"દીકરીને પપ્પાએ વિદેશી ભેટ આપી" સંતાનોને મોંઘી વસ્તુઓ આપતા પહેલા, 3 મિનિટનો સમય કાઢીને આ અચૂક વાંચજો...
માયાએ લાકડાના જૂના ટેબલ પર પડેલી તે વજનદાર પેટીને ખસેડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પેટી તેના કદ કરતાં પણ મોટી હતી અને તેના પર લાલ રંગની પટ્ટીઓ લાગેલી હતી. તેના પિતા મોહનલાલ હાથમાં એક નાનું પકડ અને હથોડી લઈને આવ્યા. તેમણે ખૂબ જ સાવચેતીથી પેટીના ખીલા ઉખાડવાનું શરૂ કર્યું. પેટીમાંથી આવતી પ્લાસ્ટિક અને નવા પેકિંગની ગંધ આખા રૂમમાં ફેલાઈ ગઈ. માયાના બારમાં જન્મદિવસ માટે આ ખાસ ભેટ તેના પિતાએ વિદેશમાં રહેતા તેમના શેઠ પાસે મંગાવી હતી.
આખું ઘર આજે કંઈક અલગ જ દેખાતું હતું. રસોડામાંથી તેલમાં તળેલા ભજીયાની સુગંધ આવતી હતી. મહોલ્લાના પાંચ-સાત પાડોશીઓ પણ આ નવી વસ્તુ જોવા માટે ભેગા થયા હતા. મોહનલાલે પેટીમાંથી એક કદાવર અને દેખાવડી ઢીંગલી બહાર કાઢી. આ ઢીંગલીના વાળ સોનેરી હતા અને તેની આંખો કાચની જેમ ચમકી રહી હતી. તેણે સિલ્કનું ફ્રોક પહેર્યું હતું જેના પર નાની કળીઓ કોતરેલી હતી.
ઢીંગલીની પીઠ પાછળ એક બટન હતું જે દબાવતા જ તે અંગ્રેજીમાં મમ્મી બોલતી હતી. બધા લોકો આ જોઈને નવાઈ પામ્યા અને મોહનલાલના વખાણ કરવા લાગ્યા. મોહનલાલે ગર્વથી પોતાની મૂછો પર હાથ ફેરવ્યો અને માયા સામે જોયું. માયાએ સ્મિત કર્યું અને પિતાના પગે લાગીને ખૂબ જ નમ્રતાથી તેમનો આભાર માન્યો. તેણે ઢીંગલીને પોતાના હાથમાં લીધી પણ તેને તે ખૂબ જ વજનદાર અને ઠંડી લાગી.
સાંજનો સમય થયો એટલે મહેમાનો પોતાના ઘરે ગયા. સુમિત્રાએ ઘરની સાફ-સફાઈ શરૂ કરી અને રસોડામાં વાસણો ગોઠવ્યા. માયા પોતાના ઓરડામાં ગઈ અને ઢીંગલીને ટેબલ પર મૂકી દીધી. રૂમમાં હવે માત્ર લોખંડના પલંગનો કરકરાટ અને રાતના તમરાઓનો અવાજ આવતો હતો. બારીમાંથી આવતી ઠંડી હવા માયાના ચહેરા પર અથડાતી હતી. તેણે પોતાની જૂની લોખંડની પેટી ખોલી અને તેમાંથી એક પોટલું બહાર કાઢ્યું.
તે પોટલામાં એક જૂની અને હાથથી સીવેલી કાપડની ઢીંગલી હતી. આ ઢીંગલી હવે સફેદ રહી નહોતી પણ થોડી પીળી પડી ગઈ હતી. તેના પર રહેલા ટાંકા પણ ક્યાંકથી ઉખડી ગયા હતા. આ ઢીંગલી માયાની સ્વર્ગસ્થ દાદી જમનાબાએ પોતાના હાથે બનાવેલી હતી. જમનાબા જ્યારે જીવતા હતા ત્યારે તેઓ દરરોજ બપોરે ખાટલા પર બેસીને જૂની સાડીઓમાંથી આવી ઢીંગલીઓ બનાવતા હતા. તેમની આંગળીઓ પર સોયના નિશાન હતા પણ તેમની હરકતોમાં હંમેશા એક શાંતિ રહેતી હતી.
માયાએ એ કાપડની ઢીંગલીને પોતાના હાથમાં લીધી. તેને લાગ્યું કે જાણે હજુ પણ તેમાંથી દાદીના કપડાં જેવી ચંદનની સુગંધ આવે છે. કાપડ નરમ હતું અને તેમાં ભરેલું રૂ હવે થોડું કડક થઈ ગયું હતું. માયાએ તે ઢીંગલીને પોતાના ઓશીકા પાસે મૂકી. નવી પ્લાસ્ટિકની ઢીંગલી હજુ પણ ટેબલ પર બેસીને શૂન્યમાં જોઈ રહી હતી. તેના ચહેરા પર કોઈ ભાવ નહોતા અને તેનો દેખાવ મશીન જેવો નિર્જીવ હતો.
રાત્રે દસ વાગ્યાનો સમય હતો. સુમિત્રા માયાને દૂધનો ગ્લાસ આપવા માટે તેના રૂમમાં આવી. તેણે જોયું કે માયાએ નવી મોંઘી ઢીંગલીને એક ખૂણામાં રહેલા ટેબલ પર મૂકી દીધી હતી. માયા પોતે તો પેલી જૂની અને ચિથરેહાલ ઢીંગલીને છાતી સરસી ચાંપીને સૂતી હતી. સુમિત્રાને થોડી નવાઈ લાગી અને તે પલંગની ધાર પર બેસી ગઈ. તેણે ધીમેથી માયાના માથા પર હાથ ફેરવ્યો અને તેને જગાડી.
માયાએ આંખો ખોલી અને પોતાની માતા સામે જોયું. સુમિત્રાએ પૂછ્યું કે બેટા તારા પપ્પા આટલી મહેનતથી અને આટલા પૈસા ખર્ચીને તારા માટે આ નવી ઢીંગલી લાવ્યા છે. તે દેખાવમાં પણ કેટલી સુંદર છે અને તે તો વાતો પણ કરે છે. તો પછી તું આ જૂની અને ફાટેલી ઢીંગલીને લઈને કેમ સૂતી છે. શું તને નવી ભેટ ગમી નથી. સુમિત્રાનો અવાજ ખૂબ જ નમ્ર હતો અને તેમાં કોઈ ફરિયાદ નહોતી.
માયા પલંગ પર બેઠી થઈ અને તેણે પોતાની મમ્મીનો હાથ પકડ્યો. તેણે ખૂબ જ શાંતિથી જવાબ આપ્યો કે મમ્મી નવી ઢીંગલી ખરેખર સુંદર છે. તેના કપડાં પણ મોંઘા છે અને તે બોલે પણ છે. પણ જ્યારે હું તેને અડકું છું ત્યારે મને માત્ર ઠંડુ પ્લાસ્ટિક અનુભવાય છે. તેમાં જીવ હોય તેવું લાગતું નથી. તે મશીન છે જે ચોક્કસ અવાજ કાઢે છે પણ તેમાં કોઈ ભાવ નથી.
માયાએ આગળ કહ્યું કે જ્યારે હું આ કાપડની ઢીંગલીને પકડું છું ત્યારે મને દાદીમાની યાદ આવે છે. આ ઢીંગલીના દરેક ટાંકા લેતી વખતે દાદીમાએ કેટલી વાર મારી સામે જોયું હશે. આ કાપડમાં તેમની હૂંફ છુપાયેલી છે. જ્યારે મને ડર લાગે છે ત્યારે આ ઢીંગલી મને સુરક્ષિત અનુભવ કરાવે છે. પ્લાસ્ટિકની ઢીંગલી ભલે ગમે તેટલી મોંઘી હોય પણ તે મને પ્રેમ આપી શકતી નથી.
સુમિત્રા દીકરીની આ વાત સાંભળીને થોડી વાર માટે મૌન થઈ ગઈ. તેને યાદ આવ્યું કે જમનાબા જ્યારે આ ઢીંગલી બનાવતા હતા ત્યારે તેઓ માયા માટે કેટલા બધા ગીતો ગાતા હતા. તેઓ કહેતા હતા કે વસ્તુની કિંમત તેના ભાવમાં હોય છે તેના વેચાણના લેબલમાં નહીં. સુમિત્રાએ અનુભવ્યું કે તેની દીકરી હવે મોટી થઈ ગઈ છે. તે કિંમત અને મૂલ્ય વચ્ચેનો તફાવત સમજવા લાગી છે.
બહાર રસ્તા પર કૂતરાના ભસવાનો અવાજ સંભળાયો. ઠંડી વધી રહી હતી અને ઘરની અંદર પણ ફ્લોર પર ઠંડક પ્રસરી ગઈ હતી. સુમિત્રાએ ઊભા થઈને માયા પર ધાબળો બરાબર ઓઢાડ્યો. તેણે ટેબલ પર પડેલી નવી ઢીંગલીને જોયું. તેની કાચની આંખો હજુ પણ ચમકી રહી હતી પણ તે રૂમની મૌન શાંતિમાં ક્યાંય બંધ બેસતી નહોતી. સુમિત્રાએ માયાને કાળજીપૂર્વક પલંગ પર સુવડાવી.
મોહનલાલ બીજા રૂમમાં સૂતા હતા અને તેમના નસકોરાનો અવાજ આવતો હતો. સુમિત્રાએ રસોડામાં જઈને રાતનો છેલ્લો દીવો ઓલવ્યો. તેને સમજાયું કે પ્રેમ એવી વસ્તુ છે જે બજારમાં મળતી નથી. તે તો વડીલોના હાથના સ્પર્શમાં અને તેમના આશીર્વાદમાં જ મળે છે. માયાની એ નાનકડી કાપડની ઢીંગલી આખા ઘરની સૌથી મોંઘી મિલકત સાબિત થઈ હતી.
બીજા દિવસે સવારે સૂરજ ઉગ્યો ત્યારે માયા હજુ પણ એ જ ઢીંગલી સાથે સૂતી હતી. તેના ચહેરા પર એક અનોખી શાંતિ હતી જે કદાચ કોઈ નવી રમકડાની દુનિયા આપી શકે તેમ નહોતી. મોહનલાલને પણ જ્યારે આ વાતની ખબર પડી ત્યારે તેમને માઠું ન લાગ્યું. તેમણે માત્ર એટલું જ કહ્યું કે આપણી દીકરી સંસ્કારના મૂલ્યો ઓળખે છે તે જ આપણી સાચી કમાણી છે. ઘરના વાતાવરણમાં એક અનોખી માનવતા મહેકી રહી હતી.