અનિલભાઈ મહેતાનું નામ ઉદ્યોગ જગતમાં કોઈનાથી અજાણ્યું નહોતું. તેમની સફળતાની ગાથા દરેક નવયુવાન ઉદ્યોગસાહસિક માટે એક પ્રેરણા હતી. શૂન્યમાંથી સર્જન કરનારા, તીક્ષ્ણ બુદ્ધિશાળી અને દૂરંદેશી અનિલભાઈએ નાનકડા વેપારને એક વિશાળ સામ્રાજ્યમાં ફેરવી દીધો હતો. તેમના જીવનમાં પૈસાની કોઈ કમી નહોતી. કરોડો રૂપિયાના ટર્નઓવરવાળી કંપની, વૈભવી બંગલો, મોંઘી ગાડીઓ, વિદેશ પ્રવાસો, દુનિયાની શ્રેષ્ઠતમ સુવિધાઓ, આ બધું જ અનિલભાઈના પગ ચૂમતું હતું. તેમને માટે સફળતા એટલે ફક્ત આંકડા અને લાભનો ગ્રાફ. માનવીય સંબંધો, લાગણીઓ, કે પછી સન્માન જેવા ગુણોને તેઓ ઘણીવાર વ્યવહારુતાના પલડામાં ઓછાં આંકતા. તેમના માટે, સમય એટલે પૈસો અને લોકો એટલે કાર્યો સિદ્ધ કરવાના માધ્યમો.
આ જ અનિલભાઈ એક દિવસ શહેરની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત ફાઈવ સ્ટાર હોટલમાં એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સોદા માટે તેમના સંભવિત ભાગીદાર, શ્રી મહેતા સાહેબ, સાથે ભોજન કરી રહ્યા હતા. આ સોદો કરોડો રૂપિયાનો હતો. તેમની કંપની માટે એક નવા યુગનો પ્રારંભ કરાવનારો સોદો. અનિલભાઈનો ચહેરો આત્મવિશ્વાસથી ચમકતો હતો. તેમને ખાતરી હતી કે આ સોદો તેમને જ મળશે, કારણ કે તેમનો પ્રોજેક્ટ અદ્ભુત હતો અને તેમની ઓફર અજોડ હતી.
બીજી તરફ, એ જ હોટલમાં, એક યુવાન વેઇટર, રાજુ, પોતાની ડ્યુટી નિભાવી રહ્યો હતો. રાજુ વીસ-બાવીસ વર્ષનો હતો. તેના ચહેરા પર હંમેશા એક મીઠી મુસ્કાન રહેતી. ગરીબ પરિવારમાંથી આવતો રાજુ તેના પરિવારનો એકમાત્ર કમાઉ સભ્ય હતો. પિતા બીમાર હતા, નાની બહેનના લગ્ન કરવાના હતા અને ઘરનું ગુજરાન ચલાવવાનું હતું. રાજુ દિવસમાં બાર કલાક હોટલમાં કામ કરતો અને રાત્રે કોલેજમાં અભ્યાસ કરતો. તેની આંખોમાં મોટા સપના હતા. તેને ભણી ગણીને મોટો માણસ બનવું હતું, જેથી તેના પરિવારને ગરીબીના ચક્રમાંથી બહાર કાઢી શકે. તે પોતાના કામ પ્રત્યે સંપૂર્ણપણે સમર્પિત હતો. ક્યારેય કોઈ ફરિયાદ નહીં, હંમેશા ખુશ અને મહેમાનોને ખુશ રાખવા પ્રયત્નશીલ.
એ દિવસે રાજુની ડ્યુટી અનિલભાઈ અને મહેતા સાહેબના ટેબલ પર હતી. અનિલભાઈ સ્વભાવે થોડા ઉતાવળિયા અને માંગણી કરતા હતા. તેમણે રાજુને વારંવાર બોલાવીને અલગ અલગ વાનગીઓ અને પીણાં ઓર્ડર કર્યા. ક્યારેક પાણીનો ગ્લાસ ભરવાનું કહેતા, તો ક્યારેક રૂમાલ આપવાનું. રાજુ દરેક વખતે નમ્રતાથી હાજર થઈ જતો. તેના ચહેરા પર ક્યારેય થાક કે અણગમો નહોતો દેખાતો. તે જાણતો હતો કે આ નોકરી તેના પરિવારનો આધાર છે.
એક તબક્કે અનિલભાઈએ રાજુને ઠંડા પાણીનો ગ્લાસ લાવવાનું કહ્યું, પરંતુ પછી તરત જ તેમનો વિચાર બદલાયો અને તેમણે ગરમ પાણી માંગ્યું. રાજુ ઠંડુ પાણી લાવ્યો ત્યાં સુધીમાં અનિલભાઈને વાતચીતમાં ધ્યાન અપાઈ ગયું હતું. રાજુએ ગ્લાસ ટેબલ પર મૂક્યો અને રાહ જોવા લાગ્યો કે અનિલભાઈ પીવે. પરંતુ અનિલભાઈ તો બિઝનેસની વાતોમાં એટલા મગ્ન હતા કે તેમને રાજુની હાજરીનું ભાન પણ નહોતું. રાજુએ ધીમેથી કહ્યું, “સર, પાણી?” અનિલભાઈએ માથું ઊંચક્યું, ગ્લાસ જોયો અને ગુસ્સાથી કહ્યું, “મેં ગરમ પાણી કહ્યું હતું, તને સંભળાતું નથી?” રાજુએ માફી માંગી, “સોરી સર, મને લાગ્યું કે આપે ઠંડુ…” અનિલભાઈએ તેને વચ્ચેથી અટકાવ્યો, “હવે મારે તારી સાથે દલીલ નથી કરવી. જા, ગરમ પાણી લઈને આવ.” રાજુ ચૂપચાપ ગ્લાસ લઈ ગયો અને થોડી જ ક્ષણોમાં ગરમ પાણીનો ગ્લાસ લઈને પાછો ફર્યો. અનિલભાઈએ ગ્લાસ લીધો, એક ઘૂંટડો ભર્યો અને ફરીથી તેમની વાતચીતમાં ખોવાઈ ગયા. રાજુ ટેબલ પર વાનગીઓ ગોઠવતો રહ્યો, પાણી ભરતો રહ્યો અને ક્યારેય અવાજ કર્યા વગર પોતાની સેવાઓ આપતો રહ્યો.
ભોજન પૂરું થયું. મહેતા સાહેબ અને અનિલભાઈ વચ્ચે સોદાની લગભગ બધી જ વાતો પૂરી થઈ ગઈ હતી. બસ, ઔપચારિકતા જ બાકી હતી. અનિલભાઈના ચહેરા પર વિજયી સ્મિત હતું. તેમણે બિલ મંગાવ્યું. રાજુ બિલ લઈને આવ્યો અને નમ્રતાથી ટેબલ પર મૂક્યું. અનિલભાઈએ બિલ જોયું, ક્રેડિટ કાર્ડ આપ્યું અને મશીન આવતા જ પિન નાખી દીધો. બિલ પે થઈ ગયું. રાજુ મશીન લઈને પાછો ફર્યો. ટિપ માટેની રકમ નાખવાનો વિકલ્પ હતો. અનિલભાઈએ માત્ર પાંચસો રૂપિયાનું બિલ હતું છતાં રાજુ તરફ જોયા વગર માત્ર દસ રૂપિયાની રકમ ‘ટીપ’ તરીકે એન્ટર કરી દીધી. મનમાં વિચાર્યું, “આ લોકો આવા જ હોય છે, આનાથી વધારે આપીને શું કામ બગાડવા.”
રાજુએ અનિલભાઈના ચહેરા પર સહેજ પણ ઉષ્મા જોઈ નહોતી. તેની મહેનત અને સન્માનની કિંમત દસ રૂપિયા હતી, એવું તેને લાગ્યું. તેના ગળામાં એક ડૂમો ભરાઈ ગયો, પણ તેણે કોઈ પ્રતિક્રિયા ન આપી. તે બસ સ્મિત કરતો રહ્યો, તેનું કામ કરતો રહ્યો. આ દસ રૂપિયા કોઈ મોટી રકમ નહોતી, પણ અનિલભાઈનો એ દસ રૂપિયા આપવાનો અંદાજ, જાણે રાજુ કોઈ અસ્પૃશ્ય હોય, તેમના ચહેરા પરની એ અવગણના રાજુના હૃદયમાં એક ઘા કરી ગઈ. મહેતા સાહેબે આ બધું ખૂબ જ ઝીણવટપૂર્વક નિહાળ્યું હતું. તેમની નજર અનિલભાઈના રાજુ પ્રત્યેના વર્તન પરથી હટી નહોતી. મહેતા સાહેબ પોતે પણ એક સામાન્ય પરિવારમાંથી આવતા હતા અને તેમણે જીવનમાં સંઘર્ષ કરેલો હતો. તેઓ માનતા હતા કે કોઈ વ્યક્તિનો સાચો સ્વભાવ ત્યારે જ બહાર આવે છે જ્યારે તે પોતાનાથી નીચા ગણાતા લોકો સાથે વ્યવહાર કરે છે.
ભોજન સમાપ્ત થયા પછી, મહેતા સાહેબ અને અનિલભાઈ હોટલમાંથી બહાર નીકળ્યા. અનિલભાઈ સંપૂર્ણપણે આત્મવિશ્વાસમાં હતા કે આ સોદો તેમનો જ છે. બીજા દિવસે સવારે અનિલભાઈ તેમની ઓફિસમાં મહેતા સાહેબના ફોનની રાહ જોઈ રહ્યા હતા. તેમની અપેક્ષા મુજબ જ ફોન આવ્યો, પણ તે અનિલભાઈને આઘાત આપે તેવો હતો. મહેતા સાહેબે બહુ નમ્રતાપૂર્વક કહ્યું, “અનિલભાઈ, તમારો પ્રોજેક્ટ ખૂબ સારો છે અને તમારી ટીમ પણ સક્ષમ છે, પરંતુ અમે આ સોદો તમારી સાથે નહીં કરી શકીએ. મને માફ કરજો.”