બેંકમાંથી રીટાયર્ડ થયા પછી સસરા ઘરમાં રોફ જમાવતા, થોડા સમય પછી વહુએ તેના સસરાને...
હરિપ્રસાદ પોતાની પત્ની, દીકરા મનન અને વહુ દ્રષ્ટિ સાથે રહેતા હતા. હરિપ્રસાદ એક સરકારી બેંકમાં ચીફ મેનેજર તરીકે ચાલીસ વર્ષ સુધી નોકરી કરીને હમણાં જ નિવૃત્ત થયા હતા. બેંકમાં તેમની નીચે પચાસ લોકો કામ કરતા હતા અને આખી જિંદગી તેમણે ઓફિસમાં હુકમ ચલાવ્યો હતો. તેમની સહી વગર બેંકનું એક પાનું પણ હલતું નહોતું, જેના કારણે તેમનો સ્વભાવ પણ એકદમ કડક અને શિસ્તબદ્ધ થઈ ગયો હતો.
નોકરીમાં હતા ત્યારે હરિપ્રસાદ સવારે આઠ વાગ્યે નીકળી જતા અને રાત્રે નવ વાગ્યે ઘરે પાછા ફરતા હતા. તે સમયે ઘરમાં બધું જ શાંતિથી ચાલતું હતું કારણ કે તેઓ ઘરમાં બહુ ઓછો સમય આપતા હતા. પણ જ્યારથી તેઓ બેંકમાંથી નિવૃત્ત થયા, ત્યારથી ઘરમાં અચાનક વાતાવરણ બદલાઈ ગયું હતું. આખો દિવસ ઘરમાં નવરા બેસી રહેવાના કારણે હરિપ્રસાદનો સ્વભાવ ચિડચિડો થઈ ગયો હતો અને તેઓ નાની-નાની વાતોમાં પોતાની સત્તા ચલાવવાનો પ્રયત્ન કરતા હતા.
ઘરમાં દૂધ ક્યારે આવ્યું, રસોડામાં કયું શાક બન્યું, લાઈટ ચાલુ કેમ રહી ગઈ, ગેસનો સિલિન્ડર કેટલા દિવસ ચાલ્યો, આવી દરેક નાની બાબતમાં હરિપ્રસાદ હુકમ ચલાવતા હતા. ઘરમાં સવાર પડતાં જ તેમનો અવાજ ગુંજવા લાગતો હતો અને તેઓ આખા ઘરના સભ્યો પર પોતાનો કંટ્રોલ રાખવા માંગતા હતા. તેમની આ આદતના કારણે ઘરના બાકીના સભ્યો પણ અંદરથી ગૂંગળામણ અનુભવતા હતા, પણ વડીલ સમજીને કોઈ કંઈ બોલતું નહોતું.
આ જ ઘરમાં તેમની વહુ દ્રષ્ટિ રહેતી હતી, જે એક જાણીતી મલ્ટીનેશનલ કંપનીમાં સિનિયર આઈટી એન્જિનિયર તરીકે કામ કરતી હતી. દ્રષ્ટિ આજના જમાનાની ભણેલી-ગણેલી અને પ્રોફેશનલ યુવતી હતી. તે આખો દિવસ લેપટોપ સામે બેસીને કરોડો રૂપિયાના પ્રોજેક્ટ્સ હેન્ડલ કરતી હતી. દ્રષ્ટિને પોતાના કામમાં એકાગ્રતાની જરૂર રહેતી હતી, પણ હરિપ્રસાદની ઘરમાં રોજ-રોજની દખલગીરી અને હુકમ ચલાવવાની આદત પૂર્વીની જેમ દ્રષ્ટિને પણ પરેશાન કરવા લાગી હતી.
હરિપ્રસાદ વારંવાર દ્રષ્ટિના રૂમમાં આવીને ટોણા મારતા કે આખો દિવસ સોશિયલ મીડિયા અને લેપટોપમાં પડી રહેવાથી ઘર નથી ચાલતું. તારે ઘરના વડીલોની સેવા કરવી જોઈએ અને ઘરના કામમાં ધ્યાન આપવું જોઈએ. દ્રષ્ટિ ઓફિસના કામના ભારણ વચ્ચે સસરાના આ રોજ-રોજના વિવાદથી ખૂબ જ કંટાળી ગઈ હતી. ઘરમાં શાંતિ જળવાઈ રહે એટલે તે મૌન રહેતી, પણ મનન સામે તે પોતાનો ગુસ્સો ઠાલવતી કે તમારા પપ્પા બેંકમાંથી રીટાયર્ડ થયા છે, ઘરના માલિક નથી.
એક દિવસ દ્રષ્ટિ ઓફિસની એક બહુ જ મહત્વની ઓનલાઈન મીટિંગમાં વ્યસ્ત હતી અને બહાર લિવિંગ રૂમમાં હરિપ્રસાદ કચરાપોતા વાળા સાથે જોરજોરથી ઝઘડો કરી રહ્યા હતા. અવાજ એટલો મોટો હતો કે દ્રષ્ટિની મીટિંગમાં ડિસ્ટર્બન્સ થઈ રહ્યું હતું. દ્રષ્ટિએ બહાર આવીને શાંતિથી કહ્યું કે પપ્પાજી, પ્લીઝ થોડું ધીમે બોલો, મારી ઓફિસની અગત્યની મીટિંગ ચાલે છે. આ સાંભળતા જ હરિપ્રસાદનો અહમ ઘવાયો. તેમણે કહ્યું કે આ મારું ઘર છે, હું ગમે તેમ બોલીશ, તારે ન ફાવે તો તારી ઓફિસ અલગ જગ્યાએ કર.
આ ઝઘડા પછી ઘરમાં એકદમ સન્નાટો છવાઈ ગયો. મનન અને સાસુ પણ ચિંતામાં મુકાઈ ગયા કે હવે આ સંબંધો ક્યારેય સુધરશે નહીં. દ્રષ્ટિ પોતાના રૂમમાં જઈને ચુપચાપ બેસી ગઈ. તે ગુસ્સે થવાને બદલે ખૂબ જ ઊંડા વિચારમાં ડૂબી ગઈ હતી. તે એક આઈટી એન્જિનિયર હોવાની સાથે સાથે માણસના મગજને વાંચવાની કળા પણ જાણતી હતી. તેણે વિચાર્યું કે પપ્પાજીનો આ ગુસ્સો અને હુકમ ચલાવવાની આદત પાછળનું અસલી કારણ શું હોઈ શકે.
બીજા દિવસે સવારે દ્રષ્ટિ જ્યારે ઓફિસેથી ઘરે પાછી ફરી ત્યારે તેના હાથમાં એક મોટું આકર્ષક બોક્સ હતું. તે લિવિંગ રૂમમાં ગઈ જ્યાં હરિપ્રસાદ ચિંતાતુર ચહેરે છાપું વાંચી રહ્યા હતા. દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ આદર સાથે તે બોક્સ હરિપ્રસાદના ટેબલ પર મૂક્યું. હરિપ્રસાદે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું કે આ શું છે? દ્રષ્ટિએ સ્મિત સાથે કહ્યું કે પપ્પાજી, આ મારી તરફથી તમારા માટે એક નાની ભેટ છે. તમે આને ખોલો.
હરિપ્રસાદે ધ્રુજતા હાથે બોક્સ ખોલ્યું તો અંદર એક બ્રાન્ડ ન્યૂ આધુનિક લેપટોપ હતું. હરિપ્રસાદ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમને સમજાતું નહોતું કે જે વહુ સાથે ગઈકાલે મોટો ઝઘડો થયો હતો, તે આજે આટલું મોંઘું લેપટોપ કેમ ગિફ્ટ કરી રહી છે. હરિપ્રસાદે કડક અવાજમાં કહ્યું કે મને આ ડિજિટલ રમકડાંની કોઈ જરૂર નથી, મારી ઉંમર હવે આ બધું શીખવાની નથી. તું આ પાછું લઈ લે.
દ્રષ્ટિએ હરિપ્રસાદની બાજુમાં બેસીને ખૂબ જ નમ્રતાથી કહ્યું કે પપ્પાજી, આ કોઈ રમકડું નથી. આ એક બહુ મોટો સામાજિક પ્રોજેક્ટ છે જે મેં મારી ઓફિસ અને એક એનજીઓ સાથે મળીને શરૂ કર્યો છે. આ પ્રોજેક્ટનું નામ છે 'ગ્રામીણ સશક્તિકરણ'. આપણા આજુબાજુના ગામડાઓમાં હજારો ગરીબ બાળકો અને પરિવારો એવા છે જેમની પાસે બેંક એકાઉન્ટ નથી, જેમને સરકારની યોજનાઓની કોઈ માહિતી નથી અને તેઓ ડિજિટલ બેંકિંગ વિશે કંઈ જાણતા નથી.
દ્રષ્ટિએ આગળ સમજાવતા કહ્યું કે પપ્પાજી, તમે ચાલીસ વર્ષ સુધી બેંકના ચીફ મેનેજર તરીકે સેવા આપી છે. તમારાથી વધારે બેંકિંગનો અનુભવ, સરકારી યોજનાઓની માહિતી અને એકાઉન્ટ ઓપનિંગ પ્રોસેસ આખા શહેરમાં કોઈની પાસે નથી. આ પ્રોજેક્ટના હેડ તરીકે મેં તમારું નામ આપ્યું છે. તમારે આ લેપટોપ દ્વારા ગામડાના ગરીબ બાળકોના ઓનલાઈન બેંક એકાઉન્ટ ખોલાવવાના છે, તેમને આર્થિક સાક્ષરતા આપવાની છે અને સબસિડીના ફોર્મ ભરવામાં મદદ કરવાની છે.
હરિપ્રસાદ દ્રષ્ટિની વાત સાંભળીને એક ક્ષણ માટે અવાક થઈ ગયા. તેમના મનની અંદર એક અજીબ હલચલ શરૂ થઈ ગઈ હતી. દ્રષ્ટિએ લેપટોપ ચાલુ કર્યું અને બેંકિંગ પોર્ટલ ઓપન કરીને હરિપ્રસાદને બેઝિક વસ્તુઓ સમજાવવાનું શરૂ કર્યું. હરિપ્રસાદ જેઓ આખી જિંદગી કાગળ અને પેનથી કામ કરતા હતા, તેમના માટે આ નવું હતું પણ તેમનો બેંકિંગનો જુનો અનુભવ એટલો પાકો હતો કે તેઓ મિનિટોમાં આખી સિસ્ટમ સમજી ગયા.
બીજા જ દિવસથી હરિપ્રસાદની દિનચર્યા તદ્દન બદલાઈ ગઈ. હવે તેમની પાસે ઘરમાં કોણે શું કર્યું તે જોવાનો સમય જ નહોતો. સવારે નવ વાગતા જ તેઓ પોતાના રૂમમાં ટેબલ-ખુરશી પર લેપટોપ ખોલીને બેસી જતા હતા. ગામડામાંથી ગરીબ વાલીઓ અને બાળકોના દસ્તાવેજો ઓનલાઈન આવતા, હરિપ્રસાદ તેની ચકાસણી કરતા અને પોતાના અનુભવથી ફટાફટ તેમના ઝીરો બેલેન્સ એકાઉન્ટ મંજૂર કરાવતા હતા.
જોતજોતામાં એક મહિનો પસાર થઈ ગયો. હરિપ્રસાદે પોતાની મહેનતથી પાંચસોથી વધુ ગરીબ બાળકોના બેંક ખાતા ખોલાવી દીધા હતા જેથી તેમને સ્કૂલની સ્કોલરશીપ સીધી બેંકમાં મળી શકે. આખા એનજીઓ સર્કલમાં હરિપ્રસાદના કામના ખૂબ જ વખાણ થવા લાગ્યા. તેમના ચહેરા પર હવે પેલો જૂનો ચિડચિડાહટ અને ગુસ્સો ગાયબ થઈ ગયો હતો. તેના સ્થાને એક અદ્ભુત શાંતિ, સંતોષ અને નવી ચમક આવી ગઈ હતી.
એક સાંજે દ્રષ્ટિ ઓફિસેથી ઘરે આવી ત્યારે હરિપ્રસાદ પોતાના રૂમમાં લેપટોપ બંધ કરીને શાંતિથી બેઠા હતા. દ્રષ્ટિ રસોડામાંથી ચા બનાવીને તેમના રૂમમાં ગઈ. હરિપ્રસાદે દ્રષ્ટિ સામે જોયું અને તેમની આંખોમાં એક અજીબ ભીનાશ હતી. તેમણે દ્રષ્ટિના હાથમાંથી ચાનો કપ લીધો અને ગંભીર અવાજે કહ્યું કે બેટા, આજે મારે તારી સાથે એક બહુ મોટી વાત શેર કરવી છે જે મારા હૃદયમાં ઘણા સમયથી દબાયેલી હતી.
હરિપ્રસાદે દ્રષ્ટિનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો અને ધ્રુજતા અવાજે કહ્યું કે બેટા, હું ઘરમાં કોઈ અહમ કે રોફ જમાવવા માટે હુકમ નહોતો ચલાવતો. સત્ય તો એ હતું કે ચાલીસ વર્ષ સુધી સવારે ઓફિસે જવાની જે આદત હતી, તે અચાનક છૂટી ગઈ. રીટાયર્ડ થયા પછી મને અંદરથી એક ભયાનક ડર સતાવતો હતો કે હવે હું નકામો થઈ ગયો છું, આ ઘરના લોકો માટે હું એક બોજ બની ગયો છું અને મારી કોઈ કિંમત નથી રહી.
તેમણે આંસુ લૂછતાં આગળ ચલાવ્યું કે એ નકામો થઈ જવાનો મારો અંદરનો ડર અને અસલામતી જ મને ગુસ્સો અપાવતી હતી. હું ઘરમાં નાની વાતોમાં દખલ કરીને સાબિત કરવા માંગતો હતો કે હું હજુ જીવતો છું અને મારું અસ્તિત્વ છે. પણ તેં મારા એ ડરને ઓળખી લીધો. તેં મને આ લેપટોપ અને પ્રોજેક્ટ આપીને માત્ર વ્યસ્ત નથી કર્યો, પણ તેં મને સમાજ સેવા કરવાનું એક નવું માધ્યમ આપીને મને નવું જીવન આપ્યું છે.
હરિપ્રસાદના મુખેથી આ આત્મસ્વીકૃતિ સાંભળીને દ્રષ્ટિની આંખોમાંથી પણ હર્ષના આંસુ વહી નીકળ્યા. જે સસરાને તે અત્યાર સુધી કડક અને જિદ્દી સમજતી હતી, તેમની પાછળ છુપાયેલી એક વૃદ્ધ પિતાની લાચારી અને એકલતા તે આજે સમજી શકી હતી. દ્રષ્ટિ ચુપચાપ હરિપ્રસાદના પગે લાગી. હરિપ્રસાદે તેને ઊભી કરીને વહાલથી ગળે વળગાડી દીધી. ઘરમાં વર્ષોથી ચાલી આવતી સાસુ-વહુ કે સસરા-વહુની ગેરસમજની બધી દીવાલો એક જ ક્ષણમાં કાયમ માટે ઓગળી ગઈ. સસરા-વહુનો આ સંબંધ લોહીના સંબંધ કરતાં પણ વધુ પવિત્ર પિતા-પુત્રી જેવો થઈ ગયો હતો.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.