ઘરમાં એક બંધ ઓરડામાં સાસુ ક્યારેય પગ ન મૂકતી જોઈ વહુ ચોંકી ગઈ, ચોમાસામાં તાળું ખોલતાં જ...

બુધવારની વહેલી સવારે ઘરની લાંબી ઓસરીમાં સાવરણીનો ધીમો અવાજ આવી રહ્યો હતો.

ભાવના હાથમાં પોતું અને પાણીની ડોલ લઈને પહેલા માળની મોટી પરસાળ સાફ કરી રહી હતી.

તેના લગ્ન ચેતન સાથે થયાને હજુ માંડ એક વર્ષનો સમય વીત્યો હતો.

ભાવના સ્વભાવે અત્યંત સમજુ, શાંત અને ઘરના દરેક સભ્યની લાગણી સાચવનારી સંસ્કારી વહુ હતી.

રસોડામાં તાજી આદુ-ઈલાયચીવાળી ચા ઉકળી રહી હતી અને ઓસરીમાં પક્ષીઓનો કલરવ ગૂંજી રહ્યો હતો.

સસરા ધીરુભાઈ ચશ્મા ચડાવીને ઓસરીમાં બેસીને રોજિંદું છાપું વાંચી રહ્યા હતા અને ચેતન ઑફિસ જવા માટે તૈયાર થઈ રહ્યો હતો.

ભાવનાએ બધાને પ્રેમપૂર્વક ગરમાગરમ નાસ્તો પીરસ્યો અને ઘરના તમામ વડીલોના ચરણ સ્પર્શ કરીને દિવસની શરૂઆત કરી.

તેની સાસુ શારદાબેન આખા ઘરનો કારભાર બહુ કડક અને શિસ્તબદ્ધ રીતે સંભાળતાં હતાં.

શારદાબેન રોજ સવારે પાંચ વાગ્યે ઊઠીને આખા બે માળના મકાનની જાતે તપાસ કરતાં અને બધું વ્યવસ્થિત રાખતાં.

પરંતુ ભાવનાએ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી સાસુની એક અજીબ અને રહસ્યમય આદત નોંધી હતી.

પહેલા માળના છેવાડે એક જૂનો, સાગના લાકડાનો મોટો ઓરડો હતો જેના પર હંમેશાં પિત્તળનું મોટું તાળું લટકતું રહેતું.

શારદાબેન જ્યારે પણ એ બંધ ઓરડાની પાસેથી પસાર થતાં ત્યારે તેમના પગલાં આપોઆપ થંભી જતાં હતાં.

તેમનો ચહેરો સાવ ફીકો પડી જતો અને તેમની આંખોમાં એક અજાણ્યો ભય અને ઊંડી વેદના છલકાઈ આવતી.

તેઓ ક્યારેય એ દરવાજાના હેન્ડલને પણ અડતાં નહોતાં, બલ્કે દૂરથી જ બે હાથ જોડીને માથું નમાવી લેતાં અને ઝડપથી આગળ નીકળી જતાં.

દિવાળીની સફાઈ વખતે જ્યારે ભાવનાએ એ ઓરડાનું તાળું ખોલીને અંદર સાફ-સફાઈ કરવાની વાત કરી હતી, ત્યારે સાસુ અચાનક ભડકી ઊઠ્યાં હતાં.

'ભાવના! એ ઓરડા તરફ નજર પણ નહીં કરવાની!' શારદાબેનનો અવાજ ધ્રૂજી ઊઠ્યો હતો.

'આ ઘરમાં બધું જ સાફ કરજે, પણ એ બંધ રૂમની ચાવી કોઈએ શોધવાની કોશિશ પણ નથી કરવાની!'

સાસુના આવા વિચિત્ર અને આકરા વર્તનથી ભાવનાના મનમાં શંકાના વંટોળ ઊઠવા લાગ્યા હતા.

તે દિવસે શારદાબેનનો ચહેરો સાવ સફેદ પૂણી જેવો થઈ ગયો હતો અને તેમના હાથમાંથી પૂજાની થાળી છટકી ગઈ હતી.

તેમણે ભાવનાને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહી દીધું હતું કે આ ઘરમાં કેટલીક યાદો એવી છે જેને ક્યારેય ઉખેડાય નહીં.

ભાવના આખી રાત પલંગમાં પડખાં ફેરવતી રહી અને વિચારતી રહી કે સાસુના આ કડક પડદા પાછળ કયું દર્દ છુપાયેલું છે.

તેણે રાત્રે ઓરડામાં જઈને પોતાના પતિ ચેતનને પણ ધીમેથી પૂછવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો.

'ચેતન, પેલા ખૂણાના રૂમમાં એવું તે શું છે કે બા ક્યારેય અંદર પગ પણ નથી મૂકતાં?'

ચેતનના ચહેરા પર પણ એકાએક ગંભીરતા છવાઈ ગઈ હતી અને તેણે નજર ફેરવી લીધી હતી.

'ભાવના, તું એ વાત ભૂલી જા. એ રૂમ વિશે વાત કરવાથી ઘરમાં માત્ર દર્દ જ ઊભું થાય છે,' ચેતને વાત ટાળી દીધી હતી.

ભાવનાને લાગ્યું કે કદાચ એ ઓરડામાં પરિવારનું કોઈ કાળું સત્ય અથવા જૂની સંપત્તિનો વિવાદ છુપાયેલો છે.

એક દિવસ મહોલ્લાની બે ઘરડી સ્ત્રીઓ ઓસરીમાં બેસીને વાતો કરતી હતી ત્યારે ભાવનાએ સાંભળ્યું હતું.

'શારદાનું દિલ પથ્થર જેવું છે, એણે વર્ષોથી એ ઓરડો બંધ કરીને પોતાની જાતને સજા આપી રાખી છે.'

આ શબ્દો સાંભળીને ભાવનાની ઉત્સુકતા અને ચિંતા બંને બેવડાઈ ગયાં.

તેને લાગ્યું કે સાસુના આ કડક સ્વભાવ પાછળ કોઈ ઊંડો ઘા છુપાયેલો છે જે આખા પરિવારને અંદરથી કોરી રહ્યો છે.

પરંતુ આજે બપોરે ચોમાસાનો ભયાનક વરસાદ તૂટી પડ્યો અને આકાશમાં કાળાડિબાંગ વાદળો ઘેરાઈ ગયાં.

ધોધમાર વરસાદના કારણે ઘરના ધાબા પરથી પાણીનો નિકાલ ધીમો પડી ગયો અને પેલા બંધ ઓરડાની બારીમાંથી અંદર પાણી ભરાવા લાગ્યું.

ભાવના જ્યારે પહેલા માળે પહોંચી ત્યારે તેણે જોયું કે પેલા બંધ દરવાજાની નીચેની તિરાડમાંથી બહાર પાણી વહી રહ્યું હતું.

જો સમયસર એ ઓરડો ખોલીને પાણી બહાર ન કાઢવામાં આવે તો આખા મકાનની છત અને દીવાલોને ભારે નુકસાન થાય તેમ હતું.

શારદાબેન તે સમયે નીચે મંદિરમાં દર્શન કરવા ગયાં હતાં અને સસરા ધીરુભાઈ પણ હાજર નહોતા.

ભાવનાએ એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના ધીરુભાઈના જૂના ટેબલના ખાનામાંથી પેલી પિત્તળની ભારે ચાવી શોધી કાઢી.

તેણે ધ્રૂજતા હાથે તાળું ખોલ્યું અને સાગના ભારે કમાડ ધીમેથી અંદર ધકેલ્યા.

દરવાજો ખુલતાં જ એક વર્ષો જૂની બંધિયાર અને ચંદનની મીઠી સુગંધ સાથે ભીની ધૂળની ગંધ બહાર આવી.

ઓરડામાં કોઈ ધન-દોલત, સોનું કે કાળી સંપત્તિ નહોતી.

ત્યાં તો એક સાવ સાદો, નાનો લાકડાનો પલંગ હતો જેના પર નાની રંગબેરંગી ગોદડીઓ બહુ વ્યવસ્થિત રીતે પાથરેલી હતી.

ઓરડાના એક ખૂણામાં લાકડાના નાના રમકડાં, લખવાની જૂની સ્લેટ અને રંગીન પેન્સિલો ગોઠવેલી પડી હતી.

દિવાલ પર એક નાની લાકડાની ખીંટી પર શાળાનો જૂનો સફેદ શર્ટ અને નાનો વાદળી નેકટાઈ હજુ પણ લટકતો હતો.

ટેબલ પર બાળકના હસ્તાક્ષરમાં લખેલી ગુજરાતી કવિતાઓની નોટબુક ખુલ્લી પડી હતી જેમાં માતા માટે પ્રેમભર્યા શબ્દો લખેલા હતા.

ભાવનાએ ધ્રૂજતા હાથે એ નોટબુકના પાનાં સ્પર્શ્યા ત્યારે તેના રૂંવાડાં ઊભાં થઈ ગયાં.

ટેબલ પર એક જૂનો સિલાઈ મશીન હતો અને તેની બાજુમાં એક સુંદર કાચની ફ્રેમમાં એક દસ વર્ષના હસમુખા બાળકની તસવીર લટકતી હતી.

તે તસવીર પર સુકાઈ ગયેલો ગુલાબનો જૂનો હાર ચડાવેલો હતો અને બાજુમાં એક લાલ ડાયરી પડી હતી.

ભાવના ઝડપથી બારી પાસે ગઈ અને બારી બંધ કરીને નીચે ભરાયેલું પાણી કપડાંથી લૂછવા લાગી.

પાણી સાફ કરતાં કરતાં તેની નજર પેલા ટેબલ પર પડેલી ખુલ્લી ડાયરી અને જૂના કાગળો પર પડી.

તે કોઈ સામાન્ય ચોપડો નહોતો, પણ સરકારી હોસ્પિટલના બ્લડ કેન્સરના જૂના રિપોર્ટ અને દવાઓના બિલ હતા.

સાથે જ એ બાળકના નામે અનાથાશ્રમને આપેલા મોટા દાનની પાવતીઓ પણ પડી હતી.

બરાબર તે જ પળે સીડીઓ પરથી ઝડપી પગલાંનો અવાજ આવ્યો અને શારદાબેન હાંફતાં હાંફતાં ઓરડાના દરવાજે આવીને ઊભાં રહી ગયાં.

ખુલ્લો દરવાજો અને અંદર ઊભેલી ભાવનાને જોઈને શારદાબેનનો શ્વાસ અધ્ધર થઈ ગયો.

તેમના હાથમાંથી પૂજાની થાળી નીચે લાદી પર છટકી ગઈ અને કંકુ-ચોખા આખા ઉંબરા પર વેરવિખેર થઈ ગયા.

શારદાબેનનું આખું શરીર થરથર કાંપવા લાગ્યું અને તેઓ દરવાજાના ચોકઠાને પકડીને ત્યાં જ ફસડાઈ પડ્યાં.

તેમનો ચહેરો સાવ પીળો પડી ગયો હતો અને તેમના ગળામાંથી ડૂસકાં નીકળવા લાગ્યાં હતાં.

ભાવના ગભરાઈને દોડી આવી અને સાસુને પકડી લીધાં, 'બા! તમે શાંત થાવ, હું માત્ર પાણી લૂછવા માટે અંદર આવી હતી!'

પરંતુ શારદાબેન તે ઓરડાની અંદર એક ડગલું પણ મૂકવાની હિંમત નહોતાં કરી શકતાં.

તેમણે ઉંબરા પર માથું ટેકવી દીધું અને પોક મૂકીને રડવા લાગ્યાં.

'મારો આનંદ... મારો નાનો દીકરો!' શારદાબેનની ચીસ આખી પરસાળમાં ગૂંજી ઊઠી.

આ સાંભળીને ચેતન અને ધીરુભાઈ પણ દોડતા ઉપર આવી પહોંચ્યા.

ધીરુભાઈએ આગળ વધીને પોતાની પત્નીના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને તેમની આંખોમાંથી પણ અશ્રુધારા વહી નીકળી.

ધીરુભાઈએ ધ્રૂજતા અવાજે ભાવના સામે પચીસ વર્ષ જૂનો કરુણ ભૂતકાળ ખોલી નાખ્યો.

ચેતનનો એક નાનો જોડિયા ભાઈ હતો જેનું નામ આનંદ હતું.

જ્યારે આનંદ માત્ર દસ વર્ષનો હતો ત્યારે તેને અચાનક બ્લડ કેન્સરની ગંભીર બીમારી લાગુ પડી ગઈ હતી.

તે સમયે પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ સાવ નબળી હતી અને ઘરમાં દવાઓ લાવવાના પણ પૈસા નહોતા.

શારદાબેને પોતાના બાળકના ઈલાજ માટે આખી આખી રાત જાગીને પેલા સિલાઈ મશીન પર કપડાં સીવ્યાં હતાં.

તેમણે પોતાના શરીરનું લોહી વેચીને અને પોતાના તમામ સોનાના દાગીના વેચીને દીકરાને બચાવવા માટે આકાશ-પાતાળ એક કરી દીધાં હતાં.

પરંતુ વિધાતાની ક્રૂરતા આગળ માતાની તપસ્યા હારી ગઈ અને એક કાળી રાત્રે આનંદે આ જ ઓરડામાં માતાના ખોળામાં અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા.

તે રાત્રે પુત્રના વિયોગમાં શારદાબેનને હૃદયરોગનો ભયાનક હુમલો આવ્યો હતો અને તેઓ મહિનાઓ સુધી કોમામાં રહ્યાં હતાં.

ડોક્ટરોએ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી કે જો શારદાબેન ફરીથી આ ઓરડામાં જશે અથવા પોતાના મૃત દીકરાના કપડાં અને રમકડાં જોશે, તો તેમનું નબળું હૃદય એ આઘાત સહન નહીં કરી શકે અને તેમના પ્રાણ નીકળી જશે!

તેથી ધીરુભાઈએ ભારે હૈયે આ ઓરડાને તાળું મારી દીધું હતું જેથી પત્નીનો જીવ બચી શકે.

પરંતુ શારદાબેનનું માતૃત્વ ક્યારેય એ ઓરડાથી અળગું નહોતું થયું.

તેઓ છેલ્લા પચીસ વર્ષથી રોજ રાત્રે બધા સૂઈ જાય પછી આ બંધ ઉંબરા પાસે આવીને બેસતાં હતાં.

તેઓ દરવાજાની તિરાડમાંથી પોતાના વહાલસોયા દીકરાની સુગંધ અનુભવતાં અને આખી રાત આંસુ વહાવીને ભગવાન પાસે પોતાના બીજા દીકરા ચેતનના દીર્ઘાયુષ્યની ભીખ માંગતાં હતાં!

તેઓ અંદર એટલા માટે નહોતાં જતાં કારણ કે તેઓ પોતાની જાતને સંભાળી શકે તેમ નહોતાં.

આ સત્ય સાંભળતાં જ ભાવનાના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.

તેના મનમાં સાસુ પ્રત્યે જે પણ ગેરસમજ અને શંકાઓ હતી તે તમામ એક ક્ષણમાં બળીને ભસ્મ થઈ ગઈ.

જે સાસુને તે કઠોર અને પથ્થર દિલની માનતી હતી, એ સાસુ તો પોતાના કાળજાના કટકાના વિયોગનું અસહ્ય ઝેર પચીસ વર્ષથી એકલાં પી રહ્યાં હતાં!

ભાવનાની આંખોમાંથી પણ ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા.

તેણે સાસુના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લીધા અને અત્યંત વહાલથી સાસુના આંસુ લૂછ્યાં.

'બા... આટલાં વર્ષો સુધી તમે આટલી મોટી વેદના એકલાં એકલાં કેમ સહન કરી?' ભાવના ગળગળા અવાજે બોલી.

'તમારો આનંદ ક્યાંય નથી ગયો બા, એ તમારા આશીર્વાદ બનીને આજે પણ આ ઘરમાં જીવે છે.'

'અને હવે તમારે આ ઉંબરા બહાર ઊભા રહીને રડવાની જરૂર નથી, તમારી આ વહુ તમારી ઢાલ બનીને તમારી સાથે ઊભી છે.'

ભાવનાએ અત્યંત પ્રેમ અને આદરપૂર્વક સાસુનો હાથ પકડ્યો.

પચીસ વર્ષમાં પહેલીવાર શારદાબેને ધ્રૂજતા પગલે એ ઓરડાની અંદર પગ મૂક્યો.

તેમણે પોતાના વહાલસોયા દીકરાની તસવીરને છાતી સરસી ચાંપી લીધી અને વર્ષોથી ગૂંગળાયેલું રુદન બહાર કાઢીને હળવાં થયાં.

ભાવનાએ દોડીને પૂજાઘરમાંથી ઘીનો દીવો લાવીને તસવીર સામે પ્રગટાવ્યો અને અગરબત્તી લગાવી.

ચેતન અને ધીરુભાઈ પણ અંદર આવ્યા અને આખા પરિવારે એકબીજાના હાથ પકડીને તે પવિત્ર સ્મૃતિને વંદન કર્યા.

ચેતને પોતાની માતાના ખભા પર માથું મૂકીને કહ્યું કે બા, તમે અમારા માટે આટલો મોટો ત્યાગ કર્યો અને અમે ક્યારેય સમજી ન શક્યા.

ધીરુભાઈએ વહુ ભાવનાના માથા પર આશીર્વાદનો હાથ મૂકીને કહ્યું કે તેં આજે આ ઘરની વર્ષો જૂની કાળી વેદનાને મુક્ત કરી દીધી બેટા.

તે દિવસે શારદાબેનના હૃદય પરથી પચીસ વર્ષ જૂનો અસહ્ય પથ્થર કાયમ માટે હટી ગયો.

તેમણે ભાવનાને પોતાના હૃદય સરસી ચાંપીને કહ્યું કે તું માત્ર વહુ નથી, પણ મારા ઘરમાં ફરીથી શાંતિ લાવનારી સાક્ષાત અન્નપૂર્ણા છે.

તે દિવસ પછી એ ઓરડો ક્યારેય બંધ ન રહ્યો, બલ્કે ઘરનું સૌથી પવિત્ર અને આદરણીય સ્થાન બની ગયો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.