મોટા ભાઈએ હીરા ઘસીને નાના ભાઈને ડેપ્યુટી કલેક્ટર બનાવ્યો, પણ નાના ભાઈએ એ જ ઓફિસમાં મોટા ભાઈને પટાવાળા...
રામપુરા ગામના એક નાના અમથા મકાનમાં રહેતા હરજીભાઈના આખા પરિવારની ગણતરી ગામના સૌથી ગરીબ પણ સંસ્કારી લોકોમાં થતી હતી. હરજીભાઈ ખેતરમાં મજૂરી કરીને માંડ માંડ પોતાના ઘરનું ગુજરાન ચલાવતા હતા. તેમના બે દીકરા હતા, મોટો ભરત અને નાનો સુરેશ. બંને ભાઈઓ ભણવામાં ખૂબ જ હોંશિયાર હતા અને ગામની સરકારી શાળામાં જ બંનેનો અભ્યાસ ચાલતો હતો. ભરત સ્વભાવે ખૂબ જ ગંભીર, સમજુ અને ધૈર્યવાન હતો, જ્યારે નાનો સુરેશ થોડો ચંચળ પણ સપનાઓથી ભરેલો યુવાન હતો.
સમય વહેતો ગયો અને એક દિવસ અચાનક હરજીભાઈનું લાંબી બીમારીના કારણે અવસાન થઈ ગયું. પિતાના અવસાનથી આખા ઘર પર જાણે આભ તૂટી પડ્યું અને ઘરની આર્થિક સ્થિતિ સાવ કંગાળ થઈ ગઈ. ઘરમાં અનાજના દાણા લાવવાના પણ ફાંફા પડી ગયા હતા. આ જ સમયે ભરતે પોતાનું ધોરણ બારનું ભણતર પૂરું કર્યું હતું અને સુરેશ હજુ દસમા ધોરણમાં આવ્યો હતો. બંને ભાઈઓ આગળ ભણવા માંગતા હતા, પણ ઘરની પરિસ્થિતિ એવી હતી કે બેમાંથી કોઈ એક જ ભાઈ આગળ અભ્યાસ કરી શકે તેમ હતો.
એક રાત્રે માતા શાંતાબેન રસોડાના ખૂણામાં બેસીને રડતા હતા. ભરતે માતા પાસે જઈને તેમનો હાથ પકડ્યો અને ખૂબ જ શાંતિથી કહ્યું કે, "મા, તું ચિંતા ન કર. આપણો સુરેશ ભણવામાં મારા કરતાં ઘણો વધારે તેજસ્વી છે. તેનું સપનું મોટો સાહેબ બનવાનું છે. હું કાલથી જ ભણવાનું છોડી દઉં છું અને શહેરમાં જઈને હીરાના કારખાનામાં મજૂરી શરૂ કરી દઈશ. હું જે કમાઈશ તેનાથી આપણા ઘરનું ગુજરાન પણ ચાલશે અને સુરેશનો આગળનો ભણવાનો ખર્ચ પણ પૂરો થઈ જશે."
શાંતાબેનની આંખોમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા, તેઓ પોતાના મોટા દીકરાના આ ત્યાગને જોઈને સ્તબ્ધ હતા. સુરેશે જ્યારે આ વાત જાણી ત્યારે તેણે રડતાં રડતાં મોટા ભાઈને કહ્યું કે, "મોટા ભાઈ, હું ભણવાનું છોડી દઉં છું, તમે આગળ ભણો." પણ ભરતે સુરેશના માથા પર હાથ મૂકીને કસમ આપ્યા અને કહ્યું કે, "તારે બસ માત્ર ભણવા પર જ ધ્યાન આપવાનું છે. તું જ્યારે મોટો સાહેબ બનીશ, ત્યારે મારી આ મજૂરી સાર્થક થઈ જશે." બીજા જ દિવસથી અઢાર વર્ષના ભરતે પોતાના બધા જ સપનાઓ એક પેટીમાં બંધ કરીને સુરત શહેરની વાટ પકડી લીધી.
સુરતના એક નાના અને અંધારિયા હીરાના કારખાનામાં ભરતે સવારથી સાંજ સુધી કાળી મજૂરી શરૂ કરી દીધી. હીરાના આકરા પ્રકાશની સામે કલાકો સુધી બેસી રહેવાના કારણે તેની આંખો લાલ થઈ જતી અને આંગળીઓ લોહીલુહાણ થઈ જતી હતી. છતાં, દર મહિનાની પહેલી તારીખે તે પોતાના પગારના મોટાભાગના પૈસા ગામડે સુરેશની કોલેજની ફી અને ચોપડા માટે મોકલી આપતો હતો. ભરત પોતે સુરતમાં એક નાની ખોલીમાં ચાર મિત્રો સાથે રહીને સુકો રોટલો ખાઈને દિવસો વિતાવતો હતો, પણ તેણે ક્યારેય સુરેશને પૈસાની કમી વર્તાવા ન દીધી.
મોટા ભાઈના આ અપાર ત્યાગની કિંમત સુરેશ બરાબર સમજતો હતો. તેણે પણ દિવસ-રાત જોયા વગર મહેનત શરૂ કરી દીધી. કોલેજ પૂરી કર્યા પછી તેણે જીપીએસસીની પરીક્ષાની તૈયારીઓ શરૂ કરી. જ્યારે આખા શહેરમાં લોકો દિવાળીની ઉજવણી કરતા હતા, ત્યારે સુરેશ એક નાની લાઈબ્રેરીના ખૂણામાં બેસીને કલેક્ટર બનવાના સપના જોતો હતો. ભરત દર અઠવાડિયે ફોન કરીને સુરેશની હિંમત વધારતો અને કહેતો કે, "બેટા, તું ચિંતા ન કરતો, તારો મોટો ભાઈ હજુ જીવતો છે, તારે જેટલું ભણવું હોય એટલું ભણ."
વર્ષોની કઠોર મહેનત અને મોટા ભાઈના આશીર્વાદ રંગ લાવ્યા. એક દિવસ રાજ્ય સરકારનું પરિણામ જાહેર થયું અને સુરેશ આખા રાજ્યમાં ટોચના ક્રમે પાસ થઈને ડેપ્યુટી કલેક્ટર બની ગયો. આ સમાચાર જ્યારે રામપુરા ગામમાં પહોંચ્યા ત્યારે આખા ગામમાં પેંડા વહેંચાયા. ભરત સુરતથી દોડતો ગામડે આવ્યો અને પોતાના નાના ભાઈને સરકારી ગાડીમાંથી ઉતરતો જોઈને તેની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા. સુરેશે દોડીને મોટા ભાઈના પગ પકડી લીધા અને કહ્યું કે, "મોટા ભાઈ, આજે આ લાલ લાઈટની ગાડી તમારી મજૂરીના કારણે મારા ઘર આંગણે ઊભી છે."
સુરેશની બદલી એ જ જિલ્લાની મુખ્ય કલેક્ટર કચેરીમાં થઈ. થોડા દિવસો પછી સમાજમાં અને આખા જીલ્લામાં એક નવી વાત ફેલાઈ ગઈ. લોકો વાતો કરવા લાગ્યા કે, ડેપ્યુટી કલેક્ટર સુરેશ બહુ અભિમાની થઈ ગયો છે. તેણે પોતાના જ સગા મોટા ભાઈ ભરતને પોતાની ઓફિસમાં એક સામાન્ય પટાવાળા તરીકે નોકરી પર રાખ્યો છે. લોકો ઓફિસની બહાર ઊભા રહીને જોતા કે કલેક્ટર સાહેબ અંદર એરકન્ડિશન્ડ કેબિનમાં બેઠા હોય છે અને તેમનો સગો ભાઈ બહાર બેસીને લોકોને પાણી પીવડાવે છે અને સાહેબની ફાઈલો ઉંચકે છે.
ધીમે-ધીમે આ વાત આખા સમાજમાં અને સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ ગઈ. લોકો સુરેશની ભારે નિંદા કરવા લાગ્યા. સગા-સંબંધીઓ પણ કહેવા લાગ્યા કે, જે ભાઈએ પોતાનું ભણતર છોડીને તને આટલો મોટો સાહેબ બનાવ્યો, તેને તેં આજે પટાવાળા બનાવીને દરવાજે ઊભો રાખી દીધો. કેટલીક જગ્યાએ તો સુરેશના પૂતળા પણ બાળવાની વાતો થઈ. પરંતુ સુરેશ કે ભરતમાંથી કોઈએ આ નિંદાનો સામનો કરવા માટે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન ન આપ્યું. બંને ભાઈઓ ઓફિસમાં કાયદાકીય મર્યાદામાં રહીને પોતાનું કામ કરતા રહ્યા.
કલેક્ટર કચેરીમાં સુરેશના પ્રમાણિક કાર્યકાળના એક વર્ષ પૂરા થવાના પ્રસંગે એક ભવ્ય સન્માન સમારોહનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ સમારોહમાં શહેરના તમામ મોટા ઉદ્યોગપતિઓ, નેતાઓ, સરકારી વડીલો અને આજુબાજુના ગામના લોકો મોટી સંખ્યામાં હાજર હતા. કાર્યક્રમની શરૂઆત થઈ અને કલેક્ટર સાહેબના વખાણના પુષ્પો વેરાવા લાગ્યા. સ્ટેજ પર સુરેશને સાલ ઓઢાડીને સન્માનિત કરવામાં આવ્યો અને તેને માઈક પર બે શબ્દો બોલવા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યો.
સુરેશ માઈક પાસે આવ્યો ત્યારે આખા હોલમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો હતો. લોકો અંદરોઅંદર ગણગણાટ કરી રહ્યા હતા કે આ વળી કેવો મોટો સાહેબ છે જે પોતાના ભાઈને પટાવાળા રાખે છે. સુરેશે માઈક પકડ્યું અને ગંભીર અવાજે કહ્યું કે, "આજે તમે જે ડેપ્યુટી કલેક્ટર સુરેશનું સન્માન કરી રહ્યા છો, તે વાસ્તવમાં આ ખુરશીને લાયક જ નથી." આ સાંભળીને સ્ટેજ પર બેઠેલા તમામ અધિકારીઓ ચોંકી ગયા.
સુરેશે હોલની પાછળ ઊભેલા પટાવાળાના કપડાં પહેરેલા મોટા ભાઈ ભરત તરફ ઈશારો કર્યો અને કહ્યું કે, "મોટા ભાઈ ભરત, પ્લીઝ તમે સ્ટેજ પર આવો." ભરત થોડો ખચકાતો ખચકાતો સ્ટેજ પર આવ્યો. સુરેશે ભરી સભાની સામે પોતાના ભાઈના હાથ પકડી લીધા અને સ્ટેજ પર રાખેલી મુખ્ય કલેક્ટરની મખમલી ખુરશી તરફ દોરી ગયો. સુરેશે ભરતને ખૂબ જ આદરપૂર્વક એ ખુરશી પર બેસાડી દીધો અને પોતે નીચે જમીન પર ઘૂંટણિયે બેસી ગયો.
આ દ્રશ્ય જોઈને હોલમાં હાજર રહેલા તમામ લોકોની આંખો ફાટી ગઈ. સુરેશે રડતાં રડતાં માઈકમાં કહ્યું કે, "જે સમાજ આજે મારી નિંદા કરી રહ્યો છે, તેને હું સત્ય જણાવવા માંગુ છું. જ્યારે પિતાનું અવસાન થયું ત્યારે મારી કોઈ ગુંજાશ નહોતી કે હું આગળ ભણી શકું. મારા આ મોટા ભાઈએ પોતાના સોનેરી સપનાઓ અને આખી જિંદગી હીરાના કારખાનામાં ઘસી નાખી જેથી હું આ ખુરશી સુધી પહોંચી શકું. લોકો કહે છે કે મેં મારા ભાઈને પટાવાળા રાખ્યો છે, પણ સત્ય એ છે કે મારા ભાઈએ પોતે જીદ કરીને આ નોકરી લીધી છે."
સુરેશે વિગતવાર ખુલાસો કરતા કહ્યું કે, "જ્યારે હું કલેક્ટર બન્યો ત્યારે મેં ભાઈને કીધું કે હવે તમારે કોઈ કામ કરવાની જરૂર નથી, તમે ઘરે આરામ કરો. પણ મારા ભાઈએ મને કહ્યું કે, 'સુરેશ, તું ગમે એટલો મોટો સાહેબ બની જાય, પણ સરકારી ઓફિસમાં લાલચ અને ભ્રષ્ટાચારના અનેક રસ્તાઓ હોય છે. હું તારી ઓફિસની બહાર પટાવાળા બનીને એટલા માટે બેસું છું જેથી તારી કેબિનમાં કોઈ ખોટો માણસ લાંચની થેલી લઈને અંદર ન જઈ શકે. હું તારો ભાઈ બનીને નહીં, પણ તારા ઈમાનનો ચોકીદાર બનીને અહીં ઊભો છું.' મારા ભાઈએ આ પદ સ્વીકાર્યું કારણ કે તે મારી સુરક્ષા કરવા માંગતા હતા."
સુરેશનો આ ખુલાસો સાંભળીને હોલમાં બેઠેલા વડીલો, અધિકારીઓ અને જે લોકો અત્યાર સુધી નિંદા કરતા હતા, તેમની આંખો શરમથી ઝુકી ગઈ અને સોસાયટીના લોકો ચોધાર આંસુએ રડવા લાગ્યા. સુરેશે આગળ કહ્યું કે, "આ ડેપ્યુટી કલેક્ટરનું પદ અને આ લાલ લાઈટની ગાડી મારી કોઈ કમાણી નથી, આ તો મારા મોટા ભાઈના ત્યાગ, તેમના લોહી અને પસીનાની કમાણી છે. હું તો માત્ર આ ખુરશી પર બેસનારો એક સેવક છું, આ ઓફિસના અસલી માલિક અને અસલી કલેક્ટર તો મારા મોટા ભાઈ ભરત છે."
આટલું બોલીને સુરેશે ભરી સભામાં મોટા ભાઈના પગ પક્ષાલન કર્યા અને આખો હોલ તાળીઓના ગડગડાટથી ગુંજી ઉઠ્યો. સ્ટેજ પર બેઠેલા તમામ કલેક્ટર કક્ષાના અધિકારીઓ પણ ઊભા થઈને ભરતને સલામી આપવા લાગ્યા. ભરતે નાના ભાઈને ઊભો કરીને ગળે લગાવી લીધો અને બંને ભાઈઓના આંસુઓએ વર્ષોની ગેરસમજ અને સમાજના મહેણાંને પળવારમાં ધોઈ નાખ્યા. આ બે ભાઈઓનો પ્રેમ આખા જીલ્લા માટે એક અદભુત મિસાલ બની ગયો.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.