ગરીબ પરિવારની લાચારી જોઈને ચૂપચાપ નજર રાખતા અજાણ્યા શેઠે જ્યારે દરવાજો ખખડાવ્યો...
ધનતેરસની સાંજે બજારમાં ઝગમગતી રોશની વચ્ચે જગદીશ વ્યાજખોર ધનસુખની પેઢીના પગથિયાં ધ્રૂજતા પગે ચડી રહ્યો હતો. પેઢીના ગાદી-તકિયા પર બેઠેલા ધનસુખે હાથમાં ચાંદીનો પાનનો ડબ્બો રમાડતાં કડવા અવાજે કહ્યું કે જગદીશ, ગયા વર્ષના પાંચ હજારનું વ્યાજ હજુ બાકી છે અને તું આજે ફરી પાછો હાથ લંબાવવા આવ્યો છે. જો આ વખતે તહેવાર પર લીધેલા દસ હજાર રૂપિયા આવતા મહિને વ્યાજ સાથે પાછા નહીં આવે, તો તારા ઘરનો સામાન રસ્તા પર ફેંકી દઈશ અને તારા હાથનું માટીકામ કરવાનું ચાકડો પણ જપ્ત કરી લઈશ. જગદીશે બંને હાથ જોડીને માથું ટેકવી દીધું અને કહ્યું કે શેઠ, મારી નાની દીકરી મીરા અને દીકરા રોહને બે વર્ષથી દિવાળી પર નવા કપડાં કે મીઠાઈનું મોં નથી જોયું, મને આ છેલ્લી વાર મદદ કરો.
ધનસુખે સો ટકાના આકરા વ્યાજના કોરા કાગળ પર જગદીશનો અંગૂઠો મરાવ્યો અને કચવાતા મને દસ હજાર રૂપિયાની જૂની નોટોનું બંડલ તેના ફાટેલા ગજવામાં પટક્યું. જગદીશ આભાર માનતો નીચે ઉતર્યો ત્યારે પેઢીની સામે આવેલા લીમડાના ઝાડ નીચે ઊભેલો એક અજાણ્યો વૃદ્ધ માણસ શાંત નજરે આ બધું જોઈ રહ્યો હતો. એ માણસે સાદા ખાદીના કુર્તા-પાયજામા પહેરેલા હતા અને ખભા પર એક જૂનો થેલો લટકાવ્યો હતો. તેની વેધક આંખો જગદીશના ચહેરા પર છવાયેલી લાચારી, વિવશતા અને ઊંડી વેદનાને ધ્યાનપૂર્વક માપી રહી હતી.
જગદીશ ઝડપી પગલે બજારની સાંકડી ગલીઓમાં પહોંચ્યો. તેણે સૌથી પહેલાં સસ્તા કપડાંની દુકાને જઈને મીરા માટે એક સુંદર પીળો ફ્રોક અને રોહન માટે એક સાદો સુતરાઉ શર્ટ-પેન્ટ ખરીદ્યા. ત્યારબાદ કંદોઈની નાની દુકાને જઈને અડધો કિલો બેસનના લાડુ અને થોડા શક્કરપારા પેક કરાવ્યા. બજારમાં માટીના દીવડા વેચતી એક અસહાય ગરીબ વિધવા માજી પાસેથી તેણે સો દીવડા અને દિવેલ ખરીદ્યા જેથી પોતાના અંધારા ઘર અને આંગણામાં અજવાળું પાથરી શકે. ખરીદી પતાવીને જ્યારે તે ઘર તરફ વળ્યો ત્યારે તેને સહેજ પણ ખ્યાલ નહોતો કે એ અજાણ્યો વૃદ્ધ તેનાથી વીસ ડગલાં પાછળ ચૂપચાપ ચાલી રહ્યો હતો.
જગદીશ પોતાના માટીના નળિયાવાળા જૂના ઝૂંપડા જેવા ઘરમાં પ્રવેગ્યો ત્યારે તેની પત્ની સરલા ચૂલા પાસે બેસીને કોરી રોટલી શેકી રહી હતી. બાળકો રોહન અને મીરા ફાટેલી ચટાઈ પર બેસીને દીવાળીના ફટાકડાના દૂરથી આવતા અવાજો સાંભળીને ખુશ થવાનો ડોળ કરી રહ્યા હતા. જગદીશે રૂમમાં પ્રવેશતાં જ થેલીમાંથી નવા કપડાં અને લાડુનો ડબ્બો બહાર કાઢ્યો. નવા કપડાં જોતાં જ બાળકોના ચહેરા પર અદ્ભુત ચમક આવી ગઈ અને તેઓ ખુશીથી નાચવા લાગ્યા. મીરાએ પીળો ફ્રોક છાતીએ લગાવીને કહ્યું કે બાપુ, તમે મારા માટે આટલો સરસ ફ્રોક લાવ્યા, તમે દુનિયાના સૌથી સારા પિતા છો.
સરલાએ જગદીશને એક ખૂણામાં બોલાવીને ધીમા અવાજે ચિંતાતુર ચહેરે પૂછ્યું કે તમે આટલા બધા પૈસા ક્યાંથી લાવ્યા. શું તમે ફરી પેલા ક્રૂર ધનસુખ વ્યાજખોર પાસેથી રૂપિયા લીધા છે. જગદીશે પત્નીના માથા પર હાથ મૂકીને કહ્યું કે સરલા, આખું વર્ષ આપણે ભલે ગમે તેટલી ભૂખ અને તકલીફ સહન કરીએ, પણ આ પવિત્ર તહેવારના દિવસે હું મારા નિર્દોષ બાળકોને આંસુ સારતાં નથી જોઈ શકતો. હું રાત-દિવસ જાગીને વધારાના માટીના કૂંડા અને વાસણો બનાવીશ અને ગમે તેમ કરીને એનું દેવું પૂરું કરી દઈશ, તું આજે બાળકો માટે હોંશે હોંશે રસોઈ બનાવ.
બહાર શેરીના અંધારા ખૂણામાં ઊભેલો એ રહસ્યમય અજાણ્યો માણસ બારીના તૂટેલા કાચમાંથી આ ગરીબ પરિવારની વાતો અને બાળકોનો નિર્દોષ આનંદ સાંભળી રહ્યો હતો. તેના ચહેરા પર એક ગૂઢ સ્મિત અને આંખોમાં ઊંડી ભાવુકતા છવાઈ ગઈ. તેણે પોતાના ખિસ્સામાંથી એક નાની કાળી નોટબુક કાઢી અને તેમાં પેન્સિલથી કંઈક નોંધ્યું. એ માણસનું નામ કિરીટ હતું, જે છેલ્લા ત્રણ દિવસથી આ પછાત વિસ્તારમાં ફરીને લોકોની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિનો ગુપ્ત તાગ મેળવી રહ્યો હતો.
દિવાળીની સાંજ પડી અને આખા ગામમાં ફટાકડા અને રોશનીનો ધમધમાટ શરૂ થયો. સરલાએ આંગણામાં માટીના દીવડા પ્રગટાવ્યા અને બાળકો નવા કપડાં પહેરીને ઓટલા પર બેઠા. સરલાએ થાળીમાં બેસનના લાડુ, પૂરી અને શાક પીરસ્યા. બાળકો હજુ પહેલો કોળિયો મોંમાં મૂકવા જતાં હતાં ત્યાં જ ઘરના દરવાજે એક અત્યંત કમજોર, ભૂખ્યો અને બીમાર ભિખારી લાકડીના ટેકે આવીને ધ્રૂજતા અવાજે કરગર્યો કે કોઈ અન્નદાતા મને એક રોટલો આપો, હું છેલ્લા બે દિવસથી ભૂખ્યો છું અને ચક્કર આવી રહ્યા છે.
ધનસુખ જેવા અમીર માણસોએ એ ભિખારીને પોતાના ઘર આગળથી ફટાકડા ફોડીને ભગાડી મૂક્યો હતો. પણ જગદીશ એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર ઊભો થયો. તેણે પોતાના ભાગની આખી થાળી અને લાડુનો ડબ્બો એ લાચાર ભિખારીના હાથમાં મૂકી દીધા. રોહન અને મીરાએ પણ હસતાં હસતાં પોતાની થાળીમાંથી બે બે પૂરી એ વૃદ્ધના વાટકામાં આપી દીધી. ભિખારીની આંખોમાંથી આશીર્વાદના આંસુ વહી નીકળ્યા. જગદીશે તેને પ્રેમથી પાણી પીવડાવ્યું અને ઓટલા પર બેસાડ્યો. એ જ સમયે શેરીના નાકે ઊભેલો કિરીટ આ સમગ્ર દ્રશ્ય પોતાની આંખો સામે જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયો કે જે પરિવાર પોતે વ્યાજે રૂપિયા લાવીને ખાવા બેઠો હતો, તે પોતાનું અન્ન કોઈ અજાણ્યા ભૂખ્યાને આપી રહ્યો હતો.
રાત્રે બરાબર નવ વાગ્યે અચાનક શેરીમાં જોરજોરથી બૂમો પડવા લાગી. ધનસુખ વ્યાજખોર પોતાના ચાર લઠ્ઠબાજ ગુંડાઓ સાથે જગદીશના ઘર આગળ આવી પહોંચ્યો. ધનસુખે આવીને સીધો દરવાજા પર લાત મારી અને ગર્જના કરી કે એય ભિખારી જગદીશ, બહાર નીકળ. તેં મારી પાસેથી દસ હજાર રૂપિયા લીધા ત્યારે મને ખબર પડી કે તું ગામ છોડીને ભાગી જવાની ફિરાકમાં છે. મને અત્યારે ને અત્યારે મારા દસ હજાર રોકડા પાછા આપ નહિતર તારી આ ઝૂંપડી સળગાવી દઈશ અને તારા આ ચાકડાના ટુકડે-ટુકડા કરી નાખીશ.
જગદીશ બહાર આવ્યો અને ધનસુખના પગ પકડીને કરગરવા લાગ્યો કે શેઠ, મેં તો આજે જ પૈસા લીધા છે અને હજુ દિવાળીનો તહેવાર પૂરો નથી થયો. હું ક્યાંય ભાગવાનો નથી, મારી આખી પેઢી આ ગામમાં માટીકામ કરે છે. મને એક મહિનાની મુદત આપો, હું તમારો એક એક રૂપિયો ચૂકવી દઈશ. સરલા અને બંને બાળકો પણ રડતાં રડતાં બહાર આવ્યા. ધનસુખના ગુંડાઓએ ઘરમાં ઘૂસીને માટીના બનાવેલા સુંદર દીવડા, કૂંડા અને વાસણોને લાતો મારીને તોડી નાખ્યા. આખો મહોલ્લો તમાશો જોઈ રહ્યો હતો પણ કોઈ ધનસુખ સામે બોલવાની હિંમત કરતું નહોતું.
ધનસુખે જગદીશના કોલર પકડીને તમાચો મારવા હાથ ઉપાડ્યો. બરાબર એ જ ક્ષણે પાછળથી એક મજબૂત અને કડક હાથે ધનસુખનું કાંડું હવામાં જ પકડી લીધું. પકડ એટલી લોખંડી હતી કે ધનસુખના મોંમાંથી દર્દની ચીસ નીકળી ગઈ. ધનસુખે પાછળ ફરીને જોયું તો પેલો સાદા કપડાંવાળો અજાણ્યો વૃદ્ધ કિરીટ ઊભો હતો. ધનસુખે ગુસ્સામાં બરાડીને કહ્યું કે એય ઘરડા ભિખારી, તારી આટલી મોટી હિંમત કે તું ધનસુખ શેઠનો હાથ પકડે છે. તું વચ્ચેથી હટી જા નહિતર તારું પણ હાડકું ભાંગી નાખીશ.
કિરીટે શાંતિથી ધનસુખનો હાથ મરોડીને તેને પાછળ ધકેલી દીધો. કિરીટે પોતાના ખભા પરનો થેલો નીચે મૂક્યો અને પોતાના ખિસ્સામાંથી એક સેટેલાઇટ ફોન કાઢીને કોઈને આદેશ આપ્યો. માત્ર પાંચ જ મિનિટમાં ગામના મુખ્ય માર્ગ પર સાયરન વગાડતી ચાર મોટી લક્ઝરી કાળી ગાડીઓ અને પોલીસની વાન આવીને જગદીશના આંગણા આગળ ઊભી રહી ગઈ. ગાડીઓમાંથી જિલ્લા પોલીસ અધિક્ષક, બેંકના જનરલ મેનેજર અને ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સની મોટી ટીમ બહાર નીકળી. આખું ગામ આ અકલ્પનીય કાફલો જોઈને દંગ રહી ગયું.
જિલ્લા પોલીસ વડાએ આવીને કિરીટ સામે સન્માનપૂર્વક સેલ્યુટ મારી અને કહ્યું કે ગુડ ઇવનિંગ સર, તમારી સુરક્ષા ટીમ અને તમામ સરકારી ઓર્ડર્સ તૈયાર છે. ધનસુખના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ અને તેનો ચહેરો રાખ જેવો સફેદ પડી ગયો. તે થરથર કાંપવા લાગ્યો. બેંક મેનેજરે આખી શેરી સાંભળે તેમ મોટેથી ખુલાસો કર્યો કે આ કોઈ સામાન્ય વૃદ્ધ નથી, પરંતુ દેશના સૌથી મોટા ઈન્ડસ્ટ્રિયલ ગ્રૂપ અને ગ્લોબલ હેન્ડિક્રાફ્ટ એક્સપોર્ટ કાઉન્સિલના રાષ્ટ્રીય ચેરમેન કિરીટભાઈ છે.
કિરીટભાઈએ આગળ વધીને જગદીશના આંસુ લૂછ્યા અને તેને પ્રેમથી ગળે લગાવ્યો. કિરીટભાઈએ ભરી સભામાં જાહેર કર્યું કે હું છેલ્લા ત્રણ દિવસથી આ સમગ્ર વિસ્તારમાં એવા નિઃસ્વાર્થ, સાચા અને પ્રમાણિક કલાકારની શોધમાં હતો જે પોતાના અંતરના ધર્મને ક્યારેય ભૂલતો નથી. મેં આજે મારી આંખોથી જોયું કે જગદીશ પોતે દેવામાં ડૂબેલો હોવા છતાં અને ભૂખ્યા પેટે હોવા છતાં પોતાના ભાગનું અન્ન એક અસહાય ભિખારીને આપી દે છે. આવી પવિત્ર માનવતા અને ખુમારી કરોડપતિઓમાં પણ જોવા મળતી નથી.
કિરીટભાઈએ પોતાની લેધર બ્રીફકેસમાંથી સત્તાવાર દસ્તાવેજો કાઢીને જગદીશના હાથમાં મૂક્યા. તેમણે કહ્યું કે જગદીશ, અમારી ગ્લોબલ ફાઉન્ડેશને આખા રાજ્યના પરંપરાગત માટીકામ અને હસ્તકલાના તમામ કારીગરો માટે પચાસ કરોડના બજેટવાળો મોટો એક્સપોર્ટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે. હું આ સમગ્ર રાજ્યકક્ષાના હસ્તકલા પ્રોજેક્ટના કાયમી ચીફ ડાયરેક્ટર અને મેનેજિંગ ટ્રસ્ટી તરીકે તમારી નિમણૂક કરું છું. સાથે સાથે તમારા માટે શહેરમાં એક આલીશાન પાકો બંગલો અને દસ લાખ રૂપિયાનો રોકડ સન્માન પુરસ્કાર અર્પણ કરું છું.
પોલીસ અધિક્ષકે તરત આગળ વધીને ધનસુખ અને તેના ગુંડાઓને ગેરકાયદેસર વ્યાજખોરી, ગરીબોને ધમકાવવા અને તોડફોડ કરવાના ગુના હેઠળ લોખંડી હાથકડી પહેરાવીને પોલીસ વાનમાં બેસાડી દીધા. ધનસુખ હાથ જોડીને જગદીશના પગમાં પડીને માફી માંગવા લાગ્યો પણ કાયદાએ પોતાનો સકંજો કસી લીધો હતો. સરલા, રોહન અને મીરાની આંખોમાંથી હર્ષના આંસુ વહી નીકળ્યા. આખું ગામ જગદીશની પ્રામાણિકતા અને ઈશ્વરીય ન્યાયના ગુણગાન ગાવા લાગ્યું.
જગદીશે બંને હાથ જોડીને આકાશ તરફ જોયું અને ઈશ્વરનો આભાર માન્યો કે મુશ્કેલીના ઘોર અંધકારમાં પણ સત્ય અને દયાનો દીવડો ક્યારેય ઓલવાતો નથી. એ ગરીબ ઝૂંપડાના આંગણામાં હવે અસલી ખુશીઓ, સમૃદ્ધિ, અખૂટ સન્માન અને દિવાળીનો સાચો દિવ્ય પ્રકાશ ફેલાઈ ગયો હતો.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.