયુક્ત પરિવાર અને સમાજ સામે બળવો પોકાર્યો હતો.' રમેશભાઈએ ભીની આંખે આગળ કહ્યું.

'મેં મારા હિસ્સાની તમામ અંગત કમાણી અને બચત વાપરીને ઘરના આ એકાંત અને શાંત ખૂણામાં સુરેશ માટે આ ખાસ ઓરડો બનાવ્યો હતો.'

'સુરેશ એક અદ્ભુત અને કુદરતી સંગીતકાર તથા ચિત્રકાર હતો. એ પોતાના અસહ્ય શારીરિક દર્દને ભૂલવા માટે આ રૂમમાં બેસીને કલાકો સુધી સંગીત વગાડતો અને અદ્ભુત ચિત્રો દોરતો.'

'પણ બહારથી આવતા નિર્દય મહેમાનો અને સગાઓ જ્યારે ઘરમાં કેમેરા લઈને આવતા, ત્યારે સુરેશની વાંકી પીઠ અને વ્હીલચેર જોઈને તેની ક્રૂર મજાક ઉડાવતા અને ફોટા પાડવાનો પ્રયત્ન કરતા.'

'એક દિવસ સુરેશે રડતાં રડતાં મારા બંને પગ પકડી લીધા હતા અને કહ્યું હતું કે 'મોટાભાઈ, મારે આ ક્રૂર દુનિયાના કેમેરાનું તમાશો કે રમકડું નથી બનવું. મારા આ પવિત્ર ઓરડાને લોકોની મજાકથી બચાવી લો'.'

'મેં મારા દેવ જેવા નાના ભાઈના માથે હાથ મૂકીને ગંગાજળના સોગંદ ખાઈને વચન આપ્યું હતું કે આ ઓરડાની અંદર ક્યારેય કોઈ કેમેરો નહીં પ્રવેશે!'

'જ્યારે સુરેશ માંડ ઓગણીસ વર્ષની નાની વયે મારા ખોળામાં માથું મૂકીને છેલ્લો શ્વાસ લઈ રહ્યો હતો, ત્યારે પણ તેણે આંખો મીંચતા પહેલાં મને આ જ વચન યાદ કરાવ્યું હતું.'

'સુરેશના દેહાવસાન પછી મેં આ ઓરડાને તેનો મંદિર જેવો પવિત્ર આશ્રમ બનાવી દીધો, જ્યાં એનો આત્મા કાયમ શાંતિથી વસી શકે.'

'મેં આ ઓરડાનો ક્યારેય કોઈ ફોટો એટલા માટે ન પાડવા દીધો કારણ કે હું મારા સ્વર્ગસ્થ ભાઈને આપેલું પવિત્ર વચન મરતાં દમ સુધી તોડવા નહોતો માંગતો!'

'આ કોઈ પાપ કે અશુભ રૂમ નથી નિખિલ, આ તો એક મોટા ભાઈના નાના ભાઈ પ્રત્યેના અમર પ્રેમ, સ્વાભિમાન અને અખંડ વફાદારીનું પવિત્ર સ્મારક છે.'

પિતાના આ હૃદયદ્રાવક, પવિત્ર અને વિશાળ હૃદયના શબ્દો સાંભળીને નિખિલના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.

પોતે જે ઓરડાને કલંક કે શરમજનક રહસ્ય માનતો હતો, તે ઓરડો તો આ સમગ્ર પૃથ્વી પર સાચા ભાઈચારા અને ત્યાગનું સૌથી મોટું મંદિર નીકળ્યો.

નિખિલનું માથું પશ્ચાતાપ, ઘોર શરમ અને અપરાધભાવથી સાવ ઝૂકી ગયું.

તેણે જોયું કે તેના પિતા ધ્રૂજતા હાથે પોતાના દિવંગત ભાઈની તસવીરને આંસુ ભરી આંખે સ્પર્શ કરી રહ્યા હતા.

નિખિલથી હવે પોતાની જાત પરનો કાબૂ ન રહ્યો. તે દોડીને પોતાના પિતાના ચરણોમાં પડી ગયો.

'બાપુજી, મને માફ કરી દો! મેં મારા અહંકાર, અજ્ઞાન અને ઉતાવળમાં તમારા આટલા પવિત્ર ત્યાગ અને ભાઈપ્રેમ પર ગંદી શંકા કરી.'

'તમે તો આ કળિયુગમાં સાક્ષાત દેવ જેવા ભાઈ છો, જેમણે પોતાના નાના ભાઈના આત્મસન્માન માટે આખી દુનિયા સામે એકલા હાથે મોરચો માંડ્યો હતો.'

રમેશભાઈએ નીચે વળીને દીકરાને ઊભો કર્યો અને પોતાની છાતી સરસો જોરથી ચાંપી લીધો.

'ના મારા દીકરા, તું સાચું જાણવા માંગતો હતો એમાં તારો કોઈ વાંક નથી. આજે મને સંતોષ થયો કે મારા ગયા પછી મારા ભાઈની પવિત્ર સ્મૃતિને તું પણ આ જ રીતે સાચવીશ.'

પૂજાએ અંદરના પૂજાઘરમાંથી લાવીને સુરેશકાકાના હાર્મોનિયમ પાસે ગાયના ઘીનો એક પવિત્ર દીવો પ્રગટાવ્યો.

દીવાની સોનેરી જ્યોતના પ્રકાશમાં આખો ઓરડો એક દિવ્ય, શાંત અને અલૌકિક તેજથી ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

ઓરડાના ઉંબરે ઊભેલી પૂજા અને માતા કમલાબેનની આંખોમાંથી પણ અવિરત સ્નેહના આંસુ વહી નીકળ્યા.

તે રાત્રે એ પવિત્ર ઓરડામાં પચાસ વર્ષ પછી પહેલીવાર આખો પરિવાર સાથે બેઠો અને સુરેશકાકાના સંગીત અને ચિત્રોની સ્મૃતિમાં પરમ શાંતિનો અનુભવ કર્યો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.