દીકરીએ બંગડીઓ ફેંકી દીધી, માતા આ જોઈ ગયા એટલે તેને પૂછ્યું...
સવિતાબેનના હાથમાં સોય ધ્રૂજતી હતી અને નાક પર ટકેલા ચશ્મા વારંવાર નીચે સરકી રહ્યા હતા. ઓરડામાં કેરોસીનનો દીવો બળતો હતો કારણ કે પવનને લીધે બારીની બહાર વીજળીના તાર અથડાતા હતા. તેમણે પોતાના ખરબચડા અંગૂઠા વડે દોરો ભીનો કર્યો અને તીક્ષ્ણ નજરે સોયના નાકામાં પરોવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. આ છેલ્લો બ્લાઉઝ હતો જે આજે રાત્રે પૂરો કરવાનો હતો જેથી સવારના બજારમાં તે આપી શકાય.
બહાર રસ્તા પર એક મોટર આવીને ઉભી રહી જેનો અવાજ સવિતાબેનના કાનમાં ગુંજ્યો. તેમની દીકરી ભક્તિ અલીગઢની મોટી એન્જિનિયરિંગ કોલેજમાંથી વેકેશનમાં ઘરે પાછી આવી હતી. ભક્તિએ રૂમમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે તેના હાથમાં મોંઘી બ્રાન્ડેડ ઘડિયાળ અને ગળામાં ચળકતી સોનાની ચેઈન હતી. તેણે પોતાનો સામાન ખૂણામાં મૂક્યો અને મશીન પર કામ કરતી પોતાની માને જોઈને થોડી નિરાશા વ્યક્ત કરી.
સવિતાબેન ઉભા થયા અને ભક્તિને વળગી પડ્યા પણ ભક્તિનું ધ્યાન માના મેલા કપડાં અને પસીનાની ગંધ પર વધુ હતું. રાત્રે જમતી વખતે ભક્તિએ તેના નવા ખરીદેલા ઘરેણાં વિશે વાતો કરી જે તેણે શહેરના મોટા મોલમાંથી લીધા હતા. તે કહેતી હતી કે હવે જમાનો બદલાઈ ગયો છે અને આપણે પણ દેખાવ પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. સવિતાબેન મૌન રહીને દીકરીની વાતો સાંભળતા રહ્યા અને પીરસતા રહ્યા.
ભક્તિનો જન્મદિવસ બે દિવસ પછી હતો અને તેને આશા હતી કે મા તેને કઈક કિંમતી ભેટ આપશે. સવિતાબેન બીજા દિવસે સવારે જૂની લાકડાની પેટી પાસે ગયા જેનો ઉધઈ ખાઈ ગયેલો ખૂણો મલમલના કપડાથી ઢાંકેલો હતો. તેમણે પેટી ખોલી અને અંદરથી લાલ કપડામાં વીંટાળેલી એક જોડી સાદી લીલી કાચની બંગડીઓ કાઢી. આ બંગડીઓ દેખાવમાં સાવ સામાન્ય હતી અને તેના પર કોઈ પણ જાતનું નક્ષીકામ નહોતું.
જ્યારે સવિતાબેને ભક્તિના હાથમાં એ બંગડીઓ મૂકી ત્યારે ભક્તિનો ચહેરો ઉતરી ગયો. તેણે બંગડીઓને ટેબલ પર પછાડતા કહ્યું કે મા તમને ખબર છે ને કે હું આ કોલેજમાં પહેરીને જઈશ તો બધા મારી મજાક ઉડાવશે. આ બંગડીઓ બહુ સસ્તી અને ગરીબ દેખાય છે જે મારી નવી સ્ટાઈલ સાથે જરાય મેળ ખાતી નથી. ભક્તિએ મોઢું મચકોડીને બંગડીઓ પાછી પેટીમાં મૂકી દેવા કહ્યું.
સવિતાબેને કોઈ દલીલ ન કરી અને શાંતિથી પોતાના ખાલી કાંડા ભક્તિ સામે ધર્યા. તેમણે કહ્યું કે ભક્તિ તને યાદ છે જ્યારે તે કોલેજમાં પ્રવેશ લીધો ત્યારે આપણી પાસે ફી ભરવાના પૈસા નહોતા. મેં તે વખતે મારી સોનાની છેલ્લી બંગડીઓ વેચી દીધી હતી જેથી તારું ભવિષ્ય ઉજ્જવળ બને. એ સોનું વેચ્યા પછી મારા હાથ ખાલી હતા પણ સુનકાર મને ગમતો નહોતો.
સવિતાબેને આગળ બોલવાનું ચાલુ રાખ્યું અને તેમનો અવાજ એકદમ નરમ પણ મક્કમ હતો. તેમણે જણાવ્યું કે આ કાચની બંગડીઓ મેં બજારમાંથી દસ રૂપિયામાં લીધી હતી જેથી મશીન ચલાવતી વખતે તેનો અવાજ મને જાગૃત રાખે. આ બંગડીઓનો અવાજ મને યાદ અપાવતો હતો કે મારે રાત જાગીને સીવણકામ કરવાનું છે કારણ કે તારા હોસ્ટેલનો ખર્ચ મોકલવાનો હતો. આ કાચના ટુકડાઓમાં મારા ચાર વર્ષનો સંઘર્ષ અને તારા શિક્ષણની સફળતા છુપાયેલી છે.
ભક્તિ એકદમ સ્તબ્ધ થઈ ગઈ અને તેને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ. તેણે જોયું કે માના કાંડા પર મશીન ચલાવવાને કારણે અને સોય વાગવાને કારણે કાળા ડાઘ પડી ગયા હતા. આ એ જ હાથ હતા જેણે તેને દુનિયાના તમામ સુખ આપ્યા હતા છતાં તે પોતે સાદગીમાં જીવતા હતા. ભક્તિની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા અને તેણે તરત જ પેટીમાંથી એ લીલી બંગડીઓ કાઢી લીધી.
તેણે પોતાની મોંઘી બ્રાન્ડેડ ઘડિયાળ ઉતારીને બાજુ પર મૂકી દીધી અને માના હાથે એ બંગડીઓ પહેરી. કાચની બંગડીઓ જ્યારે તેના કાંડામાં અથડાઈ ત્યારે જે મીઠો અવાજ આવ્યો તે કોઈ પણ સંગીત કરતા વધુ સુંદર હતો. ભક્તિએ માના પગે લાગીને માફી માંગી અને વચન આપ્યું કે તે હવે ક્યારેય વસ્તુઓની કિંમત તેના ભાવથી નહીં પણ તેની પાછળની લાગણીથી આંકશે. ઓરડામાં અત્યારે માત્ર શાંતિ હતી અને બહાર વરસાદની હળવી લકીરો પડતી હતી.
સવિતાબેનના ચહેરા પર એક સંતોષભર્યું સ્મિત હતું જે કોઈ પણ કિંમતી ઘરેણાં કરતા વધુ તેજસ્વી હતું. તેમણે ફરીથી મશીન પર બેસીને પેડલ મારવાનું શરૂ કર્યું અને હવે ભક્તિ પણ તેમની બાજુમાં બેસીને દોરો પરોવવામાં મદદ કરવા લાગી. મા અને દીકરી વચ્ચેનો એ ખાલીપો હવે ભરાઈ ગયો હતો જે વર્ષોથી શહેરની ઝાકઝમાળમાં ક્યાંક ખોવાઈ ગયો હતો. ઘરના વાતાવરણમાં હવે એક અલગ જ હૂંફ અને પવિત્રતા ફેલાઈ ગઈ હતી જે માત્ર સાચા પ્રેમથી જ આવી શકે.
ભક્તિએ તે રાત્રે તેના ફોટા પાડીને સોશિયલ મીડિયા પર મૂક્યા નહીં પણ તેના મનમાં એ પળને કાયમ માટે કેદ કરી લીધી. તેને સમજાયું કે સૌથી કિંમતી વસ્તુઓ ઘણીવાર સૌથી સસ્તી પેકિંગમાં આવતી હોય છે. સાચું મૂલ્ય સોનાના વજનમાં નહીં પણ તે સોનું લાવવા માટે કેટલો પરસેવો વહાવ્યો છે તેમાં રહેલું હોય છે. સવિતાબેન હવે થાક અનુભવતા નહોતા કારણ કે તેમની મહેનતને આજે સાચું સન્માન મળ્યું હતું.
બીજા દિવસે સવારે ભક્તિ તૈયાર થઈને ગામના ચોરા પર ગઈ ત્યારે તેની બહેનપણીઓએ તેની બંગડીઓ જોઈ. ભક્તિએ ગર્વથી કહ્યું કે આ મારી માની મહેનતનું ઘરેણું છે જે મને દુનિયાના કોઈ પણ મોલમાં નહીં મળે. તેની વાતો સાંભળીને આજુબાજુની સ્ત્રીઓ પણ ભાવુક થઈ ગઈ અને સવિતાબેનની હિંમતના વખાણ કરવા લાગી. આ રીતે એક સાદી કાચની બંગડીએ એક પરિવારની મિરાત અને સંસ્કારને ફરીથી જીવંત કરી દીધા.