મોટા દીકરાએ મા સાથે બોલવાનું બંધ કરી દીધું હતું, પછી થોડા દિવસો પછી એક કાગળ સામે આવ્યો ને...

નવરાત્રિનો આઠમો દિવસ હતો અને આખું ગામ માતાજીના ગરબાની તૈયારીઓમાં લીન હતું. શેરીઓમાં લાઈટોનું અજવાળું હતું અને લાઉડસ્પીકર પર ગરબાના સૂર ગૂંજી રહ્યા હતા. પણ રમેશના ઘરના આંગણામાં અંધારું અને એક વિચિત્ર શાંતિ પથરાયેલી હતી.

બહારથી રમેશની પત્ની સવિતા રૂમમાં આવી. તેણે રમેશ સામે જોયું જે પલંગ પર બેસીને જૂની ફાઈલો જોઈ રહ્યો હતો. "તમે હજુ સુધી તૈયાર નથી થયા? નાનાભાઈના ઘરે મોટો પ્રસંગ છે. આખી શેરી ત્યાં ભેગી થઈ છે. બા પણ તમારી રાહ જુએ છે."

રમેશે ફાઈલ બંધ કરીને બાજુ પર મૂકી. તેના ચહેરા પર કડવાશ છવાઈ ગઈ. "સવિતા, મેં તને પહેલાં પણ કહ્યું હતું કે મારે ત્યાં નથી આવવું. તારે અને બાળકોને જવું હોય તો જાઓ, મને કોઈ વાંધો નથી."

"પણ એ તમારો નાનો ભાઈ છે," સવિતાએ સમજાવા પ્રયત્ન કર્યો. "પપ્પાના ગયા પછી બા આટલા વર્ષે ઘરમાં કોઈ સારું કામ કરી રહ્યા છે. જો તમે જ નહીં જાઓ તો લોકો શું કહેશે?"

"લોકો જે કહેવું હોય એ કહે," રમેશે ઊભા થઈને બારી બહાર જોતાં કહ્યું. "બાને હંમેશાં સંજય જ વહાલો રહ્યો છે. પપ્પા જીવતા હતા ત્યારથી માંડીને આજ સુધી બાએ માત્ર સંજયનું જ ધ્યાન રાખ્યું છે. મારા માટે એમની પાસે ક્યારેય પ્રેમ કે સમય નહોતો."

રમેશ પરિવારનો મોટો દીકરો હતો. નાનપણથી જ તેને એવું લાગ્યા કરતું હતું કે તેની મા, શાંતાબેન, હંમેશાં તેના નાના ભાઈ સંજય તરફ જ વધારે ઢળેલાં રહેતાં. સંજયને જે જોઈતું એ તુરંત મળી જતું. જ્યારે રમેશ કંઈ માગે તો બા તેને સમજાવીને શાંત કરી દેતાં અથવા પૈસા નથી એવું કહીને ટાળી દેતાં.

પિતાના અવસાન પછી આ કડવાશ વધુ વધી ગઈ હતી. રમેશે પોતાનો નાનો ધંધો જાતે ઊભો કર્યો હતો, જ્યારે સંજય ગામમાં જ રહીને પોતાની મોજમજામાં રહેતો હતો. છતાં બા હંમેશાં સંજયની જ ચિંતા કરતાં. આ જ કારણસર રમેશે ધીમે ધીમે પરિવારના પ્રસંગોમાં જવાનું બંધ કરી દીધું હતું.

સવિતા નિસાસો નાખીને બાળકો સાથે નાના ભાઈના ઘરે જતી રહી. રમેશ ઘરમાં એકલો બેસી રહ્યો. તેના મનમાં જૂની વાતો યાદ આવવા લાગી.

તેને યાદ આવ્યું કે જ્યારે તે કોલેજમાં ભણતો હતો, ત્યારે તેણે ફી માટે બા પાસે પૈસા માગ્યા હતા. બાએ ત્યારે ચોખ્ખી ના પાડી દીધી હતી કે ઘરમાં આટલા પૈસા નથી. રમેશે રાત્રે જાગીને અને નાની-મોટી નોકરીઓ કરીને પોતાની ફી ભરી હતી. એ જ સમયે સંજય માટે બાએ નવું મોપેડ અપાવ્યું હતું. એ દિવસથી રમેશના મનમાં મા પ્રત્યે એક ઊંડો ઘા પડી ગયો હતો.

રાત્રે લગભગ દસ વાગે દરવાજો ખટખટાયો. રમેશે દરવાજો ખોલ્યો તો સામે બા ઊભાં હતાં. શાંતાબેનની ઉંમર હવે સિત્તેર વટાવી ગઈ હતી. તેમની કાયા અશક્ત થઈ ગઈ હતી અને આંખોમાં થાક દેખાતો હતો. તેમના હાથમાં એક જૂનો લાકડાનો ડબ્બો હતો.

"તમે અહીં કેમ આવ્યા બા?" રમેશે અજાણ્યા અવાજે પૂછ્યું. "તમારે તો નીચે ઉત્સવમાં હોવું જોઈએ."

શાંતાબેન ચુપચાપ અંદર આવ્યા અને ખાટલા પર બેઠા. તેમણે હાથમાં રહેલો ડબ્બો સામેના ટેબલ પર મૂક્યો.

"રમેશ, હું તને ત્યાં બોલાવવા નથી આવી," બાએ ધીમા અવાજે કહ્યું. "મને ખબર છે કે તારા મનમાં મારા માટે કેટલો ગુસ્સો છે. પણ આજે જો હું તને આ વાત નહીં કહું, તો હું શાંતિથી મરી પણ નહીં શકું."

રમેશ સામેની ખુરશી પર બેસી ગયો. તેણે કશું કહ્યું નહીં, પણ તેનું ધ્યાન બાના હાથમાં રહેલા એ જૂના ડબ્બા પર હતું.

બાએ ડબ્બાનું તાળું ખોલ્યું. અંદરથી કેટલાંક પીળા પડી ગયેલા કાગળો, પહોંચ અને જૂની ચિઠ્ઠીઓ નીકળી.

"તને હંમેશાં એવું જ લાગ્યું ને કે મેં સંજયને વધારે પ્રેમ કર્યો અને તને તરછોડી દીધો?" બાએ રમેશની આંખોમાં જોતાં પૂછ્યું.

રમેશે નજર ફેરવી લીધી. "હવે એ જૂની વાતો ઉખેળવાનો શું અર્થ છે બા? જે હતું એ બધું મને યાદ છે."

શાંતાબેને ડબ્બામાંથી એક જૂની પહોંચ કાઢી અને ટેબલ પર મૂકી. "આ વાંચ."

રમેશે અનિચ્છાએ એ કાગળ હાથમાં લીધો. એ તેની એન્જિનિયરિંગ કોલેજની પહેલી સાલની ફીની પહોંચ હતી. રમેશ સ્તબ્ધ થઈ ગયો.

"આ... આ પહોંચ તમારી પાસે ક્યાંથી?" રમેશે પૂછ્યું. "આ ફી તો મેં મારી જાતે ભરી હતી."

બાની આંખમાંથી એક આંસુ સરી પડ્યું. તેમણે કહ્યું, "તારા પપ્પાનો ધંધો જ્યારે ભાંગી પડ્યો હતો, ત્યારે આપણી પાસે ખાવાના પણ ફાંફા હતા. પણ તું ભણવામાં ખૂબ હોંશિયાર હતો. તું મોટા શહેરમાં જઈને ભણે એ તારું સપનું હતું. પણ તારા પપ્પા પાસે એક રૂપિયો નહોતો."

રમેશ ચુપચાપ સાંભળી રહ્યો.

"મેં મારા ભાઈ પાસે અને ગામના વેપારી પાસે મારી પોતાની ખાતરી પર વ્યાજે પૈસા લીધા હતા," બાએ આગળ કહ્યું. "મેં તને ક્યારેય ના કહ્યું કે આ પૈસા દેવાના છે, કારણ કે હું તારા પર કરજનો બોજ નાખવા નહોતી માગતી. તું રાત્રે જે પાર્ટ-ટાઈમ કામ કરતો હતો, એ પૈસા તું મને આપતો અને હું છાનીમાની એ વ્યાજના હપ્તા ભરતી હતી. તને લાગતું હતું કે તું તારી જાતે ભણે છે, પણ એની પાછળનું દેવું હું સાચવતી હતી."

રમેશના હાથમાંથી એ કાગળ ધ્રૂજી ઊઠ્યો. તેણે બીજા કાગળો ખોલવાનું શરૂ કર્યું.

બીજા કાગળમાં રમેશના પહેલા ધંધા માટે લીધેલી લોનના કાગળો હતા. એમાં જામીન તરીકે બાએ પોતાના નામે રહેલું એકમાત્ર નાનું ઘર ગીરવે મૂક્યું હતું. એ વાતની રમેશને ક્યારેય ખબર જ નહોતી પડી.

"અને સંજય?" રમેશે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું. "તમે એને તો બધું જ આપ્યું..."

બાએ નિસાસો નાખ્યો. "સંજય નાનપણથી જ ભણવામાં નબળો હતો. એનામાં પોતાના પગ પર ઊભા રહેવાની તાકાત નહોતી. તારા પપ્પાને અને મને ખબર હતી કે તું તારી બુદ્ધિ અને મહેનતથી ગમે ત્યાં રસ્તો બનાવી લઈશ. પણ સંજય એકલો પડી જશે તો રઝળી જશે. એટલે અમે એને થોડી મદદ કરતા જેથી એ ટકી રહે. પણ તું... તું તો અમારું અભિમાન હતો."

શાંતાબેને રમેશનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો. તેમના હાથ કાંપી રહ્યા હતા.

"મેં તને ક્યારેય મોઢેથી પ્રેમ નથી દેખાડ્યો રમેશ, કારણ કે મારે તને મજબૂત બનાવવો હતો. જો હું તને લાડ લડાવત, તો કદાચ તું આજે આટલો સફળ ના બન્યો હોત. પણ તારી દરેક સફળતા પાછળ મેં રાત્રે છાનામાના દીવા પ્રગટાવ્યા છે. તું જ્યારે પણ મુશ્કેલીમાં હોત, ત્યારે તારી પાછળ ઊભેલી ઢાલ હું હતી, પણ મેં ક્યારેય તને એ જોવા ના દીધું."

ડબ્બાના સૌથી નીચેના ભાગમાંથી એક નાની ચિઠ્ઠી નીકળી. એ પિતાના અક્ષરમાં લખાયેલી હતી. પિતાએ લખ્યું હતું કે જો એમને કંઈ થઈ જાય, તો રમેશને ક્યારેય આ દેવાની ખબર ના પડવા દેવી, કારણ કે રમેશનું સ્વાભિમાન ખૂબ મોટું છે અને તે ભાંગી પડશે.

રમેશનું દિલ જોરથી ધડકવા લાગ્યું. તે જે માને આખી જિંદગી પથ્થર દિલ સમજી રહ્યો હતો, તે મા તો તેના ભવિષ્ય માટે પોતાનું આખું જીવન હોમી રહી હતી. જેને તે માનો અનાદર સમજી રહ્યો હતો, તે તો તેનો રક્ષણહાર બનીને ઊભી હતી.

જે શંકા અને ગુસ્સો રમેશના મનમાં વર્ષોથી ભરાયેલો હતો, તે ક્ષણભરમાં ઓગળી ગયો. તેની આંખોમાંથી દડ-દડ આંસુ વહેવા લાગ્યા.

"બા..." રમેશનો અવાજ ડૂમો ભરાઈ ગયો.

તેણે લાકડાનો ડબ્બો બાજુ પર મૂક્યો અને બાલપણની જેમ બાના ખોળામાં માથું મૂકી દીધું. વર્ષોનો અસંતોષ અને દુઃખ આંસુ બનીને વહી ગયા.

શાંતાબેને રમેશના વાળમાં હાથ ફેરવ્યો. તેમની પોતાની આંખો પણ ભીની હતી, પણ આજે તેમના ચહેરા પર એક અદભુત શાંતિ હતી. મા અને દીકરા વચ્ચેની જે અદ્રશ્ય દીવાલ હતી, તે આજે કાયમ માટે તૂટી ગઈ હતી.

"મને માફ કરી દે બા," રમેશે રડતાં રડતાં કહ્યું. "હું કેટલો અંધ હતો કે મને તમારો પ્રેમ ક્યારેય દેખાયો જ નહીં. હું તમને જ દોષી માનતો રહ્યો."

"ગાંડા," બાએ તેના માથા પર હાથ મૂકતાં કહ્યું. "મા ક્યારેય પોતાના બાળકથી રિસાય? મને તો બસ એ વાતની ચિંતા હતી કે હું મરી જાઉં એ પહેલાં તારા મનનો આ ભાર ઓછો થઈ જાય."

થોડી વાર પછી રમેશે પોતાના આંસુ લૂછ્યા. તેણે બાનો હાથ પકડ્યો અને ઊભો થયો.

"ચાલ બા," રમેશે કહ્યું.

"ક્યાં?" બાએ પૂછ્યું.

"નાનાના ઘરે," રમેશે સ્મિત સાથે કહ્યું. "આજે આખી શેરી જોશે કે મારો પરિવાર એક છે."

જ્યારે રમેશ અને બા નાના ભાઈના ઘરે પહોંચ્યા, ત્યારે આખું મંડપ રોશનીથી ઝળહળી રહ્યું હતું. સંજય અને સવિતા રમેશને બા સાથે આવતો જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. રમેશે આગળ વધીને સંજયને બથ ભરી લીધી.

મંડપમાં ગરબાના સૂર ગૂંજી રહ્યા હતા અને આકાશમાં તારા ચમકી રહ્યા હતા. રમેશને આજે સમજાણું હતું કે પ્રેમ હંમેશા બોલીને કે દેખાડો કરીને નથી અપાતો. સાચો પ્રેમ એ છે જે શાંતિથી, છૂપી રીતે બીજાના ભવિષ્યને રોશન કરવા માટે પોતાની જાતને ઘસી નાખે છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.