દીકરીને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરી તો તે દાદી ને મળવાની જીદ કરી રહી હતી, પણ દાદીને તેડવા વૃદ્ધાશ્રમ ગયા તો એવું થયું કે...

શહેરના ઘોંઘાટથી દૂર આવેલું ‘મમતા સદન’ વૃદ્ધાશ્રમ રાતના બે વાગ્યે એકદમ શાંત હતું. લીમડાના પાંદડાઓનો ધીમો સરસરાટ અને ચોકીદારની લાકડીનો અવાજ જ એ શાંતિને ભંગ કરી રહ્યો હતો. ઓરડા નંબર ૧૨માં ઝાંખા નાઇટ લેમ્પના પ્રકાશમાં ૭૨ વર્ષના શાંતાબા પથારીમાં પડખાં ફરી રહ્યા હતા. ઉંમરના કારણે ઊંઘ તો આમ પણ વેરણ થઈ ગઈ હતી, તેમાંય વીતેલા દિવસોની યાદો ક્યારેય પીછો છોડતી નહોતી.

બરાબર બે વાગ્યે ઓરડાના ટેબલ પર પડેલો જૂનો મોબાઈલ ફોન અચાનક ધ્રૂજી ઊઠ્યો. એ તીણો અવાજ એ શાંત રાતમાં જાણે કોઈ અમંગળ આશંકા લઈને આવ્યો હોય તેવો લાગતો હતો. શાંતાબાએ ધ્રૂજતા હાથે ચશ્મા ચડાવ્યા અને સ્ક્રીન પર જોયું. સ્ક્રીન પર ‘દીકરો સાહિલ’ નામ ચમકી રહ્યું હતું. આ એ જ નામ હતું, જેનો ફોન જોવા માટે શાંતાબાની આંખો છેલ્લા બે વર્ષથી રોજ તરસતી હતી. બે વર્ષ પહેલાં જ્યારે સાહિલ અને તેની પત્ની રીમા તેને આ આશ્રમના દરવાજે મૂકી ગયા હતા, ત્યાર પછી ક્યારેય વાર-તહેવારે પણ સાહિલે ફોન કરવાની તરસ બતાવી નહોતી.

શાંતાબાએ ધ્રૂજતા સાદે ગ્રીન બટન દબાવ્યું અને ફોન કાન પર મૂક્યો, "હેલો... સાહિલ? બેટા, બધું બરાબર છે ને? આટલી રાત્રે..."

સામે છેડેથી કોઈ જવાબ ન આવ્યો, માત્ર ડૂસકાં ભરવાનો અવાજ સંભળાયો. સાહિલ જેવો મક્કમ અને શાંત છોકરો આ રીતે રડી રહ્યો હતો તે સાંભળીને શાંતાબાના કાળજામાં ધ્રાસકો પડ્યો.

"મમ્મી..." સાહિલનો અવાજ ફાટેલો અને લાચાર હતો, "મમ્મી, મારી કાવ્યા... તારી નાની કાવ્યા બહુ જ બીમાર છે. સિટી હોસ્પિટલના આઈસીયુમાં છે. ડોક્ટરો કહે છે કે તેની સ્થિતિ નાજુક છે. એ અર્ધબેભાન અવસ્થામાં પણ સતત ‘દાદી... દાદી...’ કરીને તને જ યાદ કરે છે. મમ્મી, પ્લીઝ એકવાર આવી જા... તારી દીકરી તને શોધે છે."

ફોન કટ થઈ ગયો. શાંતાબા એક ક્ષણ માટે સ્તબ્ધ થઈ ગયા. સાત વર્ષની પૌત્રી કાવ્યાનો હસતો ચહેરો તેમની આંખો સામે તરી આવ્યો. જ્યારે તેઓ ઘરમાં હતા, ત્યારે કાવ્યા આખો દિવસ તેમની આજુબાજુ જ ભમતી હતી. દાદીના હાથ વગર એ રાત્રે સૂતી પણ નહીં. શાંતાબાના ઘૂંટણમાં અસહ્ય દુખાવો હતો, લાકડી વગર બે ડગલાં ચલાતું નહોતું, પણ એક પૌત્રીની માંદગીના સમાચાર સાંભળતા જ એ ઘરડી માના શરીરમાં ક્યાંથી શક્તિ આવી ગઈ તે ખબર ન પડી. તેમણે વહેલી સવારે આશ્રમના મેનેજરને જગાડ્યા, પરિસ્થિતિ સમજાવી અને રાત્રે જ એક પ્રાઈવેટ ટેક્સી કરીને હોસ્પિટલ તરફ રવાના થયા.

ટેક્સી હાઈવે પર દોડી રહી હતી અને શાંતાબા મનમાં ને મનમાં ભગવાન સ્વામિનારાયણની માળા ફેરવી રહ્યા હતા. તેમની આંખોમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા. ટેક્સીવાળાએ અરીસામાં જોયું અને કહ્યું, "માજી, ચિંતા ન કરો, ભગવાન બધું સારું કરશે." પણ એક માનું દિલ ક્યાં માને? શાંતાબા વિચારતા હતા કે બે વર્ષ પહેલાં જે ઘરના ઉંબરા પરથી તેને બિનઉપયોગી સામાનની જેમ કાઢી મૂકવામાં આવ્યા હતા, આજે એ જ ઘરની દીકરી તેને યાદ કરી રહી છે.

સવારના સાડા ચાર વાગ્યે ટેક્સી સિટી હોસ્પિટલના મોટા ગેટ પાસે આવીને ઊભી રહી. શાંતાબા લાકડીના ટેકે ધ્રૂજતા પગે ત્રીજા માળે આઈસીયુ વોર્ડ તરફ દોડ્યા. દૂરથી જ સાહિલ અને રીમા કોરિડોરમાં બેઠેલા દેખાયા. સાહિલના માથાના વાળ વિખરાયેલા હતા અને રીમા પોતાના મોઢા પર રૂમાલ રાખીને રડી રહી હતી.

જેવા શાંતાબા નજીક પહોંચ્યા, સાહિલે ઊંચે જોયું. પોતાની ઘરડી, અશક્ત માતાને વહેલી સવારે સામે ઊભેલી જોઈને સાહિલ દોડીને તેને વળગી પડ્યો. "મમ્મી... કાવ્યા અંદર છે. એ કોઈની વાત નથી સાંભળતી. બસ તારું જ નામ લે છે."

રીમા પણ ખૂણામાં ઊભી રહીને નીચું જોઈ ગઈ. તેની આંખોમાં સાસુને જોવાની હિંમત નહોતી. જે સાસુને તે કાયમ પોતાના ઘરમાં એક બોજ ગણતી હતી, આજે એ જ સાસુ સામે તે એક ભિખારીની જેમ ઊભી હતી.

શાંતાબાએ સાહિલના માથે હાથ ફેરવ્યો અને વહાલથી કહ્યું, "ચિંતા ન કર બેટા, હું આવી ગઈ છું ને. મારી દીકરીને કશું જ નહીં થાય." સાહેબે ડોક્ટરની પરવાનગી લીધી અને આઈસીયુ વોર્ડની અંદર પ્રવેશ્યા.

અંદર ગ્લુકોઝની બોટલો, ઓક્સિજનના પાઈપો અને મોનિટરના તીણા અવાજો વચ્ચે નાનકડી કાવ્યા પથારીમાં સૂતી હતી. તેનો ચહેરો તાવના કારણે એકદમ લાલ ચોળ થઈ ગયો હતો. શાંતાબા ધીમા પગલે બેડની નજીક ગયા. તેમણે પોતાની લાકડી એકબાજુ મૂકી અને બેડની ધાર પર બેસી ગયા. તેમના ઘરડા, કરચલીવાળા અને ઠંડા હાથ કાવ્યાના ધગધગતા કપાsubtree પર મૂક્યા.

"કાવ્યા... બેટા... જો તારી દાદી આવી ગઈ," શાંતાબાનો અવાજ ભીનો હતો પણ તેમાં એક અનોખી મમતાની હૂંફ હતી.

જાણે કોઈ ચમત્કાર થયો હોય તેમ, એ ઘરડા હાથનો સ્પર્શ થતાં જ કાવ્યાની બંધ આંખો ધીમેથી ખૂલી. તેની આંખોમાં દાદીને જોઈને એક અનોખી ચમક આવી ગઈ. તેણે ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું, "દાદી... તમે આવી ગયા? તમે ક્યાં ચાલ્યા ગયા હતા? મને તમારી બહુ યાદ આવતી હતી."

શાંતાબાએ તેને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી દીધી, "હવે હું ક્યાંય નહીં જાવ બેટા. તું જલ્દી સાજી થઈ જા." બા આખી રાતના જાગેલા હતા, છતાં તેઓ કાવ્યાના ખાટલા પાસે જ બેસી રહ્યા. તેના માથા પર હાથ ફેરવતા રહ્યા, તેને જુની વાર્તાઓ સંભળાવતા રહ્યા. સવારના આઠ વાગ્યા સુધીમાં કાવ્યાનો તાવ એકદમ ઉતરી ગયો હતો. ડોક્ટરો જ્યારે રાઉન્ડ પર આવ્યા ત્યારે તેઓ પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. જે બાળકી રાત્રે દવાઓથી સાજી નહોતી થતી, તે આજે દાદીની મમતાના સ્પર્શથી હસતી ખેલતી થઈ ગઈ હતી.

સવારના નવ વાગ્યા હતા. કાવ્યાને જનરલ વોર્ડમાં શિફ્ટ કરવામાં આવી હતી અને તે હવે દૂધ પી રહી હતી. શાંતાબાને લાગ્યું કે હવે તેમનું કામ પૂરું થઈ ગયું છે. દીકરી સાજી થઈ ગઈ છે અને હવે તેમને પાછા પોતાના આશ્રમના ઓરડામાં જવું જોઈએ, કારણ કે સાસરી અને પિયરના સંબંધો તો ક્યારનાય તૂટી ચૂક્યા હતા.

શાંતાબાએ પોતાની લાકડી હાથમાં લીધી, સાહિલ તરફ જોયું અને કહ્યું, "સાહિલ બેટા, હવે કાવ્યા સાજી છે. ડોક્ટરે પણ કહ્યું છે કે સાંજ સુધીમાં રજા આપી દેશે. મારી ટેક્સી બહાર ઊભી છે, હું હવે આશ્રમ ભેગી થાવ."

આ સાંભળીને સાહિલ કશું બોલી ન શક્યો. તે બસ નીચું જોઈને ઊભો રહ્યો. પણ એ જ ક્ષણે, રીમા જે અત્યાર સુધી શાંત ઊભી હતી, તે દોડીને આગળ આવી. તેણે શાંતાબાના રસ્તામાં ઊભા રહીને અચાનક તેમના બંને પગ પકડી લીધા.

શાંતાબા એકદમ ચોંકી ગયા, "અરે રીમા વહુ, આ શું કરે છે? ઊભી થા... હોસ્પિટલમાં બધા જોઈ રહ્યા છે."

પણ રીમા ઊભી ન થઈ. તેની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહી રહી હતી અને તેના આંસુ શાંતાબાના પગ પર પડી રહ્યા હતા. તે રડતા રડતા બોલી, "મમ્મી, મને માફ કરી દો. હું બહુ મોટી ગુનેગાર છું. બે વર્ષ પહેલાં મેં જ સાહિલને કહીને તમને આ ઘરમાંથી બહાર કઢાવ્યા હતા. મને લાગતું હતું કે તમારા વગર અમારું ઘર વધુ મોર્ડન અને શાંતિવાળું બનશે. પણ મમ્મી, હું સાવ ખોટી હતી."

રીમાએ પોતાના માથા પરથી સાડીનો છેડો સરખો કર્યો અને શાંતાબા સામે હાથ જોડીને ઊભી રહી, "મમ્મી, તમે વિચારી રહ્યા છો ને કે કાવ્યા અચાનક આટલી બીમાર કેમ થઈ ગઈ? સત્ય તો એ છે મમ્મી કે દીકરી તો માત્ર એક બહાનું હતી, ખરેખર તો અમારું ઘર બીમાર હતું જેને તમારી જરૂર હતી."

શાંતાબા અવાક થઈને વહુ સામે જોઈ રહ્યા.

રીમાએ આગળ કહ્યું, "તમે આ ઘરમાંથી ગયા ને મમ્મી, ત્યાર પછી એ ચાર દીવાલોનું મકાન બની ગયું, ઘર ન રહ્યું. તમારા ગયા પછી સાહિલ અને મારી વચ્ચે રોજ ઝઘડા થવા લાગ્યા. ઘરમાં કોઈ વડીલ નહોતું જે અમને રોકી શકે કે ટોકી શકે. સાહિલ આખો દિવસ ઓફિસના ટેન્શનમાં રહેતો અને હું આખો દિવસ એકલતામાં સડતી. કાવ્યા પણ ચિડચિડી થઈ ગઈ હતી. ઘરમાં નહોતો કોઈ સંસ્કાર, નહોતો કોઈ પ્રેમ કે નહોતી કોઈ વડીલની છાયા. ગઈકાલે રાત્રે જ્યારે અમારો બહુ મોટો ઝઘડો થયો અને વાત છૂટાછેડા સુધી પહોંચી ગઈ, ત્યારે કાવ્યાએ રડતા રડતા અમને કીધું કે ‘જો મારા દાદી ઘરમાં હોત ને, તો પપ્પા-મમ્મી ક્યારેય ન લડત.’"

સાહિલે પણ આગળ આવીને શાંતાબાના હાથ પકડી લીધા, "હા મમ્મી, રીમા સાચું કહે છે. અમે પૈસા કમાવવાની દોડમાં એટલા આંધળા થઈ ગયા હતા કે ઘરના સાચા પાયાને જ બહાર ફેંકી દીધો હતો. કાવ્યા તો સાચે જ બીમાર હતી, પણ તેનાથી પણ વધુ બીમાર અમારો સંબંધ હતો. ગઈરાત્રે અમને અહેસાસ થયો કે વડીલો વગરનું ઘર એ સ્મશાન જેવું હોય છે. પ્લીઝ મમ્મી, અમારા ખાતર નહીં તો આ કાવ્યાના ખાતર પાછા ઘરે આવી જાવ. હવે આ ઘર તમારા વગર ક્યારેય નહીં ચાલે."

શાંતાબાની આંખોમાંથી પણ હરખના આંસુ વહી રહ્યા હતા. એક માનું દિલ ગમે તેટલું ઘવાયેલું હોય, પણ જ્યારે દીકરો અને વહુ સાચા દિલથી પ્રાયશ્ચિત કરે, ત્યારે તે બધું જ ભૂલી જવા તૈયાર થઈ જાય છે. શાંતાબાએ રીમાને ઊભી કરી અને તેને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી દીધી.

"ગાંડી વહુ, માં ક્યારેય પોતાના સંતાનોથી રીસાયેલી ન રહી શકે. તમે તમારી ભૂલ સમજી ગયા, એ જ મારા માટે સૌથી મોટી ગુરુદક્ષિણા છે," શાંતાબાએ વહાલથી કહ્યું.

સાંજ સુધીમાં કાવ્યાને હોસ્પિટલમાંથી રજા મળી ગઈ. સાહિલ ટેક્સીવાળાને પૈસા આપીને રવાના કરી દીધા અને પોતાની જ ગાડીમાં શાંતાબાનો સામાન લેવા વૃદ્ધાશ્રમ ગયો. આશ્રમના મેનેજર પણ ખુશ હતા કે આજે એક મા પોતાના સાચા ઘરે પાછી ફરી રહી છે.

જ્યારે ગાડી ફરીથી એ જ જુના ઘરના આંગણામાં આવીને ઊભી રહી, ત્યારે રીમાએ સૌથી પહેલાં દોડીને ઘરના દરવાજે કંકુના પગલાં પાડ્યા. તેણે સાસુમાની આરતી ઉતારી અને ગૃહપ્રવેશ કરાવ્યો. કાવ્યા દાદીનો હાથ પકડીને કુદકા મારી રહી હતી.

ઘરના જે ખૂણામાં છેલ્લા બે વર્ષથી અંધકાર અને શાંતિ હતી, આજે ત્યાં ફરીથી ભગવાનનો દીવો પ્રગટ્યો હતો. શાંતાબા હોલના સોફા પર બેઠા હતા અને રીમા રસોડામાંથી તેમના માટે ગરમાગરમ ચા અને તેમની મનપસંદ વાનગીઓ બનાવીને લાવી રહી હતી. સાહિલ બાજુમાં બેસીને પોતાની ઓફિસની વાતો શેર કરી રહ્યો હતો.

આજે સાચા અર્થમાં એ બીમાર ઘર સાજું થઈ ગયું હતું. ઘર પાછું ખુશીઓ અને વડીલોના આશીર્વાદથી ગુંજી ઉઠ્યું હતું. પૈસાથી મકાન ખરીદી શકાય છે, પણ એ મકાનને સાચું 'ઘર' તો માત્ર વડીલોના સંસ્કાર અને માંની મમતા જ બનાવી શકે છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.