દીકરાએ પિતાને કહ્યું કે આટલી ઉંમરે ઝંડો ફરકાવવાની શું જરૂર છે, ત્યારે વૃદ્ધ પિતાએ એવો જવાબ આપ્યો કે...
સવારે પાંચ વાગ્યાનો એલાર્મ વાગ્યો ત્યારે આખો ઓરડો અંધારામાં ડૂબેલો હતો. અજય પથારીમાંથી ઊભો થયો અને સીધો બારી તરફ ગયો. દર વર્ષે પંદરમી ઓગસ્ટે તેના બાપુજી આ સમયે આંગણામાં પહોંચી જતા હતા.
આજે આંગણું સાવ સૂમસામ દેખાતું હતું. લોખંડની મોટી પાઇપ પર ત્રિરંગો બાંધવા માટે બાપુજી હંમેશા અગાઉથી દોરી તૈયાર રાખતા. નીચે માત્ર ઝાકળથી ભીની થયેલી તુલસીની ક્યારી પડી હતી.
અજયે માથું ખંજવાળ્યું અને રસોડા તરફ ગયો. તેની પત્ની પૂજા ચા માટે તપેલી મૂકી રહી હતી.
"બાપુજી હજુ સુધી બહાર નથી નીકળ્યા?" અજયે અવાજ ધીમો રાખીને પૂછ્યું.
"ના, હું પણ એ જ વિચારતી હતી. દર વખતે તો ચાર વાગ્યાથી એમનો ખખડાટ શરૂ થઈ જાય છે." પૂજાએ ગેસ ધીમો કર્યો.
અજયના મનમાં થોડો કચવાટ થયો. દર વર્ષે આ એક જ દિવસ એવો હતો જ્યારે ઘરમાં શાંતિ ન રહેતી. ગઈકાલે રાત્રે જ અજયે જમતી વખતે બાપુજીને આ વાત માટે ટોક્યા હતા.
"બાપુજી, તમે હવે સિત્તેર વર્ષના થયા છો. આટલી વહેલી સવારે આ ધાંધલધમાલ કરવાની શી જરૂર છે?" અજયે ચમચી થાળીમાં મૂકતા કહ્યું હતું.
હરિશંકરભાઈએ ખાલી માથું હલાવ્યું હતું અને ભાતનો કોળિયો મોંમાં મૂક્યો હતો. તેમણે કોઈ જવાબ આપ્યો નહોતો.
"આખો દેશ આ દિવસે આરામ કરે છે, રજા માણે છે. તમે આટલા નાના મકાનમાં આટલો મોટો ઝંડો લગાવીને કોને બતાવવા માંગો છો?" અજયે ફરીથી દલીલ કરી હતી.
બાપુજી શાંતિથી ઊભા થઈ ગયા હતા અને હાથ ધોવા ચાલ્યા ગયા હતા. અજયને લાગ્યું હતું કે બાપુજી ખોટો જીવ બાળે છે અને આ ઉંમરે આવી હઠ સારી નથી.
હવે સવારના સાડા પાંચ થઈ ગયા હતા. પડોશમાંથી કોઈના ઘરમાંથી દેશભક્તિનું ગીત ધીમા અવાજે વાગી રહ્યું હતું. શેરીમાં હજી કૂતરાઓ સિવાય કોઈની અવરજવર નહોતી.
અજય ધીમા પગલે બાપુજીના રૂમ તરફ ગયો. દરવાજો થોડો ખુલ્લો હતો. અંદર ટેબલ લેમ્પનો પીળો પ્રકાશ ફેલાયેલો હતો.
હરિશંકરભાઈ લાકડાની જૂની ખુરશી પર બેઠા હતા. તેમના હાથમાં એક જૂની ફાઈલ ખુલ્લી હતી. તેમનું ધ્યાન દરવાજા તરફ નહોતું, તેઓ દીવાલ પર ટાંકેલી ઘડિયાળ સામે જોઈ રહ્યા હતા.
અજયે હળવેથી બારણું ખખડાવ્યું. "બાપુજી, તમારી તબિયત તો સારી છે ને?"
હરિશંકરભાઈ ચમકી ગયા અને ફટાફટ ફાઈલ બંધ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તેમના ધ્રૂજતા હાથમાંથી એક મોટો કાગળ નીચે સરકી પડ્યો.
અજય આગળ વધ્યો અને નીચે પડેલો કાગળ ઉપાડવા નમ્યો. તે એક જૂનો, કાળો અને સફેદ ફોટોગ્રાફ હતો.
ફોટામાં બરફથી ઢંકાયેલો એક પહાડી વિસ્તાર દેખાતો હતો. ત્યાં એક નાનકડી ચોકી હતી અને પથ્થરોના ઢગલા વચ્ચે એક ધ્વજ લહેરાતો હતો.
ધ્વજની દોરી પકડીને યુવાન હરિશંકરભાઈ ઊભા હતા. તેમના માથા પર પાટો બાંધેલો હતો અને બાજુમાં પાંચ જવાનોની રાઇફલો ઊંધી જમીનમાં ખૂંપેલી હતી. તેના પર તેમના હેલ્મેટ લટકતા હતા.
અજય ફોટો જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયો. તેણે પોતાના પિતાને હંમેશા એક શાંત, નિવૃત્ત સરકારી કર્મચારી જેવા જ જોયા હતા. તેમણે ક્યારેય પોતાની જૂની નોકરી કે બોર્ડર વિશે ઘરમાં વધારે વાત કરી નહોતી.
"બાપુજી, આ ક્યારનો ફોટો છે?" અજયે અવાજમાં રહેલો કંપ છુપાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
હરિશંકરભાઈએ ઊંડો શ્વાસ લીધો. તેમની આંખોમાં વર્ષો જૂનો થાક અને અજીબ ચમક એકસાથે દેખાતી હતી.
"આ ઓગણિસસો એકોતેરની પંદરમી ઓગસ્ટની સવાર છે," બાપુજીએ ધીમેથી કહ્યું.
અજય પલંગની કિનારે બેસી ગયો. પૂજા પણ ચાના બે કપ લઈને દરવાજા પાસે આવીને ઊભી રહી ગઈ.
"તે રાત્રે અમારી આખી ટુકડી પર હુમલો થયો હતો," બાપુજીએ ફોટા પર આંગળી ફેરવતા કહ્યું. "સવાર સુધીમાં મારી સાથેના પાંચેય ભાઈબંધો શાંત થઈ ગયા હતા."
રૂમમાં એકદમ સન્નાટો છવાઈ ગયો. પંખાનો ધીમો અવાજ પણ સ્પષ્ટ સંભળાતો હતો.
"અમે રાત્રે વાતો કરતા હતા કે સવારે સાથે મળીને ધ્વજ ફરકાવીશું. સૂરજ ઊગ્યો ત્યારે ત્યાં માત્ર હું એકલો જ જીવતો બચ્યો હતો." હરિશંકરભાઈનો અવાજ ભરાઈ આવ્યો.
અજય પોતાના બાપુજીના ચહેરા સામે જોઈ રહ્યો. તેણે આ પહેલા ક્યારેય પોતાના પિતાની આંખમાં આંસુ જોયા નહોતા.
"મેં તૂટેલા હાથે પણ એ દોરી ખેંચી હતી અને ત્રિરંગો લહેરાવ્યો હતો. મારા એ પાંચ ભાઈઓ સામે જોઈને મેં વચન આપ્યું હતું કે જ્યાં સુધી મારા શરીરમાં શ્વાસ છે, હું આ દિવસ ક્યારેય ભૂલીશ નહીં."
બાપુજીએ અજય તરફ જોયું. તેમની આંખોમાં કોઈ ગુસ્સો કે ફરિયાદ નહોતી, માત્ર એક ઊંડી પીડા હતી.
"બેટા, તારા માટે આ દિવસ માત્ર રજાનો છે. તું આરામથી સૂઈ શકે છે, પરિવાર સાથે હસી-બોલી શકે છે. પણ મને આ દિવસ એ લોકોની યાદ અપાવે છે જેમણે તારી આ શાંતિ માટે પોતાની આખી જિંદગી આપી દીધી."
અજયના ગળામાં ડૂમો ભરાઈ ગયો. તેને ગઈકાલે રાત્રે બોલેલા પોતાના એક-એક શબ્દ યાદ આવવા લાગ્યા. તેને પોતાની જાત પર અતિશય શરમ અનુભવાઈ.
તે ઊભો થયો અને બાપુજીના ટેબલ પર મૂકેલો ઇસ્ત્રી કરેલો ત્રિરંગો જોયો. બાપુજીએ રાત્રે જ તેને ઘડી કરીને તૈયાર રાખ્યો હતો.
"આજે મારા પગમાં બહુ દુખાવો થાય છે, અજય. કદાચ હવે મારાથી ઉપર ચડીને એ દોરી બરાબર નહીં ખેંચાય," બાપુજીએ નજર નીચી કરી લીધી.
અજયે આગળ વધીને બાપુજીના બંને પગ પકડી લીધા. "મને માફ કરી દો, બાપુજી. હું ક્યારેય સમજી જ ન શક્યો કે તમે આ કેમ કરતા હતા."
હરિશંકરભાઈએ અજયના માથા પર હાથ મૂક્યો. તેમના હાથનો સ્પર્શ ખૂબ હળવો અને આશીર્વાદરૂપ હતો.
અજય તરત જ ઊભો થયો. તેણે ટેબલ પરથી ત્રિરંગો બંને હાથમાં આદરપૂર્વક ઉપાડી લીધો.
"બાપુજી, તમે દરવાજે ઊભા રહીને માત્ર જોજો. આજે આ ધ્વજ હું ફરકાવીશ." અજયનો અવાજ એકદમ મક્કમ હતો.
પૂજાની આંખોમાં પણ ઝળઝળિયાં આવી ગયાં હતાં. તેણે આગળ વધીને હરિશંકરભાઈને ટેકો આપીને ઊભા કર્યા.
ત્રણેય જણા બહાર આંગણામાં આવ્યા. પૂર્વ દિશામાં સુરજનો કેસરીયો રંગ ધીમે ધીમે ફેલાઈ રહ્યો હતો. આખી શેરીમાં હજુ પણ નીરવ શાંતિ હતી.
અજયે પાઇપ પાસે જઈને બહુ કાળજીપૂર્વક દોરી બાંધી. તેણે પોતાના પિતા તરફ જોયું, જેઓ સીધા ટટ્ટાર ઊભા હતા.
અજયે દોરી ખેંચી અને ત્રિરંગો પવનમાં લહેરાઈ ઊઠ્યો. ઉપરથી થોડી ગુલાબની પાંખડીઓ નીચે હરિશંકરભાઈના પગ પાસે ખરી પડી.
હરિશંકરભાઈએ પોતાનો જમણો હાથ કપાળ સુધી લઈ જઈને ધ્વજને સલામી આપી. તેમની આંખોમાંથી બે ટીપાં આંસુ ગાલ પર સરી પડ્યા, પણ તેમના ચહેરા પર એક અનોખો સંતોષ હતો.
અજયે પણ બાપુજીની બાજુમાં ઊભા રહીને હાથ ઊંચો કર્યો. વર્ષોથી જે દિવસ તેના માટે માત્ર મોડે સુધી ઊંઘવાનો હતો, તે દિવસ આજે અચાનક પવિત્ર બની ગયો હતો.
શેરીમાંથી પસાર થતા એક-બે વડીલો ઊભા રહી ગયા અને આ દ્રશ્ય જોઈને હાથ જોડી દીધા. ઘરમાં હવે અગાઉ જેવો કચવાટ કે તણાવ નહોતો.
ચા પીતી વખતે અજયે જૂનો ફોટોગ્રાફ પોતાના હાથમાં લીધો. તેણે નક્કી કરી લીધું હતું કે આ ફોટો હવે ક્યારેય કોઈ જૂની ફાઈલમાં બંધ નહીં રહે.
બપોરે અજય પોતે બજાર ગયો અને એ ફોટાને સરસ લાકડાની ફ્રેમમાં મઢાવી લાવ્યો. તેણે એ ફ્રેમ ઘરના મુખ્ય હોલની વચ્ચે લગાવી દીધી.
હરિશંકરભાઈ બપોરે ખુરશી પર બેઠા બેઠા એ ફ્રેમ સામે જોઈ રહ્યા હતા. તેમના ચહેરા પર એવી શાંતિ હતી જે અજયે ઘણા વર્ષો પછી જોઈ હતી.
પરિવારમાં હવે આ દિવસ માત્ર તહેવાર નહોતો રહ્યો. તે એક બાપના બલિદાન અને દીકરાના અહેસાસનું જીવંત પ્રતીક બની ગયો હતો.
અજયે મનમાં ગાંઠ વાળી લીધી કે હવે પછીની દરેક પંદરમી ઓગસ્ટે સવારે પાંચ વાગ્યે આ આંગણામાં ધ્વજ સૌથી પહેલા લહેરાશે.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.