દિવાળીની રાત્રે અંધારામાં બેસેલા એકલવાયા માજીના આંગણામાં જ્યારે પાડોશના યુવાને દીવો મૂક્યો, ત્યારે માજીના એક જ સવાલે...

આખું શહેર દિવાળીના પવિત્ર તહેવારની ઉજવણીમાં ડૂબેલું હતું. સોસાયટીના દરેક બંગલા રંગબેરંગી લાઈટો, આકર્ષક કંદીલો અને સુંદર રંગોળીઓથી સજ્જ હતા. આસો મહિનાની અમાસની એ રાત્રે ચારેય તરફ ફટાકડાના અવાજો ગુંજી રહ્યા હતા અને હવામાં એક અનોખો ઉત્સાહ ફેલાયેલો હતો. લોકો નવા કપડાં પહેરીને એકબીજાના ઘરે મીઠાઈઓ વહેંચવા જઈ રહ્યા હતા અને વડીલોના આશીર્વાદ લઈ રહ્યા હતા. આ ઝાકઝમાળ અને રોશની વચ્ચે સોસાયટીના એક ખૂણામાં આવેલું નાનકડું મકાન સાવ અંધારામાં ડૂબેલું હતું.

એ નાનકડા મકાનમાં વૃદ્ધ શાંતાબા એકલા રહેતા હતા. શાંતાબાના પતિનું અવસાન વર્ષો પહેલાં થઈ ગયું હતું અને તેમનો એકનો એક દીકરો વિદેશ ગયા પછી ક્યારેય પાછો ફર્યો નહોતો. શરૂઆતમાં તે ફોન કરતો હતો પણ ધીમે ધીમે તેણે પિતાના ઘર સાથેના બધા સંબંધો તોડી નાખ્યા હતા. શાંતાબા માટે હવે જિંદગીના દિવસો પસાર કરવા એ જ એકમાત્ર કામ બચ્યું હતું. તહેવારોના દિવસોમાં તેમની એકલતા વધુ ઘેરી બની જતી હતી કારણ કે આખા જગતમાં તેમનું પોતાનું કહી શકાય તેવું કોઈ જ નહોતું.

શાંતાબાના ઘરની બરાબર સામે આવેલા મોટા બંગલામાં અમન નામનો એકવીસ વર્ષનો યુવાન પોતાના પરિવાર સાથે રહેતો હતો. અમન સ્વભાવે ખૂબ જ દયાળુ, સંસ્કારી અને વડીલો પ્રત્યે અત્યંત આદર ધરાવતો છોકરી હતો. તે છેલ્લા કેટલાય દિવસોથી નોંધી રહ્યો હતો કે દિવાળીના આટલા મોટા તહેવાર પર પણ શાંતાબાના ઘરે કોઈ જ ચહલપહલ નહોતી. સોસાયટીના લોકો પોતાના ઘરો સજાવવામાં વ્યસ્ત હતા પણ શાંતાબાના આંગણામાં સુકાઈ ગયેલા પાંદડાઓ સિવાય કશું જ નહોતું.

દિવાળીની એ ખાસ રાત્રે અમન પોતાના ઘરની અગાશી પર ઊભો રહીને આખી સોસાયટીનો નજારો જોઈ રહ્યો હતો. તેનું પોતાનું ઘર સેંકડો દીવાઓ અને ફેન્સી લાઈટોથી ઝળહળી રહ્યું હતું. પણ જ્યારે અમનની નજર સામેના અંધારા ઘર તરફ ગઈ ત્યારે તેનું હૃદય દ્રવી ઉઠ્યું. શાંતાબા પોતાના ઘરના ઓટલા પર એક સાદી ખુરશી પર ચુપચાપ બેઠા હતા. આજુબાજુથી આવતા ફટાકડાના પ્રકાશના અજવાળામાં અમન જોઈ શકતો હતો કે માજીની આંખોમાંથી ચુપચાપ આંસુ વહી રહ્યા હતા. આખું શહેર જ્યારે ખુશીઓ મનાવી રહ્યું હતું ત્યારે એક મા પોતાના જ ઘરમાં અંધારામાં બેસીને રડી રહી હતી.

અમનથી શાંતાબાનું આ દર્દ વધારે સમય જોવાયું નહીં. તેના ઘરમાં પૂજા પતી ગઈ હતી અને તેની માતાએ ઘરના ઉંબરે અને આંગણામાં મૂકવા માટે ઘીના સુંદર દીવાઓ તૈયાર કર્યા હતા. અમને મનોમન એક મોટો નિર્ણય લીધો. તે ચુપચાપ રસોડામાં ગયો અને પોતાની માતાએ પ્રગટાવેલા દીવાઓમાંથી ચાર મોટા અને સુંદર દીવા એક થાળીમાં મૂકી દીધા. તેની માતાએ પૂછ્યું કે બેટા આ દીવા ક્યાં લઈ જાય છે? અમને હસીને કહ્યું કે મમ્મી હું હમણાં જ બે મિનિટમાં પાછો આવું છું.

અમન પોતાના ઘરના એ પ્રગટેલા દીવાઓ લઈને સીધો રસ્તો ઓળંગીને શાંતાબાના અંધારા આંગણામાં પહોંચ્યો. શાંતાબા હજુ પણ આંખો બંધ કરીને જૂની યાદોમાં ખોવાયેલા હતા. અમને બહુ જ શાંતિથી, જરાય અવાજ કર્યા વગર માજીના ઘરના મુખ્ય દરવાજા પાસે, તુલસી ક્યારા પાસે અને ઓટલાના બંને ખૂણા પર એ ઘીના દીવાઓ ગોઠવી દીધા. દીવાઓનો પવિત્ર અને સોનેરી પ્રકાશ ફેલાતા જ શાંતાબાનું એ આખું અંધારું આંગણું એક ક્ષણમાં જ ઝળહળી ઉઠ્યું.

આંગણામાં અચાનક અજવાળું થતાં જ શાંતાબાએ પોતાની આંખો ખોલી. તેમણે જોયું કે સામે પાડોશમાં રહેતો યુવાન અમન હાથમાં ખાલી થાળી લઈને ઊભો હતો અને તેમના આંગણામાં દીવાઓ હવામાં લહેરાઈ રહ્યા હતા. શાંતાબા આ દ્રશ્ય જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેઓ પોતાની લાકડીના ટેકે ધીમેથી ઊભા થયા અને અમનની નજીક આવ્યા. તેમની આંખોમાં આશ્ચર્ય અને લાગણીના આંસુ હતા. તેમણે ખૂબ જ ભારે અને ગળગળા અવાજે અમનને પૂછ્યું કે બેટા, તું તારા પોતાના ઘરમાં અંધારું કરીને અહીં મારા જેવા નકામા અને એકલવાયા માજીના ઘરે દીવો પ્રગટાવવા કેમ આવ્યો? તારા ઘરના લોકો તારી રાહ જોતા હશે.

શાંતાબાના આ સવાલમાં વર્ષોની એકલતા અને તહેવારો પર અનુભવાતી ઉપેક્ષા સાફ દેખાઈ રહી હતી. અમને શાંતાબાની થથરતી આંગળીઓને પોતાના હાથમાં લીધી. તેના ચહેરા પર એક અત્યંત પવિત્ર અને નિર્દોષ સ્મિત હતું. અમને માજીની આંખોમાં જોતા ખૂબ જ નમ્રતાથી જવાબ આપ્યો કે માજી, મારા ઘરમાં તો સેંકડો લાઈટો અને દીવાઓ ચાલુ છે, ત્યાં જરાય અંધારું નથી થયું. પણ આખી સોસાયટીમાં જ્યારે રોશની હોય ત્યારે તમારું આ ઘર અંધારામાં રહે તે મને બિલકુલ યોગ્ય ન લાગ્યું.

અમનને શાંતાબાના માથા પર હાથ મૂકતા આગળ કહ્યું કે માજી, તમે અત્યાર સુધી તમારી જિંદગીમાં ઘણા બધા દીવાઓ પ્રગટાવ્યા હશે. આજે તમારા આંગણામાં દીવો મૂકવો એ મારી ફરજ હતી. જો તમારા ચહેરા પર એક નાનકડું સ્મિત આવશે ને માજી, તો મને એવું લાગશે કે મારું આખું ઘર અને મારું આખું વર્ષ અજવાળાઈ ગયું છે. તહેવારોનો સાચો અર્થ જ એ છે કે આપણે કોઈના ચહેરા પરની ઉદાસીને દૂર કરીને ત્યાં ખુશીઓ લાવી શકીએ. તમે મારી મા સમાન છો અને આજ પછી તમારે ક્યારેય દિવાળી પર અંધારામાં બેસવું નહીં પડે.

યુવાન અમનના મોઢેથી આટલી મોટી અને સંવેદનશીલ વાત સાંભળીને શાંતાબા પોતાના આંસુ રોકી ન શક્યા. તેમણે અમનને પોતાના ગળે લગાવી દીધો. વર્ષો પછી શાંતાબાને એવું લાગ્યું કે તેમનો પોતાનો દીકરો પાછો આવી ગયો છે. પથ્થર જેવા બની ગયેલા એ ઘરમાં આજે સંબંધોની જીવંતતા પાછી આવી ગઈ હતી. દીવાઓનો પ્રકાશ માત્ર આંગણામાં જ નહીં, પણ શાંતાબાના હૃદયના ઊંડા ખૂણા સુધી પહોંચી ગયો હતો.

અમન શાંતાબાને પગે લાગીને આશીર્વાદ લીધા અને પોતાના ઘરે પાછો ફર્યો. શાંતાબા હવે ઉદાસ નહોતા, તેઓ પોતાના આંગણામાં પ્રગટી રહેલા દીવાઓની સામે જોઈને મધુર સ્મિત આપી રહ્યા હતા. અમને પોતાના ઘરના દીવા વહેંચીને આજે આખા પરિવારને અને સમાજને માનવતાનો એક નવો પાઠ ભણાવ્યો હતો. દિવાળીની એ રાત્રે આખું શહેર ભલે લાઈટોથી ચમકતું હતું, પણ શાંતાબાના ચહેરા પર આવેલું સ્મિત સોસાયટીની સૌથી મોટી રોશની બની ચૂક્યું હતું અને સાચા અર્થમાં તહેવારની ઉજવણી પૂરી થઈ હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.