કંજૂસ માતાના મૃત્યુ પછી બેંક મેનેજરે દીકરાને બોલાવીને એક રસીદ આપી, ખુલાસો સાંભળીને દીકરો પગે પડીને રડવા લાગ્યો કારણ કે...

એક સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય વિસ્તારમાં રહેતા ચિરાગના મનમાં નાનપણથી જ એક વાત સતત ઘૂંટાતી રહેતી હતી. તે વાત હતી તેની માતા શારદાબેનનો અતિશય કંજૂસ અને કરકસરિયું સ્વભાવ. ચિરાગ જ્યારે નાનો હતો ત્યારથી જ તેણે પોતાની માતાને ઘરના એક એક પૈસા માટે ભારે ખેંચતાણ કરતી જોઈ હતી. શાકભાજી માર્કેટમાં બે રૂપિયા ઓછા કરાવવા માટે અડધો કલાક સુધી ફેરિયાઓ સાથે બાસકૂટ કરવી, ઘરમાં વીજળીનું બિલ દસ રૂપિયા વધારે આવે તો પણ આખા ઘરના પંખા અને લાઈટો બંધ કરી દેવી, અને જૂના કપડાંમાં થીગડાં મારી મારીને વર્ષો સુધી ચલાવવું એ શારદાબેનની રોજિંદી ટેવ બની ગઈ હતી.

ચિરાગ જ્યારે શાળામાં ભણતો ત્યારે તેના મિત્રો નવી નવી વસ્તુઓ, રમકડાં અને સારા નાસ્તા લાવતા. જ્યારે પણ ચિરાગ તેની માતા પાસે કોઈ નવી વસ્તુ કે ખર્ચ માટે પૈસા માંગતો ત્યારે શારદાબેન હંમેશા એક જ જવાબ આપતા કે આપણી પાસે વધારાના પૈસા નથી, જેટલું છે તેમાં ચલાવતા શીખ. ચિરાગને ઘણી વખત પોતાના મિત્રો સામે શરમ અનુભવાતી હતી. તેને મનમાં થતું કે આખા જગતમાં તેની માતા જેટલું કંજૂસ કોઈ નહીં હોય. લોકો પોતાના સંતાનોની નાની નાની ખુશીઓ માટે કેટલા ખર્ચા કરતા હોય છે, જ્યારે તેની માતા હંમેશા પૈસા બચાવવાની જ વાતો કરતી રહે છે.

ચિરાગના પિતા રમેશચંદ્ર એક નાના વેપારી હતા. તેઓ સ્વભાવે ખૂબ જ શાંત અને દયાળુ માણસ હતા. ચિરાગ જ્યારે દસમા ધોરણમાં ભણતો હતો ત્યારે જ અચાનક પિતા રમેશચંદ્રનું હૃદયરોગના હુમલાથી અવસાન થયું હતું. પિતાના ગયા પછી ચિરાગને લાગ્યું હતું કે હવે ઘરમાં આર્થિક તકલીફ પડશે, પરંતુ માતા શારદાબેને હિંમત હાર્યા વગર ઘરનો કારભાર સંભાળી લીધો હતો. જોકે પિતાના અવસાન પછી શારદાબેનની કંજૂસાઈ સો ગણી વધી ગઈ હતી. તેઓ રસોડામાં દાળ-શાકમાં તેલનો વપરાશ પણ માપીને કરતા હતા. ઘરમાં ક્યારેય કોઈ તહેવાર પર મીઠાઈ કે મોંઘી વસ્તુઓ આવતી નહીં.

સમય વિતતો ગયો અને ચિરાગ ભણીગણીને એક ખાનગી કંપનીમાં સારી નોકરીએ લાગી ગયો. તેને મહિને સારો એવો પગાર મળવા લાગ્યો. હવે ચિરાગને આશા હતી કે તેની માતા પોતાનો આ કંજૂસ સ્વભાવ છોડશે અને થોડું ચેનથી જીવશે. ચિરાગે માતા માટે નવા કપડાં લાવ્યા, ઘર માટે નવું ટીવી કે ફ્રિજ લાવવાની વાત કરી, પરંતુ શારદાબેને સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી. તેમણે ચિરાગને ઠપકો આપતા કહ્યું કે પૈસા આવ્યા એટલે ઉડાવવાના ન હોય, ભવિષ્યની કોઈ ખાતરી નથી હોતી એટલે સંયમ રાખતા શીખ. ચિરાગને માતાની આ વાત સાંભળીને ખૂબ જ ગુસ્સો આવતો.

ચિરાગના લગ્ન પૂજા સાથે થયા પછી પણ શારદાબેનનો સ્વભાવ બદલાયો નહીં. વહુ ઘરમાં આવી તો પણ શારદાબેન રસોડાના ખર્ચ પર કડક નજર રાખતા. જો પૂજા કોઈ દિવસ શાકભાજી કે ઘરવખરી લાવવામાં થોડા વધારે પૈસા વાપરી નાખે તો શારદાબેન તેને કરકસરના પાઠ ભણાવવા બેસી જતા. પૂજા પણ ઘણી વખત ચિરાગ આગળ પોતાની સાસુની આ આદત અંગે ફરિયાદ કરતી. ચિરાગ પોતાની પત્નીને સાંત્વના આપતો અને કહેતો કે મારી મમ્મી આખી જિંદગી આવી જ રહી છે, હવે આ ઉંમરે તે નહીં બદલાય, તું તેમની વાતને મન પર ન લે.

ચિરાગ ઘણી વખત માતાને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કરતો કે મમ્મી હવે મારી પાસે સારી નોકરી છે, આપણી પાસે પૂરતા પૈસા છે, હવે તમારે આટલી બધી કંજૂસાઈ કરવાની કોઈ જરૂર નથી. આપણે થોડું સારું ખાઈ-પી શકીએ છીએ, બહાર ફરવા જઈ શકીએ છીએ, ઘરને નવું બનાવી શકીએ છીએ. પરંતુ શારદાબેન બસ મૌન રહેતા અથવા તો એટલું જ કહેતા કે તું હજુ નાનો છે, તને દુનિયાદારીની ખબર નથી. પૈસાની કિંમત જ્યારે મુશ્કેલી આવે ત્યારે જ સમજાય છે. માતાની આ વાતો ચિરાગને હંમેશા જૂના જમાનાની અને અણસમજુ લાગતી હતી.

શારદાબેન માત્ર ઘરમાં જ કરકસર નહોતા કરતા, પરંતુ તેઓ નવરાશના સમયમાં સીવણકામ કરતા અને આજુબાજુના લોકો માટે ખાખરા અને પાપડ બનાવીને પણ થોડીઘણી કમાણી કરી લેતા. ચિરાગને આ જોઈને ખૂબ જ સંકોચ થતો. તે માતાને કહેતો પણ ખરો કે મમ્મી, હું મહિને પચાસ હજાર રૂપિયા કમાઉં છું, તો તમારે આ સીવણકામ અને પાપડ બનાવવાની શું જરૂર છે? લોકો જોશે તો શું કહેશે કે દીકરો કમાય છે છતાં ડોશીમા મહેનત કરે છે! પરંતુ શારદાબેન હસીને વાત ટાળી દેતા અને પોતાનું કામ ચાલુ રાખતા.

ચિરાગના મનમાં માતા પ્રત્યે એક પ્રકારનો અણગમો ઘર કરી ગયો હતો. તેને લાગતું હતું કે માતાને માત્ર પૈસા સાથે જ પ્રેમ છે, લાગણીઓ સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. તે પોતાના પિતાના સમયને યાદ કરતો અને વિચારતો કે પિતા કેટલા ઉદાર હતા, જ્યારે માતા કેટલી ચિંતિત અને કંજૂસ છે. ઘરમાં ગમે તેટલી શાંતિ હોય, પણ પૈસાની વાત આવે એટલે શારદાબેનનો કડક ચહેરો ચિરાગને અકળાવી મૂકતો હતો.

આમને આમ વર્ષો વિતી ગયા. એક દિવસ સવારે જ્યારે શારદાબેન મોડે સુધી ઊઠ્યા નહીં, ત્યારે ચિરાગે જઈને જોયું તો માતા શાંતિથી પથારીમાં સૂતા હતા. તેમનું શરીર ઠંડુ પડી ગયું હતું. ડૉક્ટરે આવીને તપાસ કરી અને જણાવ્યું કે રાત્રે ઊંઘમાં જ તેમને હૃદયરોગનો શાંત હુમલો આવ્યો હતો અને તેમનું અવસાન થયું હતું. શારદાબેન આ દુનિયા છોડીને ચાલી ગયા. ચિરાગને માતાના જવાનો આઘાત તો લાગ્યો, પરંતુ તેના મનમાં એક ખૂણે એવો વિચાર પણ આવ્યો કે હવે ઘરમાંથી આ કંજૂસાઈ અને કરકસરનો બોજ હંમેશા માટે દૂર થઈ ગયો.

માતાના મૃત્યુ પછીની બધી ઉત્તરક્રિયાઓ અને વિધિઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ. ઘરનું વાતાવરણ ધીમે ધીમે શાંત થઈ રહ્યું હતું. શારદાબેનના અવસાનના લગભગ દસ-બાર દિવસ પછી એક સવારે ચિરાગના ફોન પર એક અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ આવ્યો. સામેથી બોલનાર વ્યક્તિએ પોતાની ઓળખ આપતા કહ્યું કે હું આપણી નજીકની સરકારી બેંકનો મેનેજર જોશી બોલું છું. શું તમે સ્વર્ગસ્થ શારદાબેનના દીકરા ચિરાગભાઈ બોલો છો? ચિરાગે હા પાડી. બેંક મેનેજર જોશી સાહેબે ચિરાગને કહ્યું કે તમારે તાત્કાલિક બેંકમાં એક અગત્યના કામ માટે આવવું પડશે.

ચિરાગને આશ્ચર્ય થયું કે માતાના ગયા પછી બેંકમાંથી શા માટે ફોન આવ્યો હશે? તેણે વિચાર્યું કે કદાચ માતાના કોઈ નાના-મોટા બચત ખાતામાં બે-પાંચ હજાર રૂપિયા પડ્યા હશે, જે ટ્રાન્સફર કરવા માટે મેનેજર બોલાવી રહ્યા હશે. ચિરાગ પોતાની બાઇક લઈને બેંકમાં પહોંચ્યો. મેનેજર જોશી સાહેબે તેમને પોતાની કેબિનમાં માનપૂર્વક બેસાડ્યા અને ચા-પાણી પૂછ્યા. મેનેજર સાહેબના ચહેરા પર શારદાબેન પ્રત્યે ભારે આદર અને માનના ભાવ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યા હતા.

જોશી સાહેબે ટેબલના ખાનામાંથી એક મોટું કવર કાઢ્યું અને ચિરાગની સામે મૂક્યું. ચિરાગે ઉત્સુકતાથી પૂછ્યું કે સાહેબ, આ શું છે? મારી માતાના કોઈ પૈસા જમા છે? મેનેજર જોશી સાહેબે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને બોલ્યા કે ચિરાગભાઈ, આ કવરમાં તમારી માતા શારદાબેને તમારા નામે કરાવેલી પંદર લાખ રૂપિયાની ફિક્સ ડિપોઝિટની રસીદ છે, અને સાથે સાથે તમારા પિતાજીના જૂના દેવાની સંપૂર્ણ ચુકવણી કર્યાનું નો-ડ્યુસ સર્ટિફિકેટ છે.

પંદર લાખ રૂપિયાની ફિક્સ ડિપોઝિટ અને પિતાના દેવાની વાત સાંભળીને ચિરાગના પગ નીચેથી જમીન ખસી ગઈ. તે આશ્ચર્યચકિત થઈને મેનેજર સામે જોઈ રહ્યો. તેને સમજાયું નહીં કે તેના પિતાજી પર કયું દેવું હતું અને તેની માતા પાસે પંદર લાખ રૂપિયા ક્યાંથી આવ્યા! ચિરાગે ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું કે સાહેબ, તમે આ શું કહી રહ્યા છો? મારા પિતાજી પર કયું દેવું હતું? અને મારી મમ્મી પાસે આટલા બધા પૈસા ક્યાંથી આવ્યા? તે તો આખી જિંદગી અત્યંત કંજૂસાઈથી જીવતા હતા!

મેનેજર જોશી સાહેબે ચિરાગના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને ગંભીર અવાજે કહ્યું કે ચિરાગભાઈ, આજે હું તમને એ સત્ય જણાવવા માંગુ છું જે તમારી સ્વર્ગસ્થ માતાએ વર્ષો સુધી પોતાના હૃદયમાં છુપાવી રાખ્યું હતું. તમારા પિતા રમેશચંદ્રજી જ્યારે વેપાર કરતા હતા ત્યારે તેમણે ધંધામાં ભારે ખોટ ખાધી હતી. ધંધો બચાવવા તેમણે કેટલાક વ્યાજખોરો અને બેંકમાંથી ખૂબ જ મોટું દેવું લીધું હતું. પરંતુ કમનસીબે દેવું ચૂકવાય તે પહેલાં જ તેમનું અચાનક અવસાન થઈ ગયું.

જોશી સાહેબે આગળ ઉમેર્યું કે પિતાના અવસાન પછી તે વ્યાજખોરો અને બેંકના લોકો તમારા ઘરે નોટિસ મોકલવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા. તે સમયે જો કાનૂની કાર્યવાહી થઈ હોત તો તમારું ઘર પણ હરાજીમાં જતું રહેત, તમારા પિતાની ઈજ્જત ધૂળધાણી થઈ જાત અને તમારા પર તેમજ તમારા ભવિષ્ય પર કાનૂની આફત આવીને ઊભી રહી જાત. તે સમયે તમારી માતા શારદાબેન મારી પાસે બેંકમાં આવ્યા હતા. તેમણે રડતા રડતા મને વિનંતી કરી હતી કે મારા પતિની ઈજ્જત અને મારા દીકરાનું ભવિષ્ય બચાવી લો.

તમારી માતાએ તે દિવસે મારી સામે પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે હું મારા પતિનું એક એક રૂપિયું દેવું વ્યાજ સાથે ચૂકવી આપીશ, પણ મારા દીકરા ચિરાગ પર કે તેની કારકિર્દી પર કોઈ આંચ આવવા નહીં દઉં. ત્યાર પછી શારદાબેને પોતાના જીવનની દરેક ખુશીઓ, દરેક આરામ અને દરેક શોખનો બલિદાન આપી દીધો. તેમણે દિવસ-રાત મહેનત કરી. સીવણકામ કર્યું, પાપડ-ખાખરા બનાવ્યા, અને ઘરમાં એક એક પૈસાની કંજૂસાઈ કરીને બચત કરી.

શારદાબેન દર મહિને બેંકમાં આવતા અને પોતાની મહેનતની કમાણી તથા ઘરમાંથી બચાવેલા પૈસાથી પિતાજીનું દેવું ચૂકવતા હતા. તેમણે સતત પંદર વર્ષ સુધી આ કઠિન તપસ્યા કરી અને પિતાનું લાખો રૂપિયાનું દેવું ચૂકવીને પૂરું કર્યું. એટલું જ નહીં, દેવું પૂરું થયા પછી પણ તેમણે પોતાની કંજૂસાઈ ચાલુ રાખી જેથી તેઓ તમારા માટે એક મોટી રકમ બચાવી શકે, જેથી ભવિષ્યમાં તમને ક્યારેય કોઈની સામે હાથ લંબાવવો ન પડે. આ પંદર લાખ રૂપિયા તેમણે પોતાના રક્ત-પસીનાથી બચાવીને તમારા ભવિષ્ય માટે ફિક્સ ડિપોઝિટમાં મૂખ્યા હતા.

મેનેજર જોશી સાહેબની વાત સાંભળતા જ ચિરાગની સભાનતા જાણે ખોવાઈ ગઈ. તેની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહેવા લાગી. તેને પોતાની માતાનો એક એક કડક શબ્દ, એક એક કરકસર અને એક એક સખત આદત યાદ આવવા લાગી. જે માતાને તે આખી જિંદગી કંજૂસ, દિલ વગરની અને પૈસાની ભૂખી સમજી રહ્યો હતો, તે માતા તો હકીકતમાં પોતાના દીકરા અને ઘરની ઈજ્જત બચાવવા માટે પોતાના જીવનની બલિ ચડાવી રહી હતી!

ચિરાગને યાદ આવ્યું કે કેવી રીતે માતા જૂના કપડાં પહેરતી હતી જેથી તેને નવા કપડાં અપાવી શકાય. કેવી રીતે માતા પોતે અડધો રોટલો ખાઈને પણ તેને પૂરેપૂરું ખવડાવતી હતી. કેવી રીતે તે કડક તડકામાં ચાલીને પૈસા બચાવતી હતી જેથી તેના પિતાનું દેવું ચૂકવી શકાય અને દીકરા પર કોઈ કોર્ટ-કચેરીની આફત ન આવે. ચિરાગનું હૃદય પશ્ચાતાપના અગ્નિમાં બળવા લાગ્યું. તે મનોમન પોતાની જાત પર ફિટકાર વરસાવવા લાગ્યો કે તેણે પોતાની સાક્ષાત દેવી જેવી માતાને ક્યારેય સમજી જ નહીં.

ચિરાગે બેંકમાંથી ઘરે આવતા આખો રસ્તો રડતા રડતા કાપ્યો. ઘરે આવીને તેણે પોતાની પત્ની પૂજાને બધી વાત કહી સંભળાવી. પૂજા પણ આ સત્ય જાણીને સ્તબ્ધ થઈ ગઈ અને તેની આંખોમાંથી પણ આંસુ સરવા લાગ્યા. બંને માતાના રૂમમાં ગયા, જ્યાં શારદાબેનની એક નાની તસવીર દીવાલ પર ટીંગાતી હતી. ચિરાગ તસવીર સામે ઘૂંટણિયે બેસી ગયો અને જોર જોરથી રડવા લાગ્યો.

તેણે માતાની તસવીરને છાતી સરસી ચાંપી અને બોલ્યો કે મમ્મી, મને માફ કરી દે! હું કેટલો અણસમજુ અને કમનસીબ દીકરો હતો કે તારા આ મહાન બલિદાનને કંજૂસાઈ સમજતો રહ્યો. તું અમારા ભવિષ્ય માટે આટલી મોટી લડાઈ એકલી લડી રહી હતી અને હું તને મનમાં ને મનમાં કોસતો હતો! મમ્મી, તું જીવતી હતી ત્યારે હું તારો આદર ન કરી શક્યો, પણ આજે તારા ગયા પછી તારી મહેનત અને બલિદાનની કિંમત મને સમજાઈ છે.

તે દિવસ પછી ચિરાગના જીવનમાં એક અમૂલ્ય પરિવર્તન આવ્યું. માતા શારદાબેને શીખવેલો સંયમ, શિસ્ત અને કરકસરનો પાઠ તેના જીવનનો મુખ્ય મંત્ર બની ગયો. તેણે બિનજરૂરી ખર્ચા બંધ કર્યા, જીવનમાં ક્યારેય ઘમંડ ન કરવાનો સંકલ્પ લીધો અને માતાએ બચાવેલા પંદર લાખ રૂપિયાનો ઉપયોગ યોગ્ય અને સદ્કાર્યમાં કરવાનો નિર્ણય કર્યો. શારદાબેન ભલે આજે શારીરિક રીતે આ દુનિયામાં નહોતા, પરંતુ તેમનું બલિદાન અને તેમના સંસ્કારો ચિરાગના હૃદયમાં કાયમ માટે અમર થઈ ગયા હતા.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.