એક વૃદ્ધ પિતા રોજ રાત્રે છૂપી રીતે ડાયરીમાં કંઈક લખતા, પિતાના અવસાન પછી દીકરાએ જ્યારે એ ડાયરી ખોલી ત્યારે તે ધ્રુસકે-ધ્રુસકે…

શહેરમાં આવેલી એક મોટી સોસાયટીના આલીશાન મકાનમાં રહેતા રમણભાઈની ઉંમર આશરે ૬૮ વર્ષની હતી. પત્નીના અવસાન પછી તેમના જીવનમાં તેમનો એકનો એક દીકરો આકાશ અને તેની વહુ પૂર્વી જ હતા. રમણભાઈ સરકારી બેંકમાંથી મેનેજર તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા, એટલે સ્વાભાવિક રીતે જ તેમનો સ્વભાવ થોડો નિયમિત અને હિસાબી હતો. નિવૃત્તિ પછી તેમની પાસે પેન્શન આવતું અને જે કંઈ બચત હતી તેમાંથી ઘરનું ગુજરાન ખૂબ જ સારી રીતે ચાલતું હતું.

આકાશ એક મલ્ટિનેશનલ કંપનીમાં સારા હોદ્દા પર નોકરી કરતો હતો. તેનો પગાર પણ સારો હતો, પરંતુ આજના જમાનાના યુવાનોની જેમ તેના ખર્ચ પણ ખૂબ મોટા હતા. મોંઘી ગાડીઓ, ક્લબની મેમ્બરશિપ અને મિત્રો સાથે વીકએન્ડમાં પાર્ટી કરવી એ આકાશની દિનચર્યાનો એક ભાગ બની ગયો હતો. રમણભાઈ ઘણી વખત આકાશને પૈસાનો સદઉપયોગ કરવા અને બચત કરવા વિશે ટોકતા, પણ આકાશને પિતાની આ વાતો ગમતી નહીં. તેને લાગતું કે પિતા આખી જિંદગી બેંકમાં હિસાબ કિતાબ કરતા રહ્યા એટલે હવે ઘરમાં પણ કંજૂસાઈ કરી રહ્યા છે.

રમણભાઈની એક ખાસ આદત હતી. તેઓ દરરોજ રાત્રે જમી લીધા પછી પોતાના રૂમમાં જતા, ટેબલ લેમ્પ ચાલુ કરતા અને કબાટમાંથી એક જૂની, જાડા પૂંઠાવાળી કાળા કલરની ડાયરી કાઢીને તેમાં ખૂબ જ ધ્યાનપૂર્વક કંઈક લખતા. આ કામ તેઓ વર્ષોથી નિયમિત રીતે કરતા હતા. આકાશ જ્યારે પણ રાત્રે પિતાના રૂમની બહારથી પસાર થતો ત્યારે પિતાને ચશ્મા ચડાવીને એ ડાયરીમાં આંકડા લખતા જોતો.

એક દિવસ આકાશે તેની પત્ની પૂર્વીને કહ્યું, "જોયું પૂર્વી, પપ્પા આ ઉંમરે પણ પૈસાના મોહમાંથી બહાર નથી આવી શક્યા. રોજ રાત્રે પેલી કાળી ડાયરી લઈને બેસી જાય છે. મને પાકી ખાતરી છે કે તેમાં આપણી જમીન, મકાન, ફિક્સ ડિપોઝિટ અને બેંક બેલેન્સનો જ હિસાબ હશે. તેઓ કદાચ એ ગણતરી કરતા હશે કે કઈ મિલકત કોના નામે કરવી અથવા કેટલું વ્યાજ આવ્યું. માણસ નિવૃત્ત થઈ જાય પણ તેની હિસાબ કરવાની આદત ક્યારેય નથી જતી."

પૂર્વીએ આકાશને શાંત પાડતા કહ્યું, "આકાશ, પપ્પા આખી જિંદગી બેંકમાં રહ્યા છે એટલે કદાચ ડાયરી લખવી એ એમનો શોખ હોઈ શકે. આપણે એમાં ખોટું વિચારવાની જરૂર નથી." પરંતુ આકાશના મનમાં એ વાત ઘર કરી ગઈ હતી કે પિતા માત્ર મિલકત અને પૈસાના આંકડાઓ પાછળ જ પાગલ છે. રમણભાઈ ક્યારેય પોતાની એ ડાયરી કોઈને અડવા પણ દેતા નહોતા, જે લોખંડના કબાટમાં હંમેશા લોક રહેતી. આનાથી આકાશની શંકા વધુ મજબૂત થતી ગઈ.

સમય વહેતો રહ્યો. એક રાત્રે અચાનક રમણભાઈને છાતીમાં અસહ્ય દુખાવો ઉપડ્યો. આકાશ અને પૂર્વી તેમને તાત્કાલિક શહેરની સૌથી મોટી હોસ્પિટલમાં લઈ ગયા. ડોક્ટરોએ જણાવ્યું કે તેમને ગંભીર હાર્ટ અટેક આવ્યો છે અને સ્થિતિ ખૂબ જ નાજુક છે. આકાશ હોસ્પિટલના કોરિડોરમાં આંટા મારી રહ્યો હતો. તેને પિતા સાથે વિતાવેલો સમય યાદ આવી રહ્યો હતો, પણ સાથે જ મનમાં પિતાના એ કડક સ્વભાવની છાપ પણ હતી.

બીજા દિવસે સવારે સારવાર દરમિયાન જ રમણભાઈએ અંતિમ શ્વાસ લીધા. ઘરમાં માતમ છવાઈ ગયો. સગા-સંબંધીઓ આવ્યા, વિધિઓ પૂરી થઈ અને જોતજોતામાં બાર દિવસ પસાર થઈ ગયા. ઘર હવે એકદમ શાંત થઈ ગયું હતું. પિતા વગરનું ઘર આકાશને ખાવા દોડતું હતું. એક બપોરે આકાશ પિતાના ખાલી રૂમમાં ગયો. પિતાના પલંગ પર બેસીને તે રૂમની ચારેય તરફ નજર ફેરવી રહ્યો હતો. ત્યાં જ તેની નજર કબાટની ચાવી પર પડી જે સાઈડ ટેબલના ખાનામાં રાખેલી હતી.

આકાશના મગજમાં અચાનક પેલી કાળી ડાયરીનો વિચાર આવ્યો. તેના મનમાં થયું કે હવે પપ્પા આ દુનિયામાં નથી, તો લાવ હું જોઈ લઉં કે પપ્પાએ કઈ કઈ મિલકતનો હિસાબ એ ડાયરીમાં રાખ્યો છે, જેથી આગળનું કામકાજ સંભાળવામાં સરળતા રહે. તેણે ધ્રૂજતા હાથે કબાટ ખોલ્યો. કબાટની વચલી મધ્યમાં એ જ જૂની કાળી ડાયરી પડી હતી. આકાશે ડાયરી હાથમાં લીધી. તેના પર થોડી ધૂળ જામી ગઈ હતી. તે ડાયરી લઈને પિતાના ટેબલ પાસે બેઠો અને તેનું પહેલું પાનું ખોલ્યું.

પહેલું પાનું ખોલતાની સાથે જ આકાશની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ. ત્યાં કોઈ પ્રોપર્ટી, શેરબજાર કે બેંક બેલેન્સના આંકડા નહોતા. પહેલા પાના પર સુંદર અક્ષરોમાં લખ્યું હતું: "આકાશનો જન્મ — ૨૪ ઓક્ટોબર ૧૯૯૨".

નીચે વિગતવાર લખ્યું હતું:

• હોસ્પિટલનો ખર્ચ: રૂ. ૫,૫૦૦ (મારા જીવનની સૌથી મોટી ખુશી ખરીદવા માટે આ રકમ ખૂબ જ નાની હતી. આજે હું પિતા બન્યો.)
• પૂર્વીની સાસુ માટે મીઠાઈ: રૂ. ૫૦૦ (આખા ગામમાં દીકરો આવ્યાની ખુશી વહેંચી.)

આકાશ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. તેણે ઉત્સુકતાથી બીજું પાનું ફેરવ્યું. તેમાં આકાશના જીવનના દરેક નાના-મોટા પ્રસંગોનો હિસાબ હતો, પણ એ હિસાબ આર્થિક નહોતો, એ પ્રેમનો હિસાબ હતો.

આકાશે આગળ વાંચવાનું શરૂ કર્યું: "૧૨ માર્ચ ૧૯૯૬ — આકાશનો પહેલો દિવસ સ્કૂલમાં"

• નવી સ્કૂલ બેગ અને વોટર બોટલ: રૂ. ૩૫૦ (જ્યારે તે રડતો રડતો સ્કૂલ બસમાં બેઠો, ત્યારે મારું હૃદય ચીરાઈ ગયું હતું. પણ તેના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે આ ખર્ચ જરૂરી હતો.)

"૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૦૫ — આકાશની નવી સાયકલ"

• સાયકલની કિંમત: રૂ. ૩,૨૦૦ (મારી આખા મહિનાની અડધી બચત આમાં જતી રહી. ઓફિસના મિત્રો કહેતા હતા કે હપ્તેથી લે, પણ દીકરાની ખુશી માટે દેવું ન કરાય. જ્યારે તેણે સાયકલ ચલાવી ત્યારે તેનો ચહેરો જોઈને મારો આખો મહિનો સુધરી ગયો.)

આકાશ જેમ જેમ આગળ પાના ફેરવતો ગયો, તેમ તેમ તેની આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યા. ડાયરીમાં દરેક એ દિવસનો હિસાબ હતો જે દિવસ આકાશ ભૂલી ચૂક્યો હતો. પિતાએ ક્યારેય ક્યાંથી કેટલા પૈસા કમાયા એ નથી લખ્યું, પણ દીકરા પાછળ ક્યારે કયો ગુપ્ત ખર્ચ કર્યો અને તે સમયે પિતાના દિલમાં શું લાગણી હતી, તે બધું જ વર્ણવ્યું હતું.

એક પાના પર લખ્યું હતું: "૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૦ — આકાશની કોલેજની ફી"

• એન્જિનિયરિંગ કોલેજ પ્રથમ સેમેસ્ટર: રૂ. ૭૫,૦૦૦ (બેંકમાંથી લોન લેવાની ઈચ્છા નહોતી કારણ કે હું નથી ઈચ્છતો કે મારો દીકરો ભણીને બહાર નીકળે ત્યારે તેના માથા પર દેવું હોય. મારી પ્રોવિડન્ટ ફંડની થોડી રકમ ઉપાડી લીધી. ઓફિસમાં બધા પૂછતા હતા કે કેમ પૈસા ઉપાડ્યા, પણ મેં કોઈને સાચું કારણ ન જણાવ્યું. દીકરાનું સપનું પૂરું થવું જોઈએ.)

આકાશ ધ્રુસકે-ધ્રુસકે રડવા લાગ્યો. તેને યાદ આવ્યું કે કોલેજના દિવસોમાં તે પિતાને કંજૂસ કહેતો હતો કારણ કે પિતા તેને પોકેટ મની મર્યાદિત આપતા હતા. પણ તેને ખબર નહોતી કે પિતા પોતાની પ્રોવિડન્ટ ફંડની રકમ તેની ફી ભરવામાં વાપરી રહ્યા હતા.

ડાયરીના છેલ્લા કેટલાક પાના પર તાજેતરના વર્ષોનો હિસાબ હતો: "૧૮ નવેમ્બર ૨૦૨૨ — આકાશના લગ્ન"

• લગ્નનો કુલ ખર્ચ: રૂ. ૧૨,૦૦,૦૦૦ (મારી જિંદગીની તમામ જમાપૂંજી આજે દીકરાના સંસારને વસાવવામાં વાપરી નાખી. લોકો કહેતા હતા કે ધામધૂમથી લગ્ન કરવાની શું જરૂર છે, પણ મારો એકનો એક દીકરો છે, તેના લગ્નમાં કોઈ કમી ન રહેવી જોઈએ. વહુ પૂર્વી ઘરમાં આવી, જાણે લક્ષ્મી આવી. હવે મારી જિંદગી સફળ થઈ ગઈ.)

છેલ્લું પાનું, જે રમણભાઈએ હોસ્પિટલ જતા પહેલાની રાત્રે જ લખ્યું હતું. તે પાના પર અક્ષરો થોડા ધ્રૂજતા હતા, કદાચ તેમની તબિયત સારી નહીં હોય. ત્યાં લખ્યું હતું: "૨૨ જૂન ૨૦૨૪ — આકાશ માટે નવી ગાડીનું ડાઉન પેમેન્ટ"

• રકમ: રૂ. ૨,૫૦,૦૦૦ (આકાશે નવી ગાડી લેવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. તે કદાચ વિચારે છે કે હું તેની વાત પર ધ્યાન નથી આપતો, પણ એક પિતા તરીકે તેની દરેક ઈચ્છા પૂરી કરવી એ મારી ફરજ છે. આ મારા પેન્શનમાંથી બચાવેલા છેલ્લા પૈસા હતા, જે આજે મેં તેના ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવા માટે અલગ રાખ્યા છે.)

અને એ પાનાની સૌથી નીચે, રમણભાઈએ લાલ પેનથી એક નોંધ લખી હતી:

"મારા વહાલા દીકરા આકાશ, તને હંમેશા લાગતું હતું ને કે તારો બાપ ખૂબ હિસાબી છે અને રોજ રાત્રે આ ડાયરીમાં મિલકતનો આંકડો માંડે છે? હા, હું હિસાબ રાખતો હતો, પણ મિલકતનો નહીં, મારી જિંદગીની અસલી મૂડીનો — એટલે કે તારો. આ ડાયરીમાં લખેલો એક-એક રૂપિયો મેં તને ક્યારેય ઉધાર નથી આપ્યો, તું મારો દીકરો છે અને મારો એકમાત્ર વારસદાર છે. પિતાનો પ્રેમ ક્યારેય વ્યાજખોર નથી હોતો. ખુશ રહેજે, બેટા."

આ છેલ્લી લીટીઓ વાંચીને આકાશ પોતાનો કાબૂ ગુમાવી બેઠો. તે ડાયરીને છાતી સરસી ચાંપીને પિતાના ખાલી પલંગ પર ઢળી પડ્યો અને મોટે મોટેથી રડવા લાગ્યો. પૂર્વી દોડતી રૂમમાં આવી અને આકાશની આ હાલત જોઈને તે પણ સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. આકાશે ધ્રૂજતા હાથે ડાયરી પૂર્વીને આપી. પૂર્વીએ જ્યારે એ પાના વાંચ્યા ત્યારે તેની આંખોમાંથી પણ અશ્રુધારા વહી નીકળી.

આકાશ રડતા રડતા બોલ્યો, "પૂર્વી, હું કેવો મૂર્ખ દીકરો છું. હું આખી જિંદગી પપ્પાને કંજૂસ અને પૈસા પાછળ ભાગનારા સમજતો રહ્યો. મને લાગતું હતું કે તેઓ મારી ખુશીઓમાં રોડા નાખે છે. પણ તેઓ તો રોજ રાત્રે મારા પર કરેલા પ્રેમનો હિસાબ લખતા હતા. તેમણે પોતાની આખી જિંદગી મારા સપના પૂરા કરવામાં હોમી દીધી અને મેં તેમને ક્યારેય પ્રેમથી બે મિનિટ આપ્યા પણ નહીં."

આજે આકાશ પાસે દુનિયાની તમામ સુખ-સાહ્યબી હતી, મોંઘી ગાડી હતી, સારો પગાર હતો, પણ એ બધું આપનાર પિતા હવે આ દુનિયામાં નહોતા. રમણભાઈની એ કાળી ડાયરીએ આકાશને જિંદગીનો સૌથી મોટો પાઠ ભણાવી દીધો હતો કે પિતાનો પ્રેમ ક્યારેય દેખાડો નથી કરતો, તે શાંતિથી, પડદા પાછળ રહીને દીકરાના ભવિષ્યનું નિર્માણ કરે છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો