ઓછી ભણેલી સાસુને ‘અજ્ઞાની’ કહી વહુ રોજ ટોણા મારતી હતી, પણ સાસુએ બિલ્ડર પાસે નવું ઘર પોતાના નામે...

એક સુંદર અને સુખી દેખાતા મધ્યમવર્ગીય પરિવારમાં શાંતિ અને સંસ્કારનો દીવો બળી રહ્યો હતો, પણ એ શાંતિની પાછળ એક ઊંડો અહંકાર અને કડવાશ છુપાયેલા હતા. આ ઘરમાં મંજુલાબેન પોતાના દીકરા સમીર અને વહુ પ્રિયા સાથે રહેતા હતા. મંજુલાબેન એક અત્યંત સરળ, દયાળુ અને સંસ્કારી સ્ત્રી હતા. પોતાના સમયમાં કુટુંબની પરિસ્થિતિ અને જવાબદારીઓને કારણે તેઓ વધુ ભણી શક્યા નહોતા, પરંતુ જીવનના અનુભવો અને સંસ્કારોમાં તેઓ ખૂબ સમૃદ્ધ હતા. પતિના અવસાન પછી તેમણે એકલા હાથે સમીરને ભણાવી-ગણાવીને મોટો કર્યો હતો અને પોતાના લોહી-પાણી એક કરીને ઘરની તમામ જવાબદારીઓ ઉપાડી હતી.

બીજી તરફ તેમની વહુ પ્રિયા શહેરની એક મોટી કોલેજમાંથી ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવીને આવી હતી. પ્રિયાને પોતાના ભણતર, સુંદરતા અને મોર્ડન લાઈફસ્ટાઈલ પર ખૂબ જ અહંકાર હતો. લગ્ન કરીને આવ્યાના થોડા જ મહિનાઓમાં તેણે ઘરમાં પોતાનું પ્રભુત્વ જમાવવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. તે મંજુલાબેનની દરેક વાતમાં ભૂલો કાઢતી અને તેમના સાદા રહેણીકરણીની મજાક ઉડાવતી. મંજુલાબેનને ગુજરાતી સિવાય અન્ય કોઈ ભાષા વાંચતા-લખતા બરાબર આવડતું નહોતું, જેને પ્રિયા તેમની સૌથી મોટી નબળાઈ માનતી હતી.

દરરોજ સવાર પડે અને ઘરના નાના-મોટા કામોમાં પ્રિયા સાસુને ટોણા મારવાનું શરૂ કરી દેતી. ક્યારેક રસોડામાં મસાલાના ડબ્બા પર નામ ન લખેલા જોઈને તો ક્યારેક આધુનિક ઈલેક્ટ્રોનિક સાધનો વાપરવામાં મંજુલાબેનથી ભૂલ થઈ જાય ત્યારે પ્રિયા મોટા અવાજે તેમને સંભળાવી દેતી. મંજુલાબેન ક્યારેય સામો જવાબ આપતા નહીં. તેઓ માનતા હતા કે ઘરની શાંતિ જાળવવી એ મોટાઓની જવાબદારી છે. દીકરા સમીરનો સંસાર સારી રીતે ચાલે તે માટે તેઓ બધું જ મૌન રહીને સહન કરી લેતા હતા.

સમીર પણ પોતાની પત્નીના આ વર્તન વિશે જાણતો હતો, પરંતુ તે કાં તો અજાણ બનવાનો નાટક કરતો અથવા તો પ્રિયાની પક્ષ ખેંચીને મંજુલાબેનને જ શાંત રહી જવાની સલાહ આપતો. સમીર માટે પત્નીની ખુશી અને તેની મોર્ડન લાઈફસ્ટાઈલ વધુ મહત્વની બની ગઈ હતી. પિતાના ગયા પછી જે માતાએ તેને પોતાના હાથના છાલા પાડીને ભણાવ્યો હતો, તે માતાનું અપમાન થતું જોઈને પણ સમીરનું મન પીગળતું નહોતું. આ પરિસ્થિતિએ પ્રિયાના અહંકારને વધુ હવા આપી.

એક દિવસ પ્રિયાએ પોતાના ઉચ્ચ સમાજના કેટલાક મિત્રો અને સહકર્મીઓને ઘરે ચાય-નાસ્તા માટે આમંત્રિત કર્યા હતા. ઘરને સુંદર રીતે શણગારવામાં આવ્યું હતું. મંજુલાબેને સવારથી જ મહેમાનો માટે જાતજાતની વાનગીઓ અને નાસ્તો બનાવવામાં પ્રિયાને પૂરી મદદ કરી હતી. બપોરના સમયે જ્યારે બધા મહેમાનો ડ્રોઈંગ રૂમમાં બેઠા હતા અને વાતો કરી રહ્યા હતા, ત્યારે મંજુલાબેન પ્રેમથી ચા અને નાસ્તાની ટ્રે લઈને બહાર આવ્યા અને મહેમાનોને પીરસવા લાગ્યા.

એ જ સમયે એક મહેમાને મંજુલાબેન સાથે અંગ્રેજીમાં વાત કરવાની કોશિશ કરી. મંજુલાબેન સરળતાથી હસીને બોલ્યા કે બેટા મને આ અંગ્રેજી ભાષા સમજાતી નથી, હું બહુ ભણેલી નથી. આ સાંભળતા જ પ્રિયાનો ચહેરો ગુસ્સાથી લાલચોળ થઈ ગયો. તેને પોતાના શિક્ષિત અને હાઈ-ફાઈ મિત્રો સામે ભારે શરમ અનુભવાઈ. તેણે બધાની સામે જ મંજુલાબેનના હાથમાંથી ટ્રે આંચકી લીધી અને મોટેથી બોલી કે તમન્ને કેટલી વાર કહ્યું છે કે જ્યારે મારા ભણેલા-ગણેલા મિત્રો આવે ત્યારે તમારે બહાર આવવું નહીં! તમે સાવ ગવાર અને અજ્ઞાની છો, તમને બે શબ્દો બોલતા પણ આવડતું નથી!

મહેમાનો પણ પ્રિયાનું આ વર્તન જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા, પરંતુ પ્રિયાને પોતાના અહંકારમાં કશું દેખાતું નહોતું. મંજુલાબેનની આંખોમાં અશ્રુ આવી ગયા, પણ તેમણે મહેમાનો સામે કોઈ તમાશો ન થાય તે માટે શાંતિથી પોતાના રૂમમાં જઈને દરવાજો બંધ કરી દીદો. તે રાત્રે જ્યારે મહેમાનો જતા રહ્યા, ત્યારે પ્રિયાએ સમીર સામે મંજુલાબેન વિશે ખૂબ ઝેર ઓક્યું. તેણે મંજુલાબેનના રૂમમાં જઈને સીધો ધમકીભર્યા અવાજે કહ્યું કે આ ઘરમાં હવે તમારી જરૂર નથી. તમે એક સાવ અજ્ઞાની અને નકામા માણસ છો જે અમારા સ્ટેટસને ડાઘ લગાડે છે. જો તમે શાંતિથી અહીંથી નહીં જાઓ તો હું તમને આ ઘરની બહાર કાઢી મૂકીશ!

તે દિવસે મંજુલાબેનના હૃદય પર ભારે ઘા વાગ્યો હતો. અત્યાર સુધી તેઓ વહુના ટોણા સહન કરતા હતા કારણ કે તેમને લાગતું હતું કે આ ઉંમરની ભૂલ છે. પણ જ્યારે પોતાની જ વહુ તેમને 'અજ્ઞાની' કહીને ઘરની બહાર કાઢવાની ધમકી આપે અને પોતાનો જ દીકરો મૌન પ્રેક્ષક બનીને બધું જોયા કરે, ત્યારે મંજુલાબેનને સમજાઈ ગયું કે મૌન રહેવાનો સમય હવે પૂરો થઈ ગયો છે. તેમણે મનોમન એક દ્રઢ નિર્ણય કરી લીધો.

ઘણા ઓછા લોકો જાણતા હતા કે આ બે માળનું જૂનું મકાન મંજુલાબેનના સ્વર્ગસ્થ પતિએ મંજુલાબેનના જ નામે ખરીદ્યું હતું. ઘરના તમામ કાયદાકીય દસ્તાવેજો, સેલ ડીડ અને પ્રોપર્ટી ટેક્સની પહોંચ માત્ર મંજુલાબેનના નામે જ હતી. પ્રિયા અને સમીર માનતા હતા કે ઘર પિતાનું હતું એટલે તેના પર સમીરનો જ હક છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા અલગ હતી. મંજુલાબેને ક્યારેય આ વાતનો અહંકાર કર્યો નહોતો કે ઘર તેમના નામે છે.

બીજા જ દિવસે સવારે જ્યારે સમીર અને પ્રિયા પોતપોતાની નોકરી પર ગયા, ત્યારે મંજુલાબેને પોતાના કબાટમાંથી ઘરના મૂળ દસ્તાવેજો બહાર કાઢ્યા. શહેરના જાણીતા બિલ્ડર રમેશભાઈ ઘણા સમયથી આ આખા વિસ્તારના જૂના મકાનોને રીડેવલપમેન્ટમાં લઈને મોટી હાઈરાઈઝ બિલ્ડિંગ બનાવવાની યોજના બનાવી રહ્યા હતા. તેમણે મંજુલાબેનના ઘર માટે પણ અગાઉ ઘણી વાર ઓફર આપી હતી, પણ મંજુલાબેને જૂની યાદો જોડાયેલી હોવાથી ના પાડી હતી. પણ આજે મંજુલાબેને જાતે જ બિલ્ડર રમેશભાઈને ફોન કરીને પોતાની ઓફિસ બોલાવ્યા.

બિલ્ડર રમેશભાઈ વકીલ સાથે મંજુલાબેનના ઘરે આવ્યા. મંજુલાબેને સ્પષ્ટ શરતો મૂકી કે આ ઘર રીડેવલપમેન્ટમાં આપવામાં આવશે, પરંતુ તેના બદલે મળનારો નવો લક્ઝુરિયસ ફ્લેટ માત્ર અને માત્ર મંજુલાબેનના એકલાના નામે જ રજીસ્ટર થશે. બિલ્ડરે તમામ કાગળો ચકાસ્યા અને મંજુલાબેનની શરત સ્વીકારી લીધી. મંજુલાબેને વકીલની હાજરીમાં કરાર પર સહી કરી દીધી. કરાર મુજબ રીડેવલપમેન્ટ દરમિયાન બિલ્ડરે મંજુલાબેનને દર મહિને ભાડાની રકમ અને નવો ફ્લેટ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી રહેવા માટે આશ્રયની સગવડ આપવાની હતી.

બિલ્ડરે રીડેવલપમેન્ટનું કામ ઝડપથી શરૂ કરવાનું હોવાથી આસપાસના મકાનો ખાલી થવા લાગ્યા. મંજુલાબેને સમીર અને પ્રિયાને એટલું જ કહ્યું કે આ જૂનું મકાન હવે રીડેવલપમેન્ટમાં જઈ રહ્યું છે એટલે આપણે થોડા સમય માટે ભાડાના ઘરમાં શિફ્ટ થવું પડશે. પ્રિયા અને સમીર ખુશ થઈ ગયા કે નવું ઘર બનશે એટલે તેમને મોટો ફ્લેટ મળશે. પ્રિયાએ મનમાં વિચારી લીધું કે નવો ફ્લેટ બનતા જ સાસુને કોઈ વૃદ્ધાશ્રમમાં મોકલી દેવાશે અને પોતે નવા ઘરમાં રાણીની જેમ રહેશે.

બે વર્ષનો સમય વીતી ગયો. એ બે વર્ષ દરમિયાન પણ પ્રિયાનું વર્તન મંજુલાબેન પ્રત્યે જરાય બદલાયું નહીં. તે સતત સાસુને હલકા ગણતી રહી અને નવી બિલ્ડિંગમાં કયો રૂમ પોતાનો રહેશે તેની યોજનાઓ બનાવતી રહી. આખરે એ દિવસ આવી ગયો જ્યારે નવી બિલ્ડિંગનું કામ પૂરું થયું અને બિલ્ડરે નવા ફ્લેટ્સનું પઝેશન આપવાની જાહેરાત કરી.

પ્રિયા અને સમીર ખૂબ જ ઉત્સાહમાં હતા. તેઓ નવા ફ્લેટની ચાવી લેવા માટે આતુર હતા. એ જ દિવસે સવારે મંજુલાબેને પોતાના તમામ કપડાં અને સામાન સાચવીને એક પેક કરી દીધો. બપોરે જ્યારે બિલ્ડર રમેશભાઈ નવા ફ્લેટની ચાવીઓ અને રજીસ્ટ્રેશનના કાયદાકીય દસ્તાવેજો લઈને આવ્યા, ત્યારે ઘરમાં પ્રિયા અને સમીર પણ હાજર હતા.

બિલ્ડર રમેશભાઈએ મંજુલાબેનના હાથમાં નવા ફ્લેટની ચાવી આપી અને ફાઈલ ટેબલ પર મૂકી. પ્રિયાએ ખુશ થઈને ફાઈલ ઉપાડી લીધી અને જોવા લાગી કે ફ્લેટ કોના નામે છે. પરંતુ જેમ જેમ તેણે રજીસ્ટ્રેશનના કાગળો વાંચવાનું શરૂ કર્યું તેમ તેમ તેના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. રજીસ્ટ્રેશનના કાગળો પર સ્પષ્ટ અક્ષરોમાં લખેલું હતું કે આ નવા ફ્લેટની માલિકી માત્ર અને માત્ર મંજુલાબેનની જ છે. એટલું જ નહીં, મંજુલાબેને કાયદાકીય રીતે એવું વિલ અને ઓર્ડર બનાવી દીધો હતો કે તેમના જીવતેજીવ કે તેમના પછી પણ આ ફ્લેટ પર સમીર કે પ્રિયાનો કોઈ જ કાયદેસર હક રહેશે નહીં.

પ્રિયા આ જોઈને ચીસ પાડી ઊઠી અને બોલી કે આ શું છે? આ ઘર અમારા નામે કેમ નથી? અમે ક્યાં રહીશું? ત્યારે બિલ્ડર રમેશભાઈએ શાંતિથી જવાબ આપ્યો કે મેડમ, આ જમીન અને જૂનું મકાન મંજુલાબેનનું પોતાનું હતું. તેમણે કરાર વખતે જ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે નવો ફ્લેટ માત્ર તેમના પોતાના નામે જ રહેશે. આમાં તમારો કે તમારા પતિનો કોઈ કાયદેસર ભાગ નથી.

આ સાંભળીને સમીર અને પ્રિયાના હોશ ઊડી ગયા. મંજુલાબેને અત્યંત શાંતિથી પોતાની બેગ ઉપાડી. પ્રિયાને પોતાની મોટી ભૂલનો અહેસાસ થઈ ગયો. જે સાસુને તે 'અજ્ઞાની' ગણતી હતી, તે સાસુએ કાયદાકીય રીતે પોતાની આખી બાજી ઊંધી વાળી દીધી હતી. પ્રિયા રડવા લાગી અને મંજુલાબેનના પગમાં પડીને માફી માંગવા લાગી કે મમ્મીજી મને માફ કરી દો! મારાથી બહુ મોટી ભૂલ થઈ ગઈ છે! હું તમને ક્યારેય કશું નહીં કહું, આપણે બધા આ નવા ઘરમાં સાથે રહીશું!

પરંતુ મંજુલાબેને મક્કમતાથી પોતાનો પગ પાછળ ખેંચી લીધો. તેમણે પ્રિયા સામે જોઈને શાંત અવાજે કહ્યું કે વહુ, તું મને કાયમ અજ્ઞાની કહેતી હતી ને? પણ સાચું અજ્ઞાન તો તારામાં હતું કે તું પૈસા અને ભણતરના અહંકારમાં માનવતા અને સંસ્કાર ભૂલી ગઈ હતી. મેં મારી આખી જિંદગી આ ઘર અને પરિવાર માટે આપી છે, પણ હવે મારી બાકીની જિંદગી હું મારા આત્મસન્માન સાથે જીવવા માંગુ છું. આ નવો ફ્લેટ મેં એક ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટને ભાડે આપી દીધો છે અને તેના ભાડામાંથી દર મહિને બેસહારા લોકો માટે રસોડું ચાલશે.

આટલું કહીને મંજુલાબેને દરવાજા તરફ પગ ઉપાડ્યા. બહાર એક સોસાયટીની તીર્થયાત્રાની બસ ઊભી હતી, જેમાં મંજુલાબેને અગાઉથી જ ચાર ધામની યાત્રા માટે બુકિંગ કરાવી રાખ્યું હતું. પ્રિયા અને સમીર પાછળ પાછળ દોડતા આવ્યા અને બસના દરવાજે ઊભા રહીને માફીઓ માંગતા રહ્યા. પણ મંજુલાબેને એક ક્ષણ માટે પણ પોતાની મક્કમતા છોડી નહીં. તેઓ બસમાં ચડી ગયા અને બસે ઉપાડો લીધો.

પ્રિયા અને સમીર રસ્તા પર ઉભા રહીને જતા વાહનને જોતા રહ્યા. અહંકાર અને સાસુનું અનાદર કરવાનો કડવો પાઠ પ્રિયાને એવો મળ્યો હતો કે તે જીવનભર ક્યારેય ભૂલી શકવાની નહોતી. મંજુલાબેન પોતાની તીર્થયાત્રા પર શાંતિથી નીકળી ગયા હતા, જ્યારે પ્રિયા પોતાના અહંકારના કચરા સાથે એકલી અને અસહાય બનીને ઉભી રહી ગઈ હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.