અન્યકાની આંખોમાં એક ચમક હતી, જે છેલ્લા કેટલાય વર્ષોની મહેનત, અપેક્ષા અને અનિશ્ચિતતા પછી આજે આખરે સાકાર થઈ હતી. શહેરમાં આવી, એકલા હાથે ભણી, રાતોની ઊંઘ અને દિવસોનો આરામ છોડી તેણે પોતાનું સ્થાન બનાવ્યું હતું. આજે, તેના બેંક ખાતામાં પહેલો મોટો પગાર જમા થયો હતો. આ માત્ર પૈસા નહોતા, આ તેની આઝાદી હતી, તેની ક્ષમતાનો પુરાવો હતો, તેના સપનાનું પહેલું પગથિયું હતું. મહિનાઓથી, વર્ષોથી તેણે આ ક્ષણની કલ્પના કરી હતી. તે દિવસો યાદ આવ્યા જ્યારે એક કપ ચાના પૈસા ગણીને ખર્ચતી, જૂની ચોપડીઓમાંથી ભણતી અને ક્યારેક ભૂખ પણ સહન કરતી, માત્ર એક જ આશાએ કે એક દિવસ તેનું ભવિષ્ય ઉજ્જવળ હશે. આજે, તે દિવસ આખરે આવી ગયો હતો.
પહેલા પગારની ખુશીમાં તેણે પોતાની જાતને એક ભેટ આપવાનું નક્કી કર્યું. કેટલાય દિવસોથી તેની નજર એક મોંઘી દુકાનના શોકેસમાં રાખેલી એક સુંદર બેગ પર હતી. ચામડાની તે બેગનો રંગ ઘેરો મરૂન હતો, તેના પર ઝીણવટભર્યું કોતરણીકામ હતું અને તેનું હેન્ડલ ખૂબ જ આકર્ષક હતું. તે કોઈ બ્રાન્ડેડ બેગ હતી, જેની કિંમત તેના માસિક ભાડા કરતાં પણ વધુ હતી. અત્યાર સુધી આવા ખર્ચ વિશે વિચારવું પણ તેના માટે એક લક્ઝરી હતી, પણ આજે, આજે તે સક્ષમ હતી. તેણે બેગ ખરીદી. દુકાનમાંથી બહાર નીકળતી વખતે, બેગ હાથમાં પકડીને, તેને લાગ્યું કે તેણે દુનિયા જીતી લીધી છે. આ માત્ર એક બેગ નહોતી, તે તેની સફળતાનું પ્રતીક હતું, શહેરના મોટાભાગના લોકો જેના માટે સંઘર્ષ કરતા હતા તે સ્થિતિનું પ્રતીક હતું. આ બેગ તેના માટે એક નવો દરવાજો ખોલતી હોય તેમ લાગી રહ્યું હતું, એક એવી દુનિયાનો જ્યાં સપના સાચા થતા હતા.
શહેરની ધમાલમાંથી થોડા દિવસની રજા લઈને, અનન્યકાએ પોતાના ગામ જવાનું નક્કી કર્યું. વર્ષોથી તે દાદાને મળી નહોતી. દાદા તેના માટે હંમેશા એક આધારસ્તંભ રહ્યા હતા, જેણે તેના સંઘર્ષના દિવસોમાં તેને મૌન ટેકો આપ્યો હતો. તેની મમ્મી-પપ્પાની ના છતાં, દાદાએ હંમેશા તેને ભણવા માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. આજે તે દાદાને પોતાની સફળતા બતાવવા માંગતી હતી. ટ્રેનની લાંબી મુસાફરી પછી, અને પછી ગામડાની ધૂળવાળી સડકો પર થઈને, તે આખરે પોતાના ગામ પહોંચી.
ગામમાં પહોંચતા જ તેને દાદાના ઘરની પરિચિત સુગંધ આવી, માટી અને છાણની ભીની સુગંધ, તાજી હવા અને શાંતિની સુગંધ. દાદા દરવાજા પાસે જ ઉભા હતા, તેમની આંખો દૂર ક્ષિતિજ પર હતી, જાણે તેમને ખબર હતી કે અનન્યકા આવી રહી છે. તેમને જોતા જ અનન્યકા દોડીને તેમને ભેટી પડી. દાદાના ખરબચડા હાથનો સ્પર્શ તેના માટે હંમેશા સુરક્ષાનો અહેસાસ કરાવતો હતો. દાદાના ચહેરા પરની કરચલીઓ તેના જીવનના અનુભવોની વાર્તાઓ કહેતી હતી. તે ખૂબ જ ખુશ હતી, દાદાને પોતાની બાજુમાં બેઠેલા જોઈને. તેણે પોતાની મોંઘી બેગ બાજુ પર મૂકી, જાણે કે તે તેની સફળતાનો મુગટ હોય.
રાત પડી, ચંદ્રમા આકાશમાં ચમકતો હતો અને તારાઓનો મેળા ભરાયો હતો. દાદા અને અનન્યકા બહારના ઓટલા પર બેઠા હતા. ગામની નિરવ શાંતિમાં, દાદાએ અનન્યકાને તેના શહેરના જીવન, તેની નોકરી અને તેના સપના વિશે પૂછ્યું. અનન્યકાએ ખૂબ ઉત્સાહથી બધું જ વર્ણવ્યું. તેણે પોતાના પહેલા પગાર વિશે જણાવ્યું, પોતાની મહેનત વિશે જણાવ્યું અને પછી સહેજ ગર્વથી તેણે પોતાની નવી બેગ તરફ ઈશારો કર્યો. “દાદા, જુઓ, આ મેં મારા પહેલા પગારમાંથી લીધી છે. આ ખૂબ જ મોંઘી છે, પણ મને લાગ્યું કે મારે પોતાને એક ભેટ આપવી જ જોઈએ.”
દાદાએ ધીમેથી હસીને તેની સામે જોયું, તેમની આંખોમાં એક અનોખી ચમક હતી. તે કશું બોલ્યા નહીં, માત્ર મંદ મંદ હસ્યા. પછી તે અંદર ગયા અને થોડીવારમાં પાછા આવ્યા. તેમના હાથમાં એક જૂનો, ફાટેલો અને રંગ ઉડી ગયેલો ઝોલો હતો, જે એક સમયે સફેદ કપડાનો હતો પણ હવે પીળો પડી ગયો હતો. ઝોલા પર કેટલાય ઠીંગડાં મારેલા હતા. તે ઝોલામાંથી દાદાએ એક જૂનું, લાકડાનું ખોખું બહાર કાઢ્યું, જે ધૂળ અને સમયના ઘસારાથી ઘણું જીર્ણ થઈ ગયું હતું. અનન્યકાને આશ્ચર્ય થયું, દાદા આ શું બતાવી રહ્યા હતા?
દાદાએ તે ખોખું ખોલ્યું. અંદર કશું કિંમતી હતું તેવું લાગતું નહોતું. તેમાં કેટલાંક જૂના કાગળ, કેટલીક તસવીરો અને એક નાની ડાયરી હતી. દાદાએ ધીમેથી કહ્યું, “અનન્યકા, તારો પહેલો પગાર અને તારી આ સુંદર બેગ, મને ખૂબ ખુશી છે કે તેં સફળતા મેળવી. પણ મને યાદ છે, મારા જીવનનો પહેલો મોટો ‘પગાર’… મને પણ ત્યારે ખૂબ ખુશી થઈ હતી.” દાદાની વાત સાંભળી અનન્યકા વિચારમાં પડી ગઈ. દાદા ખેડૂત હતા, તેમણે ક્યારેય નોકરી કરી નહોતી. ‘પગાર’ની વાત તેમને ક્યાંથી યાદ આવી?
દાદાએ ખોખામાંથી એક જૂની, પીળી પડી ગયેલી ડાયરી બહાર કાઢી, તેના પાના કાળજીપૂર્વક પલટાવ્યા. “આ ડાયરીમાં મેં મારા જીવનના બધા જ હિસાબ લખ્યા છે. જ્યારે હું તારી ઉંમરનો હતો, ત્યારે ખેતીમાં પહેલીવાર ખૂબ સારો પાક થયો હતો, અને મને ત્યારે એકસાથે એટલા પૈસા મળ્યા હતા જેટલા મેં ક્યારેય જોયા નહોતા.” દાદાની આંખો ભૂતકાળમાં ખોવાઈ ગઈ. “મેં પણ વિચાર્યું કે શું લઉં મારી જાત માટે? એક નવી ધોતી, એક સારી પાઘડી, કે પછી ઘરેણાં? પણ પછી મેં એક અલગ જ વિચાર કર્યો.”