કબાટમાંથી પિતાનો જૂનો હિસાબી ચોપડો જોઈ દીકરો ક્રોધે ભરાયો, બત્રીસ લાખનો ચેક પગમાં ફેંક્યો ત્યારે પિતા ડૂસકું ભરીને બોલ્યા કે...

સાંજ ઢળી ચૂકી હતી અને ઘરના શાંત અભ્યાસખંડમાં ટેબલ લેમ્પનો પીળો પ્રકાશ આખા ટેબલ પર ફેલાયેલો હતો.

ભાવિન આવકવેરાનું વાર્ષિક રિટર્ન ફાઈલ કરવા માટે પિતાના જૂના સાગના કબાટમાંથી જૂના દસ્તાવેજો અને ફાઈલો શોધી રહ્યો હતો.

કબાટના સૌથી ઉપરના ગુપ્ત ખાનામાંથી એક ભારે, કાળા ચામડાથી મઢેલો જૂનો ચોપડો અચાનક તેના હાથમાં આવ્યો.

ચોપડાના જાડા મુખપૃષ્ઠ પર પિતા કિશોરભાઈના સુંદર મોતી જેવા અક્ષરોમાં સ્પષ્ટ શીર્ષક લખેલું હતું: 'મારા દીકરા ભાવિન પાછળ થયેલો કુલ ખર્ચ'.

ભાવિનની ભ્રમરો ખેંચાઈ ગઈ અને તેના મનમાં તીવ્ર ઉત્સુકતા સાથે એક અજાણ્યો ભયાનક આંચકો લાગ્યો.

તેણે ધ્રૂજતા હાથે પહેલું પાનું ખોલ્યું તો તેની આંખો અવિશ્વાસ અને આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ.

તેમાં પચ્ચીસ વર્ષ જૂની પ્રસૂતિ ગૃહની પીળી રસીદ ચોંટાડેલી હતી, જેમાં તેના જન્મ વખતના નવસો પચાસ રૂપિયાના ખર્ચની વિગતવાર નોંધ હતી.

આગળના પાનાઓ પર બાળપણના રમકડાં, પહેલી ત્રણ પૈડાંવાળી સાયકલ, શાળાના ગણવેશ, દફતર, પુસ્તકો અને ટ્યુશન ફીની નાની-નાની પહોંચો ચોંટાડેલી હતી.

એક પાના પર તો ભાવિન પાંચ વર્ષનો હતો ત્યારે સાયકલ પરથી પડી ગયો હતો અને કપાળે ટાંકા આવ્યા હતા, તે દવાખાનાની બસ્સો રૂપિયાની પહોંચ પણ ચોંટાડેલી હતી.

તે રસીદની બાજુમાં પિતાની પેનથી નાની નોંધ લખી હતી: 'મારા દીકરાને બહુ દર્દ થયું, હે પ્રભુ એનું આયુષ્ય લાંબું કરજે'.

છતાં ભાવિનના મગજમાં એ લાગણીશીલ નોંધ કરતાં હિસાબ રાખવાનો વિચાર વધારે ખટકી રહ્યો હતો.

કોલેજની લાખો રૂપિયાની સેમેસ્ટર ફી, છાત્રાલયનો માસિક ખર્ચ, ખાસ પ્રોજેક્ટ માટે ખરીદેલા મોંઘા લેપટોપનું બિલ અને છેલ્લે તેના ભવ્ય લગ્નની શેરવાની તથા જમણવારનું બિલ પણ ત્યાં મોજૂદ હતું.

છેલ્લા પાના પર લાલ પેનથી એક એક પાઈનો પાકો સરવાળો માંડેલો હતો: 'કુલ ખર્ચ: બત્રીસ લાખ છેતાલીસ હજાર આઠસો પચાસ રૂપિયા પૂરા'.

ભાવિનના હાથમાંથી એ ભારે ચોપડો ધબ્બ દઈને લાકડાના ટેબલ પર પડી ગયો અને તેની ધ્રૂજારી આખા શરીરમાં પ્રસરી ગઈ.

તેના કાળજામાં એક ભયાનક અપમાન, તીક્ષ્ણ ક્રોધ અને અસહ્ય વેદનાનો લાવા ફાટી નીકળ્યો.

શું મારા સગા પિતા મને પોતાનો વહાલો દીકરો નહીં પણ કોઈ વ્યાપારી રોકાણ સમજતા હતા?

શું એક પિતા પોતાના પેટના સંતાનને ખવડાવેલી એક એક રોટલી, પહેરાવેલાં એક એક લૂગડાં અને ભણાવેલા એક એક અક્ષરનો હિસાબ આ રીતે વેપારી ચોપડે માંડી રાખે?

તેને લાગ્યું કે પિતાનો આટલા વર્ષોનો વહાલ માત્ર એક દંભ હતો અને ઘડપણમાં આ તમામ રકમ વ્યાજ સહિત પાછી વસૂલવાની તેમની ગણતરી હતી.

તે મનોમન બબડવા લાગ્યો, 'જે પિતાને હું મારો ભગવાન માનતો હતો, એ તો અંતે એક વ્યાજખોર વેપારી નીકળ્યા!'

બરાબર તે જ ક્ષણે ઘરના મુખ્ય દરવાજેથી સંધ્યાકાળનું ભ્રમણ પૂરું કરીને કિશોરભાઈ લાકડી ટેકવતા ધીમા પગલે ઘરમાં પ્રવેશ્યા.

તેમના કરચલીવાળા ચહેરા પર થાક હતો પણ આંખોમાં હંમેશની જેમ પિતૃસહજ શાંતિ અને અગાધ સ્નેહ છલકાતા હતા.

ભાવિને ટેબલ પરથી એ કાળા ચોપડો આંચકી લીધો અને ધસમસતા ક્રોધભર્યા પગલે પિતાની સામે આવીને ઊભો રહી ગયો.

'પિતાજી, આ શું છે?' ભાવિને એ ચોપડો પિતાના મોં સામે જોરથી હવામાં લહેરાવ્યો.

કિશોરભાઈની નજર જેવી એ કાળા ચોપડા પર પડી, તેમના ચહેરા પરનો કુદરતી રંગ એક જ ક્ષણમાં સાવ ઉડી ગયો.

તેમણે હાથ લંબાવીને ચોપડો શાંતિથી લેવા પ્રયત્ન કર્યો, 'ભાવિન, તું એ કબાટમાંથી કેમ કાઢી લાવ્યો? એને ત્યાં પાછો મૂકી દે બેટા.'

'કેમ મૂકી દઉં પિતાજી? મને આજે ખબર પડી કે તમારો આ એકમાત્ર દીકરો તમારા માટે માત્ર એક કરજદાર અને વ્યાજનો ગ્રાહક હતો!' ભાવિનનો અવાજ આખા ઘરમાં ગૂંજી ઊઠ્યો.

'તમે મારા જન્મથી લઈને આજ સુધી કરેલા એક એક રૂપિયાનો હિસાબ ભિખારીની જેમ રાખીને બેઠા છો?' ભાવિને કડવાશથી સંભળાવ્યું.

'તમે મને પ્રેમથી મોટો કર્યો હતો કે પછી ભવિષ્યમાં પાકતી મુદતે રૂપિયા વસૂલવા માટે મારી પર મૂડીરોકાણ કર્યું હતું?'

રસોડામાંથી ભાવિનની પત્ની નેહા અને માતા સુમનબેન પણ વાસણો મૂકીને ગભરાઈને બહાર દોડી આવ્યા.

'ભાવિન, આ તું શું બોલી રહ્યો છે? વડીલ સામે અવાજ નીચો રાખ!' સુમનબેને ધ્રૂજતા અવાજે દીકરાને ઠપકો આપ્યો.

'ના બા, આજે તમે વચ્ચે ન બોલશો! આજે આ ચોપડાનો હિસાબ કાયમ માટે થઈ જવો જોઈએ.' ભાવિને આંખો લાલ કરીને કહ્યું.

ભાવિને પોતાના કોટના અંદરના ખિસ્સામાંથી ચેકબુક કાઢી અને ધ્રૂજતા હાથે પેનથી ચેક પર સહી કરવા લાગ્યો.

'બોલો પિતાજી, આ બત્રીસ લાખ રૂપિયા પર કેટલા ટકા વ્યાજ ગણવું છે? હું આજે ને અત્યારે જ તમારો એક એક રૂપિયો ચૂકતે કરીને તમારા ઉપકારમાંથી મુક્ત થવા માંગુ છું!'

ભાવિને એ સહી કરેલો કોરો ચેક પિતાના પગ પાસે જમીન પર જોરથી ફેંકી દીધો.

પોતાના એકમાત્ર લાડકા દીકરાના મોઢેથી આવા ઝેરીલા શબ્દો અને પગ પાસે પડેલો ચેક જોઈને કિશોરભાઈના હૃદય પર જાણે વજ્રાઘાત થયો.

તેમની વૃદ્ધ આંખોમાંથી આંસુની અવિરત ધાર વહી નીકળી અને તેમના હોઠ થથરવા લાગ્યા.

તેમણે નીચા વળીને કંપતા હાથે જમીન પર પડેલો એ ચેક ઉપાડ્યો અને સોફા પર ફસડાઈ પડ્યા.

'ભાવિન, તેં તારા બાપના પવિત્ર પ્રેમની કિંમત એક કાગળના ચેકથી આંકી લીધી?' પિતાનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો.

'તો પછી આ ચોપડો શું સાબિત કરે છે પિતાજી? સાચો પ્રેમ કરનાર પિતા ક્યારેય સંતાનને પાળવાનો આવો વેપારી હિસાબ ન રાખે!' ભાવિને મોં ફેરવી લીધું.

સુમનબેન આગળ આવ્યાં અને દીકરાના ખભા પર હાથ મૂક્યો, 'ભાવિન, શાંત થા બેટા. તું સત્ય જાણ્યા વિના તારા પિતાનું ઘોર અપમાન કરી રહ્યો છે.'

'તારા પિતાએ તારા માટે શું કર્યું છે એ તું હજુ જાણતો નથી.' સુમનબેને રડતાં રડતાં કહ્યું.

કિશોરભાઈએ ઊંડો નિસાસો નાખ્યો અને પેલા કાળા ચોપડાના પાછળના કવરમાં છુપાવેલી એક નાની વાદળી ડાયરી અને બેંકની ફિક્સ ડિપોઝીટની રસીદો બહાર કાઢી.

તેમણે એ તમામ રસીદો ધ્રૂજતા હાથે ભાવિનની હથેળીમાં મૂકી દીધી.

'ભાવિન, તેં માત્ર ખર્ચનો ચોપડો જોયો, પણ આ રસીદો અને તેની પાછળનું કાળજું જોવાની તેં તસદી ન લીધી.' પિતાએ રડતાં રડતાં કહ્યું.

'વાત આજથી ત્રીસ વર્ષ પહેલાંની છે, જ્યારે મારા પૂજ્ય પિતાજી એટલે કે તારા દાદાજી ગુજરી ગયા હતા.'

'તે વખતે અમે ચાર સગા ભાઈઓ હતા અને પિતાજીના અણધાર્યા મૃત્યુ પછી મિલકતની વહેંચણી વખતે મારા મોટા ભાઈઓએ મારા પર ઘોર જૂઠો આક્ષેપ મૂક્યો હતો.'

'તેમણે આખી નાતમાં મારી આબરૂના ધજાગરા ઉડાવ્યા હતા કે પિતાજીએ પોતાના જીવનની બધી કમાણી માત્ર મારા એકલાના ભણતર પાછળ વેડફી નાખી હતી.'

'તેમણે કહ્યું હતું કે મેં પિતાજીના પૈસા ચોરીને મોજશોખ કર્યા હતા અને બીજા ભાઈઓનો હક્ક છીનવી લીધો હતો.'

'એ કડવા વિવાદ, ઝઘડા અને ઘોર અપમાનના કારણે મારા સગા ભાઈઓએ મારી સાથે કાયમ માટે લોહીના સંબંધો તોડી નાખ્યા હતા.'

ભાવિન અવાક બનીને પિતા સામે જોઈ રહ્યો, તેનો ક્રોધ ધીમે ધીમે ઓગળીને ઊંડી મૂંઝવણમાં ફેરવાઈ રહ્યો હતો.

'તે કાળી રાત્રે મેં ભગવાનના મંદિરમાં આંસુ ભરી આંખે પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે હું મારા જીવનમાં જે કંઈ કમાઈશ, તેનો એક એક પાઈનો હિસાબ ચોખ્ખો રાખીશ.'

'જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ સંબંધી કે કોઈ વ્યક્તિ મારા નિર્દોષ દીકરા સામે આંગળી ન ચીંધી શકે કે તેં કોઈના હક્કનું વાપર્યું છે.'

'પણ વાત માત્ર આટલી જ નહોતી ભાવિન.' કિશોરભાઈએ ભીની આંખે દીકરાના ચહેરા સામે જોયું.

'જ્યારે પણ મેં તારા ભણતર કે જરૂરિયાત પાછળ એક રૂપિયો વાપર્યો, ત્યારે મેં રાતોની રાતો જાગીને હિસાબ-કિતાબનું ઓવરટાઇમ કામ કર્યું.'

'હું દિવસે ઑફિસમાં નોકરી કરતો અને રાત્રે પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં પ્રૂફ રીડિંગનું કામ કરીને પરસેવો પાડતો હતો.'

'અને તારા પાછળ ખર્ચેલી રકમ જેટલી જ રકમ મેં મારા વધારાના પરસેવામાંથી બચાવીને બેંકમાં તારા જ નામે દર મહિને જમા કરાવી.'

'આ જો બેંકની રસીદો! તારા પાછળ જે બત્રીસ લાખ રૂપિયા ખર્ચાયા હતા, તેટલી જ રકમ વ્યાજ સાથે આજે સિત્તેર લાખ રૂપિયા બનીને તારા જ નામે સુરક્ષિત પડી છે.'

'મેં આ થાપણ એટલા માટે ઊભી કરી હતી જેથી મારા ગયા પછી તારે ક્યારેય કોઈની સામે હાથ ન લંબાવવો પડે અને તું આ સંસારમાં સ્વાભિમાનથી જીવી શકે.'

'તારે પોતાના મકાન કે ધંધા માટે કોઈ બેંકની લોન ન લેવી પડે કે કોઈ વ્યાજખોર સામે માથું ન ઝુકાવવું પડે, એ માટે આ બાપે પોતાના શરીરનું લોહી બાળ્યું હતું.'

'હું તો આવતા મહિને તારા ત્રીસમા જન્મદિવસે આ ચોપડો અને આ સિત્તેર લાખની થાપણ તારા હાથમાં સોંપીને ગર્વથી કહેવાનો હતો કે તારો બાપ તારા માટે બધું કરી છૂટ્યો છે.'

પિતાના આ પવિત્ર, નિઃસ્વાર્થ અને વિશાળ હૃદયના શબ્દો સાંભળીને ભાવિનના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ.

તેના હાથમાંથી બેંકની રસીદો નીચે સરી પડી અને તેનું આખું શરીર પશ્ચાતાપથી ધ્રૂજવા લાગ્યું.

પોતે જે દેવ સમાન પિતાને વેપારી અને સ્વાર્થી માની બેઠો હતો, તે પિતા તો પોતાના લોહીનું પાણી કરીને પોતાના ભવિષ્યનો અભેદ્ય કિલ્લો રચી રહ્યા હતા.

ભાવિનની આંખોમાંથી પશ્ચાતાપના ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા.

તેણે જમીન પર પડેલો ચેક જોયો તો તેને પોતાની જાત પર અત્યંત ધિક્કાર ઉપજી આવ્યો.

તે પોતાના બંને ઘૂંટણિયે બેસી ગયો અને ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડતો રડતો પિતાના પગ પકડી લીધા.

'પિતાજી, મને માફ કરી દો! હું તમારા પ્રેમ અને બલિદાનને ઓળખી ન શક્યો.' ભાવિનનું ગળું રુંધાઈ ગયું.

'મેં તમને ચેક બતાવીને તમારા પવિત્ર પિતૃત્વનું ઘોર અપમાન કર્યું છે, મને આ પાપની કોઈ માફી નથી.'

'હું કેટલો અધમ દીકરો છું કે મેં તમારા પવિત્ર પરસેવા પર વેપારની શંકા કરી!' ભાવિન પિતાના પગ પર માથું પછાડીને રડી પડ્યો.

કિશોરભાઈ સોફા પરથી નીચે ઉતર્યા અને પોતાના ધ્રૂજતા હાથે દીકરાને ઊભો કરીને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

'ના બેટા, તું મારો જીવ છે. એક બાપ પોતાના સંતાનથી ક્યારેય નારાજ ન થઈ શકે.' પિતાએ દીકરાના આંસુ લૂછતાં કહ્યું.

'મેં આ બધું તારા સુખ માટે કર્યું હતું, તને દુઃખી કરવા માટે નહીં.' કિશોરભાઈનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો.

નેહા અને સુમનબેનની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ અને આખું ઘર એક અદ્ભુત ભાવુક શાંતિમાં ડૂબી ગયું.

ભાવિને તરત જ પેલા ચેકના ટુકડે-ટુકડા કરી નાખ્યા અને કાળા ચોપડાને પોતાના માથે અડાડીને આદરપૂર્વક કબાટમાં મૂકી દીધો.

તે દિવસે પૈસાનો હિસાબ ભૂંસાઈ ગયો હતો અને પિતા-પુત્રના પવિત્ર પ્રેમનો નવો અધ્યાય શરૂ થયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.