નિવૃત્ત થઈ રહેલા શિક્ષિકાના વિદાય સમારંભમાં અચાનક આવ્યો કલેક્ટર, બેગમાંથી ૨૦ વર્ષ જૂનો ફાટેલો કાગળ કાઢતા જ...
વિશાળ મેદાનમાં આજે સવારથી જ એક અજીબ પ્રકારની ગંભીરતા અને ઉદાસી છવાયેલી હતી. શાળાના મુખ્ય હોલને રંગબેરંગી ફૂલો અને આસોપાલવના તોરણોથી ખૂબ જ સુંદર રીતે શણગારવામાં આવ્યો હતો. આ શાળાના સૌથી વરિષ્ઠ અને આદરણીય શિક્ષિકા શારદાબેન આજે પોતાની ૩૫ વર્ષની લાંબી અને નિષ્ઠાવાન સેવા પછી નિવૃત્ત થઈ રહ્યા હતા. શાળાનો દરેક વિદ્યાર્થી, ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ અને સમગ્ર સ્ટાફ તેમના વિદાય સમારંભમાં હાજર રહ્યો હતો. શારદાબેન સ્વભાવે અત્યંત દયાળુ, શાંત અને દરેક બાળકને પોતાના સંતાનની જેમ સાચવનારા આદર્શ શિક્ષિકા હતા.
તેમણે પોતાના જીવનના સાડા ત્રણ દાયકા આ જ શાળાના નાના ઓરડાઓમાં અને ગરીબ બાળકોનું ભવિષ્ય સુધારવામાં વિતાવી દીધા હતા. આજે તેમના વિદાય પ્રસંગે શાળાના આચાર્ય હરિપ્રસાદભાઈ સ્ટેજ પરથી શારદાબેનના ગુણો અને તેમની સાહિત્યિક તેમજ શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓનું વર્ણન કરી રહ્યા હતા. શારદાબેન સ્ટેજ પર મુખ્ય ખુરશી પર બેઠા હતા, તેમની આંખો વારંવાર ભીની થઈ જતી હતી. તેમને પોતાના ભૂતકાળના એ તમામ દિવસો યાદ આવી રહ્યા હતા જ્યારે તેમણે આ જ શાળાના પટાંગણમાં કેટલાય માસૂમ બાળકોને અક્ષર જ્ઞાન આપ્યું હતું.
આનંદ અને શોકના મિશ્ર વાતાવરણ વચ્ચે વિદાય સમારંભની વિધિઓ આગળ વધી રહી હતી. શાળાના કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ સ્ટેજ પર આવીને શારદાબેન સાથેના પોતાના અનુભવો શેર કરી રહ્યા હતા અને તેમને પુષ્પગુચ્છ આપીને આશીર્વાદ લઈ રહ્યા હતા. કલાકો સુધી ચાલેલા આ પ્રસંગના અંતે જ્યારે શારદાબેન પોતાના વિદાય પ્રવચન માટે માઈક સામે ઊભા થયા, ત્યારે આખા હોલમાં એકદમ સન્નાટો છવાઈ ગયો હતો. શારદાબેને ગળગળા સાદે આભાર માનવાનું શરૂ કર્યું જ હતું ત્યાં જ અચાનક શાળાના મુખ્ય દરવાજે એક મોટી લક્ઝરી કાર આવીને ઊભી રહી જેના પર સરકારી પાટિયું અને કલેક્ટરની પ્લેટ લાગેલી હતી.
કારમાંથી પ્રોટોકોલ મુજબ સિક્યોરિટી ગાર્ડ્સ બહાર આવ્યા અને તેમણે પાછળનો દરવાજો ખોલ્યો. કારમાંથી શૂટ-બૂટ પહેરેલો એક અત્યંત પ્રભાવશાળી અને ગંભીર ચહેરા વાળો યુવાન બહાર આવ્યો. આ યુવાન બીજું કોઈ નહીં પણ એ જ જિલ્લાના નવનિયુક્ત કલેક્ટર રાઘવ શર્મા હતા. કલેક્ટરને અચાનક પોતાની શાળાના સામાન્ય કાર્યક્રમમાં આવેલા જોઈને આચાર્ય હરિપ્રસાદભાઈ અને શાળાના અન્ય ટ્રસ્ટીઓ દોડતા દરવાજા તરફ ગયા. તેમને સમજાયું નહીં કે કોઈ પણ પૂર્વ સૂચના વગર શહેરના સૌથી મોટા વહીવટી અધિકારી અહીં કેમ પધાર્યા છે.
રાઘવભાઈએ અત્યંત નમ્રતાથી આચાર્યના પ્રણામનો સ્વીકાર કર્યો અને પ્રોટોકોલ બાજુ પર મૂકીને સીધા સ્ટેજ તરફ ચાલવાનું શરૂ કર્યું. હોલમાં હાજર રહેલા તમામ શિક્ષકો અને વિદ્યાર્થીઓ કલેક્ટરના સન્માનમાં પોતાની જગ્યા પર ઊભા થઈ ગયા. શારદાબેન પણ આ અજાણ્યા યુવાન અધિકારીને એકીટશે જોઈ રહ્યા હતા, તેમના મનમાં ક્યાંક એક જૂની ઝાંખી યાદ સવળવળી રહી હતી પણ તેઓ ચોક્કસ ઓળખી શકતા નહોતા. રાઘવ સ્ટેજ પર ચડીને સીધા શારદાબેનની નજીક પહોંચ્યા અને બધાની સામે નીચે નમીને તેમના પગે પડી ગયા.
કલેક્ટર જેવા ઉચ્ચ હોદ્દા પર બેઠેલી વ્યક્તિને એક નિવૃત્ત શિક્ષિકાના પગમાં પડેલી જોઈને આખો હોલ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. રાઘવ ઊભા થયા ત્યારે તેમની આંખોમાં આંસુ હતા. તેમણે પોતાની મોંઘી ઓફિશિયલ બેગ ખોલી અને તેની અંદરથી અત્યંત કાળજીપૂર્વક સાચવીને રાખેલો એક જૂનો, પીળો પડી ગયેલો અને કિનારીઓથી ફાટેલો કાગળનો ટુકડો બહાર કાઢ્યો. એ કાગળ પર વાદળી શાહીથી ગુજરાતીમાં કેટલાક અક્ષરો લખેલા હતા જે સમયની સાથે આછા થઈ ગયા હતા.
રાઘવે એ કાગળ અત્યંત આદરપૂર્વક શારદાબેનના હાથમાં મૂક્યો અને માઈક હાથમાં લઈને બોલવાનું શરૂ કર્યું કે, અહીં હાજર રહેલા તમામ વડીલો અને મિત્રો, આજે હું અહીં કોઈ કલેક્ટર તરીકે નથી આવ્યો, પણ આજે હું આ શાળાના એક એવા ગુનેગાર વિદ્યાર્થી તરીકે આવ્યો છું જેને આજથી બરાબર ૨૦ વર્ષ પહેલાં આ જ હોલમાં આખી શાળાની સામે ચોર સાબિત કરવામાં આવ્યો હતો. આ સાંભળીને આચાર્ય અને જુના શિક્ષકોના કાન સરવા થયા.
રાઘવે પોતાની ભીની આંખો લૂછીને ભૂતકાળના પાના ખોલતા કહ્યું કે, આજથી ૨૦ વર્ષ પહેલાં હું આ જ શાળાના ધોરણ પાંચમાં ભણતો હતો. મારા પિતા એક મજૂર હતા અને ઘરમાં ખાવાના પણ ફાંફા હતા. મારી પાસે ભણવા માટે પેન્સિલ, રબર કે નોટબુક ખરીદવાના પૈસા નહોતા. રોજ વર્ગખંડમાં બાળકોને સુંદર પેન્સિલથી લખતા જોઈને મારા મનમાં ભારે હીનભાવ આવતો હતો. એક દિવસ ગરીબી અને લાચારીના કારણે મેં મારા ક્લાસના એક અમીર છોકરાની મોંઘી પેન્સિલ અને કંપાસ બોક્સની ચોરી કરી લીધી.
તેણે આગળ ઉમેર્યું કે, હું પકડાઈ ગયો અને તત્કાલીન આચાર્યએ મને આખી શાળાની સામે ઊભો રાખીને મારો બહિષ્કાર કરવાની અને પોલીસને સોંપવાની ધમકી આપી હતી. મને શાળામાંથી કાઢી મૂકવાનો આદેશ થઈ ચૂક્યો હતો અને મારા કપાળ પર 'ચોર'નું કલંક લાગી ગયું હતું. હું રડતો રડતો વર્ગખંડના ખૂણામાં બેઠો હતો અને આખી દુનિયા મારા પર થૂંકી રહી હતી. તે કાળી રાત જેવા દિવસમાં શારદાબેન મારી પાસે આવ્યા હતા. તેમણે મને વઢવાને બદલે મારી પીઠ પર હાથ મૂક્યો અને મને એકાંતમાં લઈ જઈને મારા હાથમાં આ ચિઠ્ઠી આપી હતી.
શારદાબેને ધ્રૂજતા હાથે એ જૂનો ફાટેલો કાગળ ખોલ્યો અને વાંચવાનું શરૂ કર્યું. કાગળ પર તેમના જ ૨૦ વર્ષ જૂના અક્ષરોમાં લખાયેલું હતું કે, "બેટા રાઘવ, તું ચોર નથી, તારી વર્તમાન પરિસ્થિતિ ચોર છે. તું ભણીશ તો એક દિવસ બહુ મોટો માણસ બનીશ, આ કલંકને તારી જિંદગીની તાકાત બનાવી દે." આ શબ્દો વાંચતાની સાથે જ શારદાબેનની આંખોમાંથી ગર્વ અને વ્હાલના ચોધાર આંસુ વહેવા લાગ્યા. તેમને ૨૦ વર્ષ જૂનો એ નાનો, ગભરાયેલો અને રડતો ગરીબ રાઘવ યાદ આવી ગયો જે આજે તેમની સામે આખા જિલ્લાનો માલિક બનીને ઊભો હતો.
રાઘવે માઈકમાં ગંભીર અવાજે કહ્યું કે, મમ્મી-પપ્પાના અવસાન પછી જો જિંદગીમાં મને કોઈએ સાચો રસ્તો બતાવ્યો હોય તો તે આ શારદાબેન છે. તેમણે તે દિવસે પોતાના ખિસ્સામાંથી પૈસા કાઢીને મને ભણવાનો આખો સામાન અપાવ્યો હતો અને પર્સનલ ટ્યુશન આપીને મને રાત-દિવસ ભણાવ્યો હતો. આ ચિઠ્ઠી મારા માટે કોઈ સામાન્ય કાગળ નથી પણ મારા જીવનનો વેદમંત્ર છે. હું જ્યારે પણ નિરાશ થતો કે આઈએએસની પરીક્ષામાં અસફળ થતો, ત્યારે હું આ ફાટેલો કાગળ જોઈ લેતો હતો જેમાં મારી શિક્ષિકાનો મારા પરનો અતૂટ વિશ્વાસ છુપાયેલો હતો.
આખી શાળા અને હોલ તાળીઓના ગડગડાટથી ગુંજી ઉઠ્યો. કેટલાય શિક્ષકો અને વિદ્યાર્થીઓની આંખો ભીની થઈ ગઈ હતી. રાઘવે સ્ટેજ પર જ શારદાબેનને શાલ ઓઢાડીને તેમનું ભવ્ય સન્માન કર્યું અને તેમના ચરણ સ્પર્શ કરીને આશીર્વાદ લીધા. એક શિક્ષક ધારે તો સમાજના કચરામાંથી પણ હીરો પેદા કરી શકે છે એ વાત આજે રાઘવે આખા શહેરની સામે સાબિત કરી દીધી હતી. શારદાબેનની નિવૃત્તિનો આ દિવસ તેમની જિંદગીનો સૌથી મોટો સન્માનનો દિવસ બની ગયો હતો કારણ કે તેમની વાવણી આજે એક વટવૃક્ષ બનીને સમાજની રક્ષા કરી રહી હતી.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.