લગ્નના 35 વર્ષ પછી પત્ની પતિને કોર્ટમાં ખેંચી ગઈ, સંતાનોએ લાલચી કહી પણ અંદર જઈને જે માંગ્યું એ જાણીને...

કોર્ટના મોટા દરવાજા બહાર લોકોની ભારે ભીડ જમા થયેલી હતી. વકીલો કાળા કોટ પહેરીને ફાઈલો લઈને આમતેમ દોડી રહ્યા હતા.

એક ખૂણામાં બાંકડા પર સાઠ વર્ષના સુરેશભાઈ માથું નીચું રાખીને બેઠા હતા. તેમના હાથમાં રહેલી કેસની ફાઈલ સહેજ ધ્રૂજી રહી હતી.

તેમની સામે થોડે દૂર તેમના પત્ની રમાબેન સાદી સુતરાઉ સાડીમાં શાંત ચહેરે બેઠા હતા. લગ્નના પાંત્રીસ વર્ષ પછી આજે બંને જણા આ અદાલતના પગથિયે આવીને ઊભા હતા.

સુરેશભાઈની બાજુમાં એમનો મોટો દીકરો રોહિત અને નાની દીકરી નેહા ખૂબ ગુસ્સામાં ઊભા હતા. બંને સંતાનો વારંવાર પોતાની માતા સામે નારાજગીભરી નજરે જોતા હતા.

"મમ્મી, તને જરાય શરમ નથી આવતી?" રોહિતે ધીમા પણ તીખા અવાજે કહ્યું. "આખી જિંદગી પપ્પાએ તારા માટે બધું કર્યું અને હવે આ ઉંમરે તું એમને કોર્ટમાં ખેંચી લાવી?"

રમાબેને કોઈ જવાબ ન આપ્યો. તેમણે ફક્ત પોતાના પાલવનો છેડો સરખો કર્યો અને સામેની દીવાલ તરફ જોતાં રહ્યા.

"સમાજમાં આપણી શું ઈજ્જત રહેશે એનો વિચાર તો કર્યો હોત!" નેહાએ પણ આંખમાં આંસુ સાથે ફરિયાદ કરી. "મારા સાસરીવાળા પૂછે છે કે તમારી મમ્મીને આ ઉંમરે સંપત્તિનો કેવો મોહ લાગ્યો છે."

સુરેશભાઈએ દીકરાના ખભા પર હાથ મૂક્યો. "રોહિત, બેટા રહેવા દે, તારી મમ્મીને જે કરવું હોય એ કરવા દે."

"ના પપ્પા, આ અન્યાય છે." રોહિતે આક્રોશ સાથે કહ્યું. "તમે ચાલીસ વર્ષ ફેક્ટરીમાં લોહી-પાણી એક કરીને મોટો બિઝનેસ ઊભો કર્યો, અને હવે મમ્મીને એમાંથી મોટો હિસ્સો જોઈએ છે!"

સુરેશભાઈ ઊંડો નિસાસો નાખીને ચૂપ રહ્યા. તેમને પણ એવું જ લાગતું હતું કે રમાબેન પૈસા અને મિલકતના લોભમાં આ પગલું ભરી રહ્યા છે.

લગ્નના શરૂઆતના દિવસોમાં સુરેશભાઈ પાસે માત્ર એક નાનો લેથ મશીનનો ગલ્લો હતો. આજે એ નાની દુકાનમાંથી પાંચ મોટી ફેક્ટરીઓ અને સેંકડો મજૂરોવાળી મોટી કંપની બની ચૂકી હતી.

બધા સગાં-સંબંધીઓ અને સમાજના લોકો સુરેશભાઈને એક સફળ ઉદ્યોગપતિ માનતા હતા. દરેક જગ્યાએ સુરેશભાઈના સંઘર્ષના જ ગુણગાન ગવાતા હતા.

થોડી વારમાં પટાવાળાએ કેસનો નંબર પોકાર્યો. "સુરેશકુમાર વિરુદ્ધ રમાબેન, રૂમ નંબર ચારમાં હાજર થાઓ."

બધા લોકો ધીમા પગલે કોર્ટ રૂમની અંદર પ્રવેશ્યા. સામે ન્યાયાધીશ પોતાની ખુરશી પર ગંભીર મુદ્રામાં બેઠા હતા.

સુરેશભાઈના વકીલે ઊભા થઈને પોતાની દલીલ શરૂ કરી. "માનનીય જજ સાહેબ, મારા અસીલે આખી જિંદગી પોતાના પરિવારનું ભરણપોષણ કર્યું છે."

વકીલે આગળ કહ્યું, "આ ઉંમરે એમના પત્ની ઘર છોડીને ભરણપોષણ અને મિલકતમાં અડધો ભાગ માંગવા માટે કોર્ટમાં આવ્યા છે, જે તદ્દન અયોગ્ય છે."

જજ સાહેબે ચશ્મા નીચે કરીને રમાબેન સામે જોયું. "રમાબેન, તમારા વકીલ શું કહેવા માંગે છે?"

રમાબેનના વકીલ ઊભા થયા અને નમ્રતાથી બોલ્યા, "સાહેબ, મારી અસીલ કોઈ ભરણપોષણ કે પતિના અંગત રૂપિયા નથી માંગતી."

આ સાંભળીને સુરેશભાઈ અને તેમના બંને સંતાનો ચોંકી ગયા. જો પૈસા નથી જોઈતા તો પછી આ કેસ શેના માટે હતો?

"તો પછી તમારી માંગણી શું છે?" જજ સાહેબે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું.

"સાહેબ, મારી અસીલ આ કંપનીમાં પચાસ ટકાની કાનૂની માલિકી માંગે છે." રમાબેનના વકીલે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું. "કારણ કે આ કંપની માત્ર સુરેશભાઈએ એકલાએ નથી બનાવી."

રોહિત આ સાંભળીને કોર્ટમાં જ બોલી ઊઠ્યો, "આ સાવ જૂઠાણું છે! મમ્મી તો માત્ર ઘરમાં રહેતી હતી, ધંધો તો પપ્પાએ સંભાળ્યો છે."

જજ સાહેબે ટેબલ પર હથોડી પછાડીને શાંતિ જાળવવા કહ્યું. "પુરાવા વગર કોઈ પણ દલીલ માન્ય નહીં ગણાય."

સુરેશભાઈના વકીલે હસતાં હસતાં કહ્યું, "સાહેબ, કંપનીના તમામ સરકારી દસ્તાવેજો, લાયસન્સ અને બેંક ખાતા સુરેશભાઈના નામે છે, આમાં રમાબેનનો કોઈ હક બનતો નથી."

તે જ સમયે કોર્ટ રૂમના પાછળના દરવાજેથી એક વૃદ્ધ માણસ હાથમાં જૂના ચોપડાઓનું મોટું બોક્સ લઈને અંદર આવ્યો.

તે માણસ બીજો કોઈ નહીં પણ કંપનીના ચાલીસ વર્ષ જૂના એકાઉન્ટન્ટ મનુભાઈ હતા. મનુભાઈને જોઈને સુરેશભાઈ સહેજ અસ્વસ્થ થઈ ગયા.

"મનુભાઈ, તમે અહીં શું કરો છો?" સુરેશભાઈએ ધીમેથી પૂછ્યું. "તમને કોણે બોલાવ્યા?"

"સુરેશભાઈ, સત્ય છુપાવવું હવે મારા માટે શક્ય નથી." મનુભાઈએ હાથ જોડીને કહ્યું. "કોર્ટે મને સાક્ષી તરીકે સમન્સ મોકલ્યો હતો."

મનુભાઈએ બોક્સમાંથી ત્રીસ વર્ષ જૂના હિસાબના લાલ ચોપડા બહાર કાઢ્યા અને જજ સાહેબના ટેબલ પર મૂક્યા.

"સાહેબ, આ એ સમયના ચોપડા છે જ્યારે કંપની શરૂ થઈ હતી." મનુભાઈએ ધ્રૂજતા અવાજે કોર્ટ સામે બોલવાનું શરૂ કર્યું.

"સુરેશભાઈ બજારમાં ફરીને ઓર્ડર લાવતા હતા, પણ ફેક્ટરીની અંદરનું આખું મેનેજમેન્ટ રમાબેન સંભાળતા હતા." મનુભાઈએ એક ચોપડો ખોલીને બતાવ્યો.

રોહિત અને નેહા સ્તબ્ધ થઈને મનુભાઈ સામે જોઈ રહ્યા. તેમને આ વાતની ક્યારેય ખબર જ નહોતી.

"મજૂરોની હાજરી પૂરવાથી લઈને, માલનું ઉત્પાદન અને ગુણવત્તા તપાસવાનું કામ રમાબેન સવારે આઠથી રાત્રે નવ વાગ્યા સુધી કરતા હતા." મનુભાઈ આગળ બોલ્યા.

"જ્યારે સુરેશભાઈ બીમાર પડ્યા હતા અને ત્રણ વર્ષ સુધી પથારીવશ રહ્યા હતા, ત્યારે ફેક્ટરી બંધ નહોતી થઈ." મનુભાઈની આંખો ભીની થઈ ગઈ. "એ ત્રણ વર્ષમાં રમાબેને એકલા હાથે કામ કરીને કંપનીનો નફો ત્રણ ગણો વધારી દીધો હતો."

કોર્ટ રૂમમાં સંપૂર્ણ સન્નાટો છવાઈ ગયો હતો. સુરેશભાઈનું માથું ધીમે ધીમે નીચે ઝૂકી ગયું.

"આ ચોપડામાં દરેક પાના પર રમાબેનની સહી છે." મનુભાઈએ જજ સાહેબ તરફ ચોપડો આગળ ધર્યો. "તેમણે ત્રીસ વર્ષ સુધી એક પણ રૂપિયો પગાર લીધા વિના આ કંપની માટે પરસેવો પાડ્યો છે."

જજ સાહેબે ધ્યાનથી દરેક કાગળ તપાસ્યા. દરેક એન્ટ્રી અને હિસાબમાં રમાબેનની મહેનત સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.

"પણ જ્યારે કંપની મોટી પ્રાઇવેટ લિમિટેડ બની, ત્યારે સુરેશભાઈએ બધા શેર્સ પોતાના નામે કરી લીધા." મનુભાઈએ ભારે હૈયે કહ્યું. "રમાબેનને માત્ર ઘરની ચાર દીવાલમાં સીમિત કરી દેવામાં આવ્યા."

નેહા પોતાની જગ્યા પરથી ઊભી રહી શકી નહીં અને ખુરશી પર બેસી ગઈ. તેને યાદ આવી ગયું કે નાનપણમાં જ્યારે તેઓ સ્કૂલેથી આવતા, ત્યારે મમ્મી ઘણીવાર તેલ અને ગ્રીસવાળા હાથે જ એમને જમાડતી હતી.

રોહિતને પણ યાદ આવ્યું કે પપ્પા હંમેશા કહેતા કે મેં તમારા માટે આટલું મોટું સામ્રાજ્ય બનાવ્યું છે. પણ એ સામ્રાજ્યનો અસલી પાયો કોણે નાખ્યો હતો, તે આજે પહેલીવાર સમજાયું હતું.

જજ સાહેબે રમાબેન સામે જોયું અને ખૂબ જ આદરપૂર્વક પૂછ્યું, "રમાબેન, તમે આટલા વર્ષો સુધી ચૂપ કેમ રહ્યા? આજે અચાનક આ કેસ કેમ કર્યો?"

રમાબેન પહેલીવાર પોતાની જગ્યા પરથી ઊભા થયા. તેમના અવાજમાં કોઈ ગુસ્સો નહોતો, પણ વર્ષોથી દબાયેલી પીડા હતી.

"સાહેબ, મારે ક્યારેય પૈસાનો હિસાબ નહોતો જોઈતો." રમાબેને શાંત અવાજે કહ્યું. "મેં મારા ઘર અને કંપનીને એક જ માન્યા હતા."

રમાબેને સુરેશભાઈ તરફ જોયું, જેમની આંખોમાં હવે પસ્તાવો દેખાતો હતો.

"ગયા મહિને અમારા સંબંધીઓની સામે સુરેશભાઈએ કહ્યું કે રમાએ આખી જિંદગી ઘરમાં બેસીને મારી કમાણી પર જલ્સા કર્યા છે." રમાબેનનો અવાજ થોડો ધ્રૂજ્યો.

"તે દિવસે મને સમજાયું કે જે કામને મેં મારી જિંદગી આપી દીધી, એ કામની મારા પોતાના ઘરમાં કોઈ કિંમત જ નથી." રમાબેનની આંખમાંથી એક આંસુ ખરી પડ્યું.

"હું અહીં ભીખ માંગવા નથી આવી સાહેબ." રમાબેને હાથ જોડીને કહ્યું. "હું ફક્ત મારા ત્રીસ વર્ષના પરસેવાની ઓળખ અને મારું સન્માન માંગવા આવી છું."

આ શબ્દો સાંભળીને આખા કોર્ટ રૂમમાં એક અજીબ પ્રકારનો ભાર છવાઈ ગયો. સુરેશભાઈના પગ નીચેથી જાણે જમીન સરકી ગઈ હતી.

તેમને યાદ આવ્યું કે કેવી રીતે રમા રાત્રે જાગીને હિસાબ મેળવતી હતી. કેવી રીતે તે મજૂરો સાથે ઊભા રહીને મશીનો ચલાવતી હતી.

સુરેશભાઈ ધીમે ધીમે પોતાની જગ્યા પરથી ઊભા થયા. તેમના વકીલે તેમને રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ તેમણે વકીલનો હાથ હટાવી દીધો.

તેઓ ચાલતા ચાલતા રમાબેનની સામે આવીને ઊભા રહ્યા. સુરેશભાઈની આંખોમાંથી અવિરત આંસુ વહી રહ્યા હતા.

"મને માફ કરી દે રમા..." સુરેશભાઈનો અવાજ ગળામાં રુંધાઈ ગયો. "હું અહંકારમાં એટલો અંધ થઈ ગયો હતો કે મને તારો ત્યાગ ક્યારેય દેખાયો જ નહીં."

રોહિત અને નેહા પણ દોડીને પોતાની માતા પાસે આવ્યા. બંને ભાઈ-બહેન શરમથી માથું નીચું રાખીને રડી પડ્યા.

"મમ્મી, અમને માફ કરી દે." રોહિતે રમાબેનનો હાથ પકડી લીધો. "અમે તારા સંઘર્ષને ક્યારેય સમજી ન શક્યા."

"હા મમ્મી, અમે તને હંમેશા ખોટી સમજી." નેહાએ માતાના ખભા પર માથું મૂકી દીધું.

સુરેશભાઈએ જજ સાહેબ તરફ ફરીને બંને હાથ જોડ્યા. "સાહેબ, મારે કોઈ કેસ નથી લડવો."

"આ કંપની મારી નથી, આ કંપની રમાની છે." સુરેશભાઈએ મક્કમ અવાજે કહ્યું. "કાલે જ હું કંપનીના પચાસ નહીં, પણ એકાવન ટકા શેર્સ રમાના નામે ટ્રાન્સફર કરી આપીશ."

જજ સાહેબના ચહેરા પર એક સંતોષભર્યું સ્મિત આવી ગયું. તેમણે ફાઈલ બંધ કરતાં કહ્યું, "જ્યાં ભૂલનો સ્વીકાર અને સન્માન હોય, ત્યાં કાયદાની જરૂર નથી રહેતી."

કોર્ટ રૂમમાંથી બહાર નીકળતી વખતે વાતાવરણ સાવ બદલાઈ ગયું હતું. સુરેશભાઈએ પહેલીવાર રમાબેનનો હાથ પોતાના હાથમાં પકડી રાખ્યો હતો.

સંતાનો પોતાના માતા-પિતાની પાછળ ગર્વથી ચાલી રહ્યા હતા. તે દિવસે માત્ર એક કેસનો નિકાલ નહોતો થયો, પણ પાંત્રીસ વર્ષ પછી એક સ્ત્રીને તેની મહેનત અને અસ્તિત્વનું સાચું સન્માન મળ્યું હતું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.