મેળામાં રમકડું લેવાની જીદ હતી, પણ રસ્તામાં એક દ્રશ્ય જોયું અને જે કર્યું તે જાણીને આંખમાં...
માધવના જૂના જોડાના સોલ નીચે કાંકરીઓ વારંવાર ખૂંચતી હતી. તેણે પોતાની દીકરી મીરાંનો નાનો અને મુલાયમ હાથ મજબૂતીથી પકડી રાખ્યો હતો. મેળો ગામની સીમમાં ભરાયો હતો અને ધૂળની ડમરીઓ હવામાં ઉડતી હતી. સાંજની ઠંડક હવે ધીમે ધીમે વધવા લાગી હતી અને માધવને પોતાના ફાટેલા ગંજીમાં ઠંડીનો અનુભવ થતો હતો.
મીરાંના ચહેરા પર એક અનોખો ઉત્સાહ હતો કારણ કે તેના પપ્પાએ આજે તેને પચાસ રૂપિયા આપવાનું વચન આપ્યું હતું. આ પચાસ રૂપિયા માધવે આખા અઠવાડિયાની મજૂરીમાંથી બચાવ્યા હતા. તેની પાસે પોતાના માટે નવા કપડાં ખરીદવાના પૈસા નહોતા પણ તે પોતાની દીકરીની ઈચ્છા પૂરી કરવા માંગતો હતો. રસ્તો પથરાળ હતો અને આસપાસના લોકોના અવાજથી વાતાવરણ ગુંજતું હતું.
તેઓ મેળાના મુખ્ય દરવાજે પહોંચ્યા જ્યાં લાકડાના મોટા ચકડોળ ફરતા હતા. ત્યાં તેલ અને લોટની મિશ્રિત સુગંધ આવતી હતી કારણ કે ગરમ ગરમ જલેબીઓ તળાતી હતી. મીરાંએ તેની આસપાસના રંગબેરંગી દ્રશ્યો જોયા અને તેના પગ હવામાં ઉછળવા લાગ્યા. માધવે શાંતિથી તેની તરફ જોયું અને ખિસ્સામાંથી કરચલીવાળી પચાસની નોટ કાઢીને તેને આપી.
મીરાંએ તે નોટને પોતાના નાના હાથમાં ખૂબ જ જતનથી પકડી રાખી હતી. તેણે નક્કી કર્યું હતું કે તે આજે એક સુંદર માટીની ઢીંગલી ખરીદશે જે તેણે ગયા વર્ષે પણ જોઈ હતી. તેઓ રમકડાંની હરોળ તરફ આગળ વધ્યા જ્યાં માટી અને લાકડાના અનેક સુંદર રમકડાં ગોઠવાયેલા હતા. જમીન પર બિછાવેલા કોથળા પર દુકાનદારોએ પોતાનો માલ સજાવ્યો હતો.
દરેક ડગલે મીરાંની ઉત્તેજના વધતી જતી હતી અને તેના પિતા તેની પાછળ ધીમેથી ચાલતા હતા. માધવના ખભા પર વર્ષોનો થાક હતો પણ આજે તેની આંખોમાં દીકરી માટેનો પ્રેમ સ્પષ્ટ દેખાતો હતો. તેમણે એક દુકાન પાસે જઈને ઊભા રહેવાનું નક્કી કર્યું જ્યાં ઢીંગલીઓ રાખેલી હતી. મીરાંએ એક લાલ વસ્ત્રોવાળી ઢીંગલી પસંદ કરી જેની આંખો ખૂબ જ મોટી હતી.
તે ઢીંગલી ખરીદવા માટે મીરાં આગળ વધી રહી હતી ત્યાં જ તેની નજર ખૂણામાં બેઠેલી એક નાની છોકરી પર પડી. તે છોકરી મીરાં કરતા પણ નાની લાગતી હતી અને તેના શરીર પર માત્ર એક પાતળું વસ્ત્ર હતું. શિયાળાની વધતી જતી ઠંડીને કારણે તે છોકરીનું આખું શરીર ધ્રૂજતું હતું. તેના હોઠ વાદળી પડી ગયા હતા અને તે પથ્થરના ઓટલે લપાઈને બેઠી હતી.
મીરાંના પગ ત્યાં જ અટકી ગયા અને તેણે તે અજાણી છોકરી તરફ જોયું. મેળામાં હજારો લોકો આવતા જતા હતા પણ કોઈની નજર તે ધ્રૂજતી છોકરી પર પડતી નહોતી. મીરાંએ પોતાના હાથમાં રહેલી તે પચાસની નોટ તરફ જોયું જે તેને ખૂબ જ વહાલી હતી. તેના મનમાં પેલા રમકડાં અને આ છોકરીની હાલત વચ્ચે એક યુદ્ધ ચાલતું હતું.
માધવ પોતાની દીકરીની પાછળ મૌન ઊભો હતો અને તેની દરેક હિલચાલને નિહાળતો હતો. તેણે મીરાંને કંઈ જ કહ્યું નહીં અને તેને પોતાની રીતે નિર્ણય લેવા દીધો. મીરાંએ ખૂબ જ ધીમેથી તે છોકરી પાસે જઈને તેને સ્પર્શ કર્યો. તે છોકરીનું શરીર બરફ જેવું ઠંડું હતું અને તેના શ્વાસમાં પણ ધ્રુજારી હતી.
મીરાં પાછી ફરી અને પોતાના પિતા પાસે આવીને ઊભી રહી ગઈ. તેણે માધવનો હાથ પકડ્યો અને તેની આંખોમાં જોઈને ખૂબ જ નમ્રતાથી વાત કરી. મીરાંએ કહ્યું કે પપ્પા મને અત્યારે કોઈ રમકડું જોઈતું નથી. માધવે શાંત અવાજે પૂછ્યું કે કેમ દીકરી તને તો આ ઢીંગલી બહુ ગમતી હતી ને.
મીરાંએ પેલા ખૂણા તરફ ઈશારો કર્યો અને કહ્યું કે પપ્પા પેલી છોકરીને બહુ ઠંડી લાગે છે. જો આપણે આ પચાસ રૂપિયામાંથી તેને એક ગરમ ચાદર અપાવીએ તો તેને સારું લાગશે. માધવ આ સાંભળીને અંદરથી હલી ગયો પણ તેણે પોતાના ચહેરા પર સ્મિત જાળવી રાખ્યું. તેને લાગ્યું કે તેની દીકરીએ આજે તેને મોટો પાઠ ભણાવ્યો છે.
તેમણે નજીકની એક જૂની કપડાંની દુકાને જઈને એક જાડી સુતરાઉ ચાદર ખરીદી. તે ચાદરનો સ્પર્શ ગરમ અને ખરબચડો હતો જે ઠંડીને રોકવા માટે પૂરતો હતો. મીરાંએ તે ચાદર પોતાના હાથમાં લીધી અને ફરીથી પેલી નાની છોકરી પાસે ગઈ. તેણે ખૂબ જ પ્રેમથી તે ચાદર છોકરીના ખભા પર ઓઢાડી દીધી.
તે અજાણી છોકરીએ જ્યારે ગરમીનો અનુભવ કર્યો ત્યારે તેની આંખોમાં એક ચમક આવી ગઈ. તેણે મીરાં સામે જોયું અને તેના ચહેરા પર એક નિખાલસ સ્મિત રેલાઈ ગયું. તે સ્મિતમાં જે આભાર હતો તે દુનિયાના કોઈપણ મોંઘા રમકડાં કરતા વધારે કિંમતી હતો. માધવે જોયું કે તેની દીકરી હવે રમકડાંથી રમવાને બદલે બીજાના આંસુ લૂછતા શીખી ગઈ છે.
મેળાનો કોલાહલ હવે માધવ માટે એક સુંદર સંગીત જેવો લાગતો હતો. હવામાં ઉડતી ધૂળ તેને હવે પરેશાન કરતી નહોતી કારણ કે તેનું હૃદય શાંત હતું. તેઓ ખાલી હાથે ઘરે પાછા ફરવા નીકળ્યા પણ તેમના મનમાં એક અનોખી તૃપ્તિ હતી. રસ્તામાં અંધારું વધી ગયું હતું પણ મીરાંનો ચહેરો તેજસ્વી લાગતો હતો.
ઘરે પહોંચીને માધવે રાત્રિના ભોજન માટે રોટલા બનાવ્યા અને મીરાં તેની મદદ કરવા લાગી. તેમના ઘરમાં ભૌતિક સુખ-સુવિધાઓ ઓછી હતી પણ સંસ્કારોની સુગંધ ચારે બાજુ ફેલાયેલી હતી. માધવને ગર્વ હતો કે તેની દીકરીમાં દયા અને કરુણાના ગુણો ઉતરી આવ્યા છે. તે રાત્રે આખું ઘર એક અનોખી હૂંફથી ભરેલું રહ્યું.
મીરાં જ્યારે સૂઈ ગઈ ત્યારે તેના ચહેરા પર મેળાની કોઈ ચીજ ન હોવાનો અફસોસ નહોતો. તેના બદલે તેને બીજાને મદદ કર્યાનો પરમ સંતોષ હતો જે તેના સપનામાં પણ દેખાતો હતો. ગામના સીમાડે હજી પણ મેળો ચાલુ હતો અને લાઈટો દેખાતી હતી. પણ સૌથી મોટો પ્રકાશ તો મીરાંના નાના હૃદયમાં પ્રગટ્યો હતો જે ક્યારેય ઓલવવાનો નહોતો.