દાદાજી વીસ વર્ષથી અજાણ્યા પરિવારનું બિલ ભરતા પકડાયા, પૌત્ર કનેક્શન કાપવા પહોંચ્યો ત્યાં વૃદ્ધાએ રડીને કહ્યું કે...

રવિવારની શાંત બપોરે ઘરના દિવાનખંડમાં જૂના કાગળો અને ફાઈલો ખખડવાનો ધીમો અવાજ આવી રહ્યો હતો.

પાર્થિવ સોફા પર બેસીને પોતાના સ્વર્ગસ્થ દાદાજી ચતુરભાઈની જૂની બેંક પાસબુકો અને આવકવેરાની ફાઈલો વ્યવસ્થિત કરી રહ્યો હતો.

દાદાજીના અવસાનને હજુ માંડ છ મહિના થયા હતા અને ઘરના મોભી તરીકે પિતા હરેશભાઈ તમામ નાણાકીય હિસાબો સંભાળી રહ્યા હતા.

હરેશભાઈ ટીપોઈ પાસે બેસીને ચશ્મા ચડાવીને દાદાજીના જૂના વીજળી, ગેસ અને ઘરવેરાના બિલોનું વાર્ષિક સરવૈયું મેળવી રહ્યા હતા.

ચતુરભાઈ આખી જિંદગી સરકારી શાળામાં શિક્ષક તરીકે નોકરી કરીને નિવૃત્ત થયા હતા અને અત્યંત સાદગી તેમજ કરકસર માટે જાણીતા હતા.

તેઓ ઘરમાં એક પણ બલ્બ વધારાનો ચાલુ રહે તો પણ સંતાનોને ટોકતા અને એક એક પૈસાનો હિસાબ ડાયરીમાં નોંધતા હતા.

પાર્થિવે બેંકના છેલ્લા પાંચ વર્ષના સ્ટેટમેન્ટનું પાનું ફેરવ્યું અને અચાનક તેની નજર એક ચોક્કસ એન્ટ્રી પર સ્થિર થઈ ગઈ.

દર મહિનાની સાતમી તારીખે નિયમિત સાડા ત્રણ હજાર રૂપિયા વીજળી બિલ પેટે સીધા બેંક ખાતામાંથી ઓટો-ડેબિટ થઈ રહ્યા હતા.

પાર્થિવે આશ્ચર્યથી પોતાની ભ્રમરો સંકોચી અને પોતાના ઘરના વીજળીના મીટર નંબર સાથે એ કાગળ સરખાવ્યો.

તેના આશ્ચર્યનો પાર ન રહ્યો જ્યારે તેણે જોયું કે આ ગ્રાહક નંબર અને મીટર નંબર તેમના પોતાના ઘરનો નહોતો.

તે શહેરના જૂના કોટ વિસ્તારની એક સાંકડી અને ગરીબ ગલીમાં આવેલા કોઈ અજાણ્યા મકાનનો વીજળી કનેક્શન નંબર હતો.

પાર્થિવે જૂની ફાઈલો તપાસી તો તેના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.

આ સિલસિલો છેલ્લા વીસ વર્ષથી અવિરત ચાલુ હતો અને દાદાજી દર મહિને નિયમિતપણે એ પારકા ઘરનું બિલ પોતાના પેન્શનમાંથી ચૂકવતા હતા.

'પપ્પા, જરા આ સ્ટેટમેન્ટ જુઓ તો ખરા!' પાર્થિવે ધ્રૂજતા હાથે કાગળ પિતા સામે ધર્યો.

હરેશભાઈએ કાગળ હાથમાં લીધો અને વિગતો વાંચતાં જ તેમનો ચહેરો ક્રોધ અને અવિશ્વાસથી લાલચોળ થઈ ગયો.

'આ શું છે? બાપુજી છેલ્લા વીસ વર્ષથી કોઈ અજાણ્યા ઘરનું વીજળી બિલ કેમ ભરી રહ્યા હતા?' હરેશભાઈનો અવાજ ઊંચો થઈ ગયો.

'આપણને આખી જિંદગી પંખો ધીમો રાખવાની અને લાઈટો બંધ કરવાની શિખામણો આપતા રહ્યા, અને બહાર કોઈ પારકાનું બિલ ભરતા હતા?'

રસોડામાંથી પાર્થિવની માતા ભાવનાબેન પણ ચાના કપ લઈને બહાર આવી ગયાં અને આ સાંભળીને સ્તબ્ધ થઈ ગયાં.

'શું વાત કરો છો? બાપુજી કોઈના ઘરનો ખર્ચો ઉઠાવતા હતા?' ભાવનાબેને પૂછ્યું.

'હા, આ જો પૂરા સાડા ત્રણ હજાર રૂપિયા દર મહિને કપાય છે! વીસ વર્ષનો હિસાબ ગણીએ તો લાખો રૂપિયા થાય!' હરેશભાઈ તાડૂક્યા.

'મને તો શંકા જાય છે કે બાપુજીએ આપણાથી છુપાવીને કોઈ બીજો સંબંધ કે મિલકત રાખી હશે.'

પાર્થિવના મનમાં પણ દાદાજી માટે વર્ષોથી રહેલો આદર ક્ષણવારમાં ડગમગી ગયો.

તેને લાગ્યું કે તેના દાદાજી બહાર ભલાઈનો ઢોંગ કરતા હતા અને પરિવાર સાથે છેતરપિંડી કરી રહ્યા હતા.

'હું હમણાં જ એ સરનામે જાઉં છું અને આ કનેક્શન કાયમ માટે કપાવી નાખું છું,' પાર્થિવે મક્કમતાથી કહ્યું.

પાર્થિવે બિલ પર લખેલું જૂના શહેરનું સરનામું પોતાના ફોનમાં નોંધ્યું અને મોટરસાયકલ લઈને નીકળી પડ્યો.

તેના મનમાં તીવ્ર આક્રોશ અને ગુસ્સો ઉકળી રહ્યો હતો.

તે વિચારતો હતો કે તે ત્યાં જઈને એ મફતખોર લોકોને બરાબરનો પાઠ ભણાવશે અને દાદાજીના તમામ પૈસા પાછા માંગશે.

શહેરના જૂના વિસ્તારની ગીચ અને સાંકડી ગલીઓમાં થઈને તે છેવટે એક જર્જરિત, નળિયાવાળી નાની ઓરડી સામે પહોંચ્યો.

ઓરડીના કાટવાળા લોખંડના બારણા પર એ જ મીટર નંબર લખેલો હતો જે દાદાજીના બિલમાં હતો.

પાર્થિવે કોઈ પણ વિચાર કર્યા વિના બારણું જોરજોરથી ખખડાવ્યું.

થોડી ક્ષણો પછી અંદરથી ધીમા ડગલાંનો અવાજ આવ્યો અને લાકડાનો જૂનો દરવાજો ખુલ્યો.

સામે એક સિત્તેર વર્ષનાં વૃદ્ધ અને અશક્ત માજી ઊભાં હતાં, જેમના ચહેરા પર ગરીબી અને આંખોમાં મોતિઓ ઉતરી આવેલો દેખાતો હતો.

ઓરડાની અંદર એક નાનો પંખો ફરી રહ્યો હતો અને ખૂણામાં ભગવાનના દીવા પાસે એક મોટી તસવીર લટકતી હતી.

'કોણ છો બેટા? કોનું કામ છે?' માજીએ ધ્રૂજતા અવાજે નમ્રતાથી પૂછ્યું.

'હું ચતુરભાઈ માસ્તરનો પૌત્ર પાર્થિવ છું,' પાર્થિવે અત્યંત કડક અને તીખા અવાજે કહ્યું.

'ચતુરભાઈ'નું નામ સાંભળતાં જ પેલાં માજીના ચહેરા પર અચાનક અહોભાવ અને આદરની ચમક આવી ગઈ.

તેમની આંખોના ખૂણા ભીના થઈ ગયા અને તેમણે બંને હાથ જોડી દીધા.

'અરે બાપ રે! તમે દેવદૂત જેવા ચતુરભાઈના પૌત્ર છો? આવો બેટા, અંદર પધારો,' માજી ગળગળાં થઈ ગયાં.

પણ પાર્થિવનો ગુસ્સો જરાય ઓછો ન થયો, તેણે ઘરમાં પગ મૂકતાં જ પોતાના હાથમાં રહેલું વીજળીનું બિલ ટેબલ પર પટક્યું.

'મને કોઈ આદર કે આવકારની જરૂર નથી માજી,' પાર્થિવે તિરસ્કારથી કહ્યું.

'હું અહીં એ હિસાબ માંગવા આવ્યો છું કે મારા દાદાજી છેલ્લા વીસ વર્ષથી તમારા ઘરનું વીજળી બિલ કેમ ભરી રહ્યા હતા?'

'અમારા પોતાના ઘરમાં અમે કરકસર કરતા રહ્યા અને તમે અમારા દાદાજીના પેન્શન પર મફતની વીજળી વાપરતાં રહ્યાં?'

'બોલો, તમે મારા દાદાજીને કઈ વાત માટે બ્લેકમેલ કરતાં હતાં?'

પાર્થિવના આ કઠોર અને અપમાનજનક શબ્દો સાંભળીને પેલાં વૃદ્ધ માજીના પગ ધ્રૂજી ગયા.

તેમણે સોફાના ટેકે બેસી પડવું પડ્યું અને તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહેવા લાગ્યાં.

'હે ભગવાન! બેટા, તું આ શું બોલી રહ્યો છે?' માજી રડતાં રડતાં બોલ્યાં.

'જે ચતુરભાઈએ આખી જિંદગી દેવતા થઈને અમારા કુટુંબની રક્ષા કરી, એમના પર તું આવો આક્ષેપ મૂકે છે?'

'તો મને સાચું કહો કે આ બિલ કેમ ભરાતું હતું? અમારે હવે એક રૂપિયો પણ નથી ભરવો!' પાર્થિવે બૂમ પાડી.

માજીએ ધ્રૂજતા હાથે પોતાના આંસુ લૂછ્યાં અને લાકડીના ટેકે ઊભાં થઈને દીવાલ પર લટકતી પેલી જૂની તસવીર પાસે ગયાં.

તસવીરમાં એક યુવાન પુરુષનો હસતો ચહેરો હતો જેના પર સુખડનો હાર ચડાવેલો હતો.

માજીએ કબાટમાંથી એક જૂની, પીળી પડી ગયેલી ડાયરી અને અખબારનું એક જૂનું કટિંગ બહાર કાઢ્યું.

તેમણે એ કટિંગ પાર્થિવના હાથમાં મૂક્યું અને ધ્રૂજતા અવાજે ભૂતકાળ ખોલ્યો.

'આ જો બેટા, આ મારા સ્વર્ગસ્થ પતિ રમેશભાઈ છે,' માજીએ છાપાંના કટિંગ તરફ આંગળી ચીંધી.

પાર્થિવે કટિંગ વાંચ્યું તો તેના હાથ આપોઆપ ધ્રૂજવા લાગ્યા.

તે પચીસ વર્ષ જૂના અખબારનું સમાચાર હતું: 'શાળાના પ્રવાસની બસ ખીણમાં ખાબકતાં શિક્ષકનો ચમત્કારિક બચાવ, બસ ડ્રાઈવરે પોતાના પ્રાણ આપીને પચાસ બાળકો અને શિક્ષકને બચાવ્યા.'

'તારા દાદાજી ચતુરભાઈ જ્યારે શાળાના બાળકોને લઈને પ્રવાસે ગયા હતા, ત્યારે આ મારા પતિ રમેશભાઈ એ સરકારી બસના ડ્રાઈવર હતા,' માજીએ ડૂસકું ભરતાં કહ્યું.

'પહાડી રસ્તા પર બસની બ્રેક અચાનક ફેઈલ થઈ ગઈ હતી અને સામે ઊંડી ખીણ હતી.'

'મારા પતિએ પોતાની જાનની પરવા કર્યા વિના બસને પહાડની મોટી શિલા સાથે અથડાવી દીધી.'

'બધા બાળકો અને તારા દાદાજી બચી ગયા, પણ બસનો સ્ટીયરિંગ છાતીમાં ઘૂસી જતાં મારા પતિ ઘટનાસ્થળે જ શહીદ થઈ ગયા.'

પાર્થિવના શ્વાસ થંભી ગયા અને તેના ગળામાં મોટો ડૂમો ભરાઈ ગયો.

'તે સમયે મારો એકનો એક દીકરો માત્ર પાંચ વર્ષનો હતો અને હું સાવ નિરાધાર બની ગઈ હતી,' માજી આગળ બોલ્યાં.

'તારા દાદાજી હોસ્પિટલમાંથી સાજા થઈને સીધા મારી આ ઝૂંપડીએ આવ્યા હતા.'

'તેઓ મારા પગમાં પડીને આખી રાત રડ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે રમેશભાઈએ પોતાના પ્રાણ આપીને મારો જીવ બચાવ્યો છે.'

'તેમણે મને દર મહિને રોકડ રૂપિયા આપવાની કોશિશ કરી હતી, પણ મેં હાથ જોડીને ના પાડી દીધી હતી.'

'મેં કહ્યું હતું કે મારા પતિની શહાદતનો હું કોઈ મોલ કે દાન નહીં લઉં, હું સિલાઈકામ કરીને મારા દીકરાને મોટો કરીશ.'

'ત્યારે તારા દાદાજીએ આંસુ ભરી આંખે મને એક જ વાત કહી હતી કે બહેન, જે ઘરમાં મારા જીવનદાતાનો પરિવાર રહેતો હોય, એ ઘરમાં ક્યારેય અંધારું ન થવું જોઈએ.'

'તેમણે મારી જાણ બહાર નગરપાલિકામાં જઈને આ વીજળી કનેક્શનનું બિલ પોતાના નામે કરાવી લીધું હતું.'

'તેઓ દર મહિને ચૂપચાપ આ બિલ ભરતા રહ્યા જેથી મારે ક્યારેય અંધારામાં ન રહેવું પડે.'

'અને તને ખબર છે બેટા? મારો દીકરો મોટો થઈને ભારતીય સેનામાં જોડાયો હતો.'

'પણ પાંચ વર્ષ પહેલાં સરહદ પર દેશનું રક્ષણ કરતાં કરતાં એ પણ વીરગતિ પામ્યો.'

'આજે આ ઘરમાં હું સાવ એકલી જીવી રહી છું, અને મારા ઘરમાં બળતી આ એકમાત્ર લાઈટ મને યાદ અપાવે છે કે આ દુનિયામાં તારા દાદાજી જેવા દેવ માણસો પણ જીવતા હતા.'

માજીના આ શબ્દો સાંભળતાં જ પાર્થિવના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ અને તેનું આખું અસ્તિત્વ હચમચી ગયું.

તેના હાથમાંથી છાપાંનું કટિંગ અને વીજળીનું બિલ નીચે ખરી પડ્યાં.

તેના કાનમાં પોતાના અને પોતાના પિતાના એ કડવા શબ્દો ગૂંજવા લાગ્યા: 'દાદાજી કોઈ પારકા પર પૈસા ઉડાવતા હતા... બ્લેકમેલ કરતા હશે...'

પાર્થિવને પોતાની જાત પર એટલી તીવ્ર શરમ અને પશ્ચાત્તાપ થયો કે તે આંખો મિલાવી શકતો નહોતો.

જે દાદાજીને તેઓ સ્વાર્થી અને કપટી સમજી બેઠા હતા, એ દાદાજીએ એક શહીદના પરિવાર પ્રત્યેની પોતાની પવિત્ર કૃતજ્ઞતા આખી જિંદગી નીરવ ભાવે નિભાવી હતી!

પાર્થિવ ધ્રૂજતા પગલે આગળ વધ્યો અને તેણે પેલાં વૃદ્ધ માજીના બંને ચરણો સ્પર્શી લીધા.

'મને માફ કરી દો દાદીમા... હું બહુ મોટો પાપી છું!' પાર્થિવ ચોધાર આંસુએ રડી પડ્યો.

'મેં અજ્ઞાનતામાં આવીને તમને આટલા કઠોર વચનો કહ્યાં! મારા દાદાજી સાચે જ દેવતા હતા અને હું એમની ધૂળ બરાબર પણ નથી!'

માજીએ પોતાના ધ્રૂજતા હાથથી પાર્થિવને ઊભો કર્યો અને તેના માથા પર વાત્સલ્યપૂર્વક હાથ મૂક્યો.

'ના બેટા, તું રડ નહીં. તારા દાદાજીના સંસ્કાર તારામાં બોલે છે એટલે જ તું સત્ય જાણવા અહીં સુધી આવ્યો,' માજીએ પ્રેમથી કહ્યું.

પાર્થિવે માજીના હાથ પોતાના હાથમાં લીધા અને ગળગળા અવાજે પ્રતિજ્ઞા લીધી.

'દાદીમા, મારા દાદાજી ભલે આ દુનિયામાં નથી રહ્યા, પણ આ ઘરમાં ક્યારેય અંધારું નહીં થાય.'

'આ બિલ હવે હું આખી જિંદગી ભરીશ અને તમે ક્યારેય તમારી જાતને એકલાં ન સમજતાં, હું તમારો પૌત્ર બનીને કાયમ તમારી ખબર કાઢીશ.'

પાર્થિવે ઘરે પાછા ફરીને પિતા હરેશભાઈ સામે આખી હકીકત રજૂ કરી અને પેલું છાપાંનું કટિંગ ટેબલ પર મૂક્યું.

હકીકત સાંભળીને હરેશભાઈ પણ સોફા પર બેસીને ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડી પડ્યા.

તેમણે દાદાજીની તસવીર સામે હાથ જોડીને ક્ષમા માંગી અને પોતાના સંકુચિત વિચારો પર પશ્ચાત્તાપ કર્યો.

ઘરમાં એક દિવ્ય ગૌરવ અને શાંતિનું વાતાવરણ છવાઈ ગયું હતું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.