જમીન જપ્ત કરવા આવેલા બેંકના માણસે કાગળ પર સહી કરવાને બદલે ખિસ્સામાંથી ચેક કાઢ્યો તો...

રમેશજીના ધ્રૂજતા હાથમાં પતરાની જૂની પેટીનો કાટ લાગેલો હૂક હતો. તેમની સામે ટેબલ પર બેંકના લાલ અક્ષરવાળા કાગળો પડ્યા હતા. રૂમમાં ફેલાયેલી ગરમ હવામાં કાગળનો એક ખૂણો ઊડી રહ્યો હતો.

સામે ઊભેલા બેંકના અધિકારી ધરમના હાથમાં કાળી શાહીવાળી પેન તૈયાર હતી. બહાર આંગણામાં ગામના ચાર-પાંચ લોકો ચૂપચાપ ઊભા હતા. રમેશજીની આંખોમાંથી આંસુનું એક ટીપું ટેબલ પર પડેલા કાગળ પર પડ્યું અને શાહી થોડી ફેલાઈ ગઈ.

"રમેશજી, તમારે અહીં નીચે સહી કરવી પડશે," ધરમનો અવાજ શાંત હતો, પણ તેમાં કોઈ હસવાનો ભાવ નહોતો.

રમેશજીએ પેન પકડવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ હાથમાંથી પેન સરકી ગઈ. આ જમીન તેમના પિતાની હતી. આ જમીન પર તેમણે આખી જિંદગી પરસેવો પાડ્યો હતો. આ વર્ષે કમાસમયે પડેલા ભારે વરસાદે ખેતરનો બધો પાક કાદવમાં મેળવી દીધો હતો.

ખેતરમાં ઊભેલી મકાઈના છોડ પાણીમાં સડી ગયા હતા. ઘરમાં અનાજનો એક દાણો પણ બચ્યો નહોતો. બેંકનું ધિરાણ ચૂકવવાની તારીખ જતી રહી હતી.

બેંકમાંથી દર અઠવાડિયે નોટિસ આવતી હતી. આજે બેંકનો માણસ ધરમ જાતે જમીન જપ્ત કરવાની પ્રક્રિયા પૂરી કરવા આવ્યો હતો.

ગામના લોકોને લાગતું હતું કે ધરમ બહુ કડક અને નિર્દય માણસ છે. તે કોઈની મજબૂરી સમજતો નથી અને સમયસર પૈસા ન મળે તો જમીન જપ્ત કરી લે છે.

રમેશજીની પત્ની સરલા ખૂણામાં ઊભી ઊભી પોતાના સાડલાના છેડાથી મોં ઢાંકીને રડી રહી હતી. તેમનો નાનો દીકરો આકાશ પોતાના પિતાના ફાટેલા કુરતાને પકડીને ઊભો હતો.

ઘરમાં બહુ સામાન નહોતો. એક જૂનો ખાટલો, બે સ્ટીલના વાસણ અને ભીંત પર ટીંગાડેલી પિતાજીની જૂની માળા હતી.

રમેશજીએ ધરમ સામે હાથ જોડ્યા. "સાહેબ, મને થોડો સમય આપો. હું આવતા વર્ષે મજૂરી કરીને પણ બેંકના પૈસા વ્યાજ સાથે ચૂકવી દઈશ. મારી આ જમીન ના છીનવો."

ધરમ કશું બોલ્યો નહીં. તેણે ટેબલ પરથી કાગળો ભેગા કર્યા. તેણે પોતાના ચશ્મા સાફ કર્યા અને રમેશજી સામે જોયું.

ગામના લોકો બહાર ઉભા રહીને વાતો કરવા લાગ્યા. એક પાડોશીએ કહ્યું કે ધરમ પાસે કોઈ દયા નથી. તે આજે રમેશજીને ઘરવિહોણા કરીને જ જશે.

રમેશજીના પિતાજી શાંતિરામજી ગામમાં એક આદરણીય ખેડૂત હતા. તેઓ હંમેશાં બીજાને મદદ કરવા તૈયાર રહેતા. પણ તેમના અવસાન પછી ઘરની સ્થિતિ ધીમે ધીમે ખરાબ થતી ગઈ.

રમેશજીએ એકલા હાથે ખેતર સાચવ્યું હતું. પણ પ્રકૃતિના કોપ સામે તેમની મહેનત બેકાર ગઈ હતી.

ધરમએ પોતાના ચામડાના થેલામાંથી એક નવી ચેકબુક કાઢી. તેણે ટેબલ પર ચેક મૂક્યો અને તેના પર શાંતિથી રકમ લખવાનું શરૂ કર્યું.

તેણે બેંકના વ્યાજ સાથેની પૂરેપૂરી રકમ ચેક પર લખી દીધી. ત્યારબાદ તેણે પોતાના ખિસ્સામાંથી સીલ મારેલું એક કવર કાઢ્યું.

રમેશજી અને સરલા બન્ને આશ્ચર્યથી ધરમ તરફ જોઈ રહ્યા હતા. તેમને લાગ્યું કે આ જમીન હરાજી કરવાની નવી પ્રક્રિયા છે.

ધરમએ ચેક પર સહી કરી અને તે ચેક બેંકના કાગળો સાથે જોડી દીધો. તેણે રમેશજીના હાથમાં જમીનની માલિકીના અસલી કાગળો પાછા મૂકી દીધા.

"સાહેબ, આ શું છે?" રમેશજીએ અસમંજસમાં પૂછ્યું.

ધરમએ પોતાના હાથ જોડી દીધા. તેનો ચહેરો નરમ પડી ગયો હતો. તેની આંખોમાં પણ થોડી ભીનાશ આવી ગઈ હતી.

તેણે કહ્યું, "રમેશજી, આ લોન ચૂકવાઈ ગઈ છે. તમારી જમીન હવે એકદમ સુરક્ષિત છે. હવે બેંકમાંથી કોઈ તમારી પાસે પૈસા માંગવા નહીં આવે."

બહાર ઊભેલા ગામના લોકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા. કોઈને વિશ્વાસ નહોતો આવતો કે ધરમ આવું કામ કરી શકે છે.

સરલાએ પોતાના અશ્રુ લૂછતા પૂછ્યું, "પણ સાહેબ, તમે આટલા બધા પૈસા કેમ ભર્યા? અમારે ને તમારે શું સંબંધ?"

ધરમએ એક ઊંડો શ્વાસ લીધો. તેણે દીવાલ પર ટીંગાડેલા શાંતિરામજીના ફોટા સામે જોયું.

તેણે ધીમેથી બોલવાનું શરૂ કર્યું, "આજથી વીસ વર્ષ પહેલાં આ વિસ્તારમાં ભયાનક દુષ્કાળ પડ્યો હતો. જમીન ફાટી ગઈ હતી અને પીવાના પાણીના પણ ફાંફા હતા."

તેણે આગળ કહ્યું, "એ સમયે મારો પરિવાર ભૂખમરાથી પીડાતો હતો. મારા પિતાજી પાસે રોટલો ખરીદવાના પણ પૈસા નહોતા. હું આઠ વર્ષનો નાનો છોકરો હતો અને ભૂખથી રડતો હતો."

રમેશજી શાંતિથી સાંભળી રહ્યા હતા. તેમને જૂની વાતો ધીમે ધીમે યાદ આવી રહી હતી.

"એ કાળઝાળ ગરમીમાં એક માણસ પોતાના ગાડું લઈને અમારા ઘર પાસે રોકાયો હતો," ધરમએ કહ્યું. "એ માણસ તમારા પિતા શાંતિરામજી હતા."

ધરમએ ઉમેર્યું, "તેમણે પોતાના ખેતરમાં બચેલું અનાજ અને બાજરીના બે કોથળા અમારા ઘરમાં મૂકી દીધા હતા. જ્યારે મારા પિતાજીએ કહ્યું કે આપણી પાસે આપવા માટે પૈસા નથી, ત્યારે તેમણે શું કહ્યું હતું ખબર છે?"

રમેશજીએ પૂછ્યું, "શું કહ્યું હતું?"

"તેમણે કહ્યું હતું કે અનાજ પર માણસનો નહીં પણ ભૂખનો હક હોય છે. જ્યારે તમારી પાસે થાય ત્યારે કોઈ બીજાને મદદ કરી દેજો," ધરમનો અવાજ ગદગદ થઈ ગયો.

ધરમએ રમેશજીના હાથ પકડી લીધા. "એ અનાજના લીધે મારો પરિવાર બચી ગયો હતો. એ જ અનાજ ખાઈને હું ભણ્યો અને આટલો મોટો થયો. આજે જો હું તમારા કામમાં ના આવું, તો હું મારા પિતાનો અને શાંતિરામજીનો ગુનેગાર બનું."

સરલા પોતાના આંસુ રોકી શકી નહીં. આ આખું ઘર એક અનોખી લાગણીથી ભરાઈ ગયું.

ગામના લોકો પણ અંદર આવી ગયા. જે લોકો ધરમને સ્વાર્થી સમજતા હતા, તેઓ આજે પોતાના વિચારો પર શરમાઈ રહ્યા હતા.

ધરમએ પોતાના થેલામાંથી આકાશ માટે લાવેલી મીઠાઈનું પેકેટ બહાર કાઢ્યું અને નાના બાળકના હાથમાં મૂકી દીધું.

તેણે રમેશજીના પગે હાથ લગાડીને પ્રણામ કર્યા. "રમેશજી, તમારા પિતાએ જે વાવ્યું હતું, તે આજે ફળ આપાઈ રહ્યું છે. આ પૈસા મારી તરફથી કોઈ મદદ નથી, પણ એ જૂના રોટલાનું ઋણ છે."

રમેશજીએ ધરમને છાતીએ લગાડી લીધો. બંને માણસો એકબીજાને ભેટ્યા અને તેમની આંખોમાંથી કૃતજ્ઞતાના અશ્રુ વહી નીકળ્યા.

દુનિયામાં કરેલું સારું કામ ક્યારેય એળે જતું નથી. વીસ વર્ષ પહેલાં આપેલો અનાજનો એક કોથળો આજે આખા પરિવારની જમીન અને આત્મસન્માન બચાવી ગયો હતો.

ધરમ શાંતિથી પોતાના કાર તરફ ચાલવા લાગ્યો. સૂર્યની આછી રોશની ખેતર પર પડી રહી હતી.

રમેશજીએ પોતાના ખેતરની માટી હાથમાં લીધી. તેમને લાગ્યું કે આ માટીમાં હજુ પણ તેમના પિતાના આશીર્વાદ અને સંસ્કાર મહેકી રહ્યા છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.