ગામડામાંથી સુરત આવીને હીરા ઉદ્યોગના બેતાજ બાદશાહ બનેલાની આ કહાની...
Fictionalized story
રામજીભાઈએ પોતાની આંખ પર ચઢાવેલો મેગ્નિફાઈંગ ગ્લાસ ધીમેથી સાફ કર્યો. ટેબલ પર પડેલા એ નાના પથ્થર સામે તેઓ એકધારું જોઈ રહ્યા હતા. તેમની સામે બેઠેલો વિદેશી વેપારી એડ્રિયન ખૂબ જ બેચેન જણાતો હતો. ઓરડામાં માત્ર ટેબલ ફેનનો ગરર ગરર અવાજ આવતો હતો.
એડ્રિયનના હાથ ધ્રૂજતા હતા કારણ કે આ હીરો ખૂબ જ કિંમતી હતો. તેમાં એક એવો અદ્રશ્ય તિરાડ હતી જે આખા પથ્થરને કચરામાં ફેરવી શકતી હતી. રામજીભાઈએ ખૂબ જ ધીરજથી પાણીનો ગ્લાસ વેપારી તરફ લંબાવ્યો. તેમણે અત્યંત નમ્રતાથી કહ્યું કે તમે ચિંતા ન કરો અને થોડો આરામ કરો.
રામજીભાઈના હાથ મજબૂત હતા અને તેમની આંગળીઓ પર વર્ષોની મહેનતના નિશાન હતા. તેમણે હીરાને પકડ્યો અને તેની સપાટીને બારીકાઈથી તપાસી. પથ્થરનો વજન તેમના હથેળીમાં અનુભવાતો હતો. આ કામમાં જરા પણ ઉતાવળ આખા વ્યવસાયને નુકસાન પહોંચાડી શકે તેમ હતી.
તેમણે પોતાની જૂની લોખંડની સાણસી અને કાપવા માટેનું ચક્ર બરાબર ગોઠવ્યું. ઓરડામાં તેલ અને ઘસાયેલા પથ્થરની એક ચોક્કસ ગંધ ફેલાયેલી હતી. આ ગંધ રામજીભાઈને તેમના બાળપણના દિવસો યાદ અપાવતી હતી. જ્યારે તેઓ જૂનાગઢના એક નાના ગામડામાંથી અહીં આવ્યા હતા.
ગામમાં ત્યારે ભયંકર દુષ્કાળ પડ્યો હતો અને જમીન ફાટી ગઈ હતી. ખેતરોમાં અનાજને બદલે માત્ર ધૂળ ઉડતી હતી. રામજીભાઈના પિતાએ તેમને પાંચ રૂપિયા આપીને મોટા શહેરે મોકલ્યા હતા. તેમણે માત્ર એક પોટલું અને માનું આશીર્વાદ સાથે લીધા હતા.
ભાવનગરની ગલીઓમાં તેમણે શરૂઆતના દિવસોમાં ખૂબ સંઘર્ષ કર્યો હતો. તેઓ હીરાના કારખાનાની બહાર ઓસરીમાં સૂઈ રહેતા હતા. સવારે વહેલા ઉઠીને કારખાનાની સાફસફાઈ કરતા અને પછી કામ શીખતા. તેમના ગુરુ વિઠ્ઠલબાપા ખૂબ જ કડક પણ પ્રેમાળ માણસ હતા.
વિઠ્ઠલબાપા હંમેશા કહેતા કે હીરો તો કાચનો ટુકડો છે પણ તારો વિશ્વાસ જ અસલી રતન છે. રામજીભાઈએ આ વાત મનમાં ગાંઠે બાંધી દીધી હતી. તેઓ ક્યારેય ખોટું બોલતા નહીં અને કામમાં ક્યારેય ચોરી કરતા નહીં. તેમની નમ્રતા અને કામ પ્રત્યેની નિષ્ઠા ધીમે ધીમે આખા બજારમાં જાણીતી થઈ ગઈ.
વર્ષો વીતતા ગયા અને રામજીભાઈ પોતે એક મોટા ગજાના વેપારી બની ગયા. છતાં પણ તેઓ આજે એ જ જૂના લાકડાના ટેબલ પર બેસીને કામ કરતા હતા. એડ્રિયનનો એ હીરો આજે તેમની કસોટી કરવાનો હતો. તેમણે મનોમન ઈશ્વરનું સ્મરણ કર્યું અને કામ શરૂ કર્યું.
ચક્ર ચાલવા લાગ્યું અને તેમાંથી એક ઝીણો અવાજ આવવા લાગ્યો. રામજીભાઈની એકાગ્રતા એટલી હતી કે તેમને આસપાસનું કંઈ ભાન નહોતું. પથ્થર પર જે રીતે દબાણ આપવું જોઈએ તેમાં જરા પણ ભૂલ ચાલે તેમ નહોતી. પરસેવો તેમના કપાળ પરથી ઉતરીને ગાલ પર આવી ગયો હતો.
કલાકો સુધી આ પ્રક્રિયા ચાલતી રહી અને છેવટે એક અવાજ આવ્યો. એડ્રિયન ફાળ પડીને ઉભો થઈ ગયો પણ રામજીભાઈના ચહેરા પર સ્મિત હતું. તેમણે હીરાને સાફ કર્યો અને મખમલના કપડા પર મૂક્યો. હીરો હવે પેલા તિરાડ વગરનો અને અત્યંત તેજસ્વી દેખાતો હતો.
એડ્રિયન આ જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયો અને તેણે રામજીભાઈનો આભાર માન્યો. તેણે રામજીભાઈને વધારાના પૈસા આપવાની કોશિશ કરી પણ તેમણે ના પાડી દીધી. તેમણે કહ્યું કે જે નક્કી થયું હતું તેટલું જ મને જોઈએ છે. પ્રામાણિકતા તેમના લોહીમાં વણાયેલી હતી.
આ એક કિસ્સાએ રામજીભાઈનું નામ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચમકાવી દીધું. દુનિયાભરના વેપારીઓ હવે તેમના પર આંધળો વિશ્વાસ મૂકવા લાગ્યા હતા. તેમની પાસે હવે અઢળક સંપત્તિ હતી અને મોટું નામ હતું. છતાં રામજીભાઈ રોજ સવારે પોતાના હાથે પક્ષીઓને ચણ નાખતા.
તેઓ હંમેશા સુતરાઉ ધોતી અને સફેદ ઝભ્ભો પહેરતા હતા. તેમના માટે પૈસો એ માત્ર સાધન હતું પણ સાધ્ય તો પરોપકાર હતો. એક દિવસ તેમને ખબર પડી કે તેમના વતનમાં ફરીથી પાણીની તંગી થઈ છે. તેમણે તુરંત જ બધું કામ છોડીને પોતાના ગામ જવાનો નિર્ણય કર્યો.
ગામમાં જઈને તેમણે જોયું કે લોકો માઈલો સુધી ચાલીને પાણી લેવા જતા હતા. તેમણે પોતાની કમાણીમાંથી ગામમાં પાંચ મોટા તળાવો ખોદાવવાનું કામ શરૂ કર્યું. ઉનાળાના ધગધગતા તાપમાં પણ તેઓ પોતે ત્યાં હાજર રહીને મજૂરોનું ધ્યાન રાખતા. તેઓ મજૂરો સાથે જ બેસીને બાજરીનો રોટલો અને ડુંગળી ખાતા.
જ્યારે પહેલો વરસાદ આવ્યો ત્યારે આખું ગામ ખુશીથી પાગલ થઈ ગયું હતું. નવા ખોદાયેલા તળાવો પાણીથી છલોછલ ભરાઈ ગયા હતા. રામજીભાઈ તે દિવસે તળાવની પાળ પર ઉભા રહીને ભીની માટીની સુગંધ લેતા હતા. તેમને લાગ્યું કે હીરાની ચમક કરતા આ પાણીની શીતળતા વધુ કિંમતી છે.
તેમણે ગામના બાળકો માટે એક મોટી નિશાળ પણ બનાવી. તેઓ માનતા હતા કે શિક્ષણ જ ગરીબીને દૂર કરી શકે છે. નિશાળમાં આવતા દરેક બાળકને તેઓ પ્રેમથી મળતા અને ભણવા માટે પ્રોત્સાહન આપતા. તેમણે કારીગરોના બાળકો માટે ખાસ સ્કોલરશીપની વ્યવસ્થા પણ કરી હતી.
તેમની ઓફિસમાં આજે પણ કોઈ પણ કારીગર ડર્યા વગર જઈ શકતો હતો. રામજીભાઈ દરેકની વાત ખૂબ જ ધીરજથી સાંભળતા અને મદદ કરતા. તેઓ ક્યારેય કોઈ પર ગુસ્સો કરતા નહીં કે ઊંચા અવાજે બોલતા નહીં. તેમના શબ્દોમાં હંમેશા મધ જેવી મીઠાશ અને વડીલ જેવો આદર રહેતો.
વિદેશમાં અનેક એવોર્ડ મળ્યા છતાં તેઓ ક્યારેય અભિમાની બન્યા નહીં. તેઓ કહેતા કે આ બધું તો ભગવાનની કૃપા છે અને હું તો માત્ર નિમિત્ત છું. એક વખત એક મોટા સમારંભમાં તેમને લૂંટવા માટે કોઈ આવ્યું હતું. રામજીભાઈએ ડરવાને બદલે તેને પ્રેમથી જમવાનું આપ્યું અને તેની મુશ્કેલી જાણી.
તે માણસ એટલો પ્રભાવિત થયો કે તેણે ચોરી કરવાનું છોડી દીધું. રામજીભાઈએ તેને પોતાના કારખાનામાં કામ આપ્યું અને તેને પગભર કર્યો. આવા તો અનેક કિસ્સાઓ હતા જે રામજીભાઈની મહાનતા દર્શાવતા હતા. તેઓ માનતા હતા કે માણસને સુધારવા માટે પ્રેમ એ સૌથી મોટું હથિયાર છે.
સમય પસાર થતો ગયો અને રામજીભાઈની ઉંમર વધતી ગઈ. હવે તેમના પુત્રો વ્યવસાય સંભાળતા હતા પણ સંસ્કારો રામજીભાઈના જ હતા. તેઓ આજે પણ રોજ સાંજે ગામના મંદિરે જઈને ઓટલા પર બેસતા. ત્યાં બેસીને તેઓ આવતા જતા દરેક વ્યક્તિ સાથે સુખ દુઃખની વાતો કરતા.
તેમના ચહેરા પર હંમેશા એક પ્રકારની શાંતિ અને સંતોષ જોવા મળતો હતો. તેમણે ક્યારેય પણ પોતાની ગુજરાતી ઓળખને ભૂંસાવા દીધી નહોતી. ભલે તેઓ અંગ્રેજો સાથે વેપાર કરતા પણ ઘરે તો ગુજરાતી ભોજન અને ભાષા જ રહેતી. તેમના ઘરના આંગણે તુલસીનો ક્યારો હંમેશા લીલોછમ રહેતો.
રામજીભાઈની જીવનકથા એ માત્ર પૈસા કમાવવાની વાત નથી. તે એક માણસની પોતાની જાત પરના વિશ્વાસ અને નિષ્ઠાની વાત છે. તેમણે સાબિત કરી દીધું કે સાચો હીરો એ છે જે બીજાના આંસુ લૂછી શકે. પથ્થરને તો કોઈ પણ ઘસી શકે પણ જીવનને ઘડવું એ અસલી કળા છે.
આજે પણ જ્યારે લોકો હીરા ઉદ્યોગની વાત કરે છે ત્યારે રામજીભાઈનું નામ આદરથી લેવાય છે. તેમની પેઢીમાં આજે પણ એ જ જુના મૂલ્યો જળવાયેલા છે. વિશ્વાસ અને પ્રામાણિકતાના પાયા પર બનેલી આ ઈમારત ક્યારેય ડગતી નથી. રામજીભાઈએ ખરેખર માટીમાંથી સોનું ઉપજાવ્યું હતું.
તેમના જીવનનો સાર એ જ હતો કે હંમેશા જમીન સાથે જોડાયેલા રહો. ગમે તેટલી ઊંચાઈ પર પહોંચો પણ પોતાના મૂળિયાંને ક્યારેય ન ભૂલો. હીરો ત્યારે જ ચમકે છે જ્યારે તે અનેક ઘા સહન કરે છે. તેવી જ રીતે માણસ પણ મુશ્કેલીઓમાં તપીને જ શ્રેષ્ઠ બને છે.
છેવટે રામજીભાઈએ એક એવી દુનિયા બનાવી જ્યાં સંપત્તિ કરતા સંબંધોની કિંમત વધુ હતી. તેમની વાર્તા આજે પણ નવા યુવાનો માટે એક આશાનું કિરણ છે. જે લોકો મહેનત કરવા તૈયાર છે તેમના માટે આકાશ પણ નાનું પડે છે. રામજીભાઈ હંમેશા લોકોના હૃદયમાં જીવતા રહેશે.