અંતિમ સંસ્કારમાં ગેરહાજર રહેલા કાકા પર ભત્રીજો ગુસ્સે થયો, પછી કાકાએ જે ખુલાસો કર્યો તે સાંભળીને આંખમાંથી...

ફળિયામાં સફેદ ચાદરો પથરાઈ ગઈ હતી અને લોકો ધીમા અવાજે વાતો કરી રહ્યા હતા. રમેશભાઈના અચાનક અવસાનથી આખો લત્તો સ્તબ્ધ થઈ ગયો હતો.

મોટા દીકરા વિનયે અગ્નિસંસ્કારની બધી વિધિ પતાવી લીધી હતી. સગા-સંબંધીઓ એક પછી એક આવીને બેસણામાં બેસી રહ્યા હતા.

"કમલેશ હજુ સુધી કેમ નથી દેખાતો?" એક કાકાએ બાજુમાં બેઠેલા ભાઈને પૂછ્યું.

"સગો નાનો ભાઈ થઈને સ્મશાનમાં પણ ન આવ્યો," બીજા એક સંબંધીએ નારાજગી વ્યક્ત કરી. "આટલો બધો પથ્થર દિલનો માણસ મેં ક્યારેય નથી જોયો."

વિનયના કાકા સુરેશભાઈએ પણ માથું ધુણાવ્યું. "વર્ષોથી બંને ભાઈઓ વચ્ચે અબોલા હતા, પણ આટલી હદે નફરત રાખવાની કોઈ જરૂર નહોતી."

રમેશભાઈની પત્ની સવિતાબેન એક ખૂણામાં બેસીને ચૂપચાપ આંસુ સારી રહ્યા હતા. તેમના મનમાં પણ આ જ સવાલ ઘૂમરાતો હતો કે કમલેશ છેલ્લી ઘડીએ પણ કેમ ન આવ્યો.

આખો દિવસ લોકો કમલેશની બેપરવાહી અને કઠોરતાની જ વાતો કરતા રહ્યા. કોઈ કહેતું કે તેને ભાઈના ગયાનું કોઈ દુઃખ નથી, તો કોઈ કહેતું કે તે સંબંધોની કિંમત ભૂલી ગયો છે.

સાંજ પડતા સુધીમાં બધા મહેમાનો ધીમે ધીમે વિદાય લેવા લાગ્યા. ઘરમાં માત્ર પરિવારના નજીકના લોકો જ બચ્યા હતા.

"તેણે આપણું આખા ગામમાં નાક કાપી નાખ્યું," વિનયે ગુસ્સામાં કહ્યું. "મારા પપ્પાના છેલ્લા સમયે પણ તે પોતાનો અહંકાર ન છોડી શક્યો."

સવિતાબેને વિનયને શાંત પાડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. "જે થયું તે થયું બેટા, હવે આ સમયે ગુસ્સો કરવાનો કોઈ અર્થ નથી."

ત્રણ દિવસ વીતી ગયા પણ ઘરમાં છવાયેલી ઉદાસી ઓછી થતી નહોતી. બેસણાનો છેલ્લો દિવસ હતો અને સવારથી જ લોકો ફરી આવવા લાગ્યા હતા.

બપોરના સમયે મુખ્ય દરવાજે એક રિક્ષા આવીને ઊભી રહી. રિક્ષામાંથી કમલેશ નીચે ઉતર્યો, તેના હાથમાં એક નાની જૂની સૂટકેસ હતી.

તેના ચહેરા પર કોઈ ઉતાવળ નહોતી અને આંખો એકદમ લાલ થઈ ગયેલી હતી. તેણે સફેદ કુર્તો પહેરેલો હતો અને તેના પગ ધીમા પડી રહ્યા હતા.

કમલેશને જોતાં જ આખા હોલમાં સોપો પડી ગયો. બધાની નજરો તેના પર ચોંટી ગઈ અને વાતાવરણમાં એક વિચિત્ર તણાવ ફેલાઈ ગયો.

"હવે કેમ આવ્યો છે અહીં?" વિનય પોતાની જગ્યા પરથી ઊભો થઈ ગયો. "જ્યારે જરૂર હતી ત્યારે તો તારું મોં પણ નહોતું દેખાયું."

કમલેશે કોઈ જવાબ ન આપ્યો અને ચૂપચાપ હોલની વચ્ચે આવીને ઊભો રહ્યો. તેણે પોતાના હાથમાં રહેલી સૂટકેસ નીચે મૂકી.

સુરેશભાઈ પણ આગળ આવ્યા અને કમલેશ સામે આંગળી ચીંધી. "તને શરમ નથી આવતી કમલેશ? ભાઈના સ્મશાનમાં જવાની તારી પાસે ફુરસદ નહોતી અને આજે મોં ઊંચકીને આવી ગયો?"

આજુબાજુ બેઠેલા સંબંધીઓ પણ ધીમા અવાજે બબડાટ કરવા લાગ્યા. દરેક વ્યક્તિ કમલેશને દોષિત માની રહી હતી.

કમલેશની આંખમાંથી એક આંસુ ટપકીને ગાલ પર વહી ગયું. તેણે બંને હાથ જોડીને બધા સામે જોયું પણ કંઈ બોલ્યો નહીં.

"બોલ, કેમ ચૂપ છે?" વિનયનો અવાજ વધુ તીખો બન્યો. "શું તું એટલો નફરત કરતો હતો પપ્પાને કે તેમના છેલ્લા દર્શન પણ ન કર્યા?"

સવિતાબેન ધીમેથી ઊભા થયા અને કમલેશની નજીક આવ્યા. તેમની આંખોમાં ગુસ્સો ઓછો અને દર્દ વધારે હતું.

"કમલેશ, તું આવો તો નહોતો," સવિતાબેને ભીની આંખે પૂછ્યું. "તારા મોટાભાઈ તને પોતાના જીવથી વધારે વહાલા હતા, તો પછી તેં આવું કેમ કર્યું?"

કમલેશે ઘૂંટણિયે બેસીને સવિતાબેનના પગ પકડી લીધા. તેનું આખું શરીર ધ્રૂજી રહ્યું હતું.

"ભાભી, મને માફ કરી દો," કમલેશનો અવાજ ગળામાં જ રૂંધાઈ રહ્યો હતો. "હું નફરતના કારણે નહીં, પણ એક વચનના કારણે ત્યાં નહોતો આવ્યો."

બધા આશ્ચર્યથી કમલેશ સામે જોવા લાગ્યા. કોઈને સમજાતું નહોતું કે તે કયા વચનની વાત કરી રહ્યો હતો.

કમલેશે નીચે પડેલી નાની સૂટકેસ ખોલી. અંદર રમેશભાઈના રોજિંદા પહેરવાના કપડાં એકદમ વ્યવસ્થિત ગડી વાળીને મૂકેલા હતા.

કપડાંની ઉપર રમેશભાઈનું જૂનું ચશ્મા અને તેમનું નાનું પર્સ પડેલું હતું. આ જોઈને સવિતાબેનનો હાથ મોં પર મુકાઈ ગયો.

"આ બધા કપડાં તારી પાસે ક્યાંથી આવ્યા?" સુરેશભાઈએ અચંબાથી પૂછ્યું.

કમલેશે એક ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પોતાના આંસુ લૂછ્યા. "મોટાભાઈ છેલ્લા ચાર દિવસથી મારા ઘેર જ રોકાયા હતા."

આ સાંભળીને આખા રૂમમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો. કોઈને પોતાની વાત પર વિશ્વાસ નહોતો બેસતો.

"શું વાત કરે છે તું?" વિનયે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું. "પપ્પા તો કામથી બહાર ગયા હતા એવું કહીને નીકળ્યા હતા."

"હા વિનય, તેઓ કોઈને કહ્યા વગર સીધા મારા ઘરે આવ્યા હતા," કમલેશે સત્ય જણાવવાનું શરૂ કર્યું. "તેમણે આવીને મને ગળે લગાવી લીધો હતો."

કમલેશે જણાવ્યું કે રમેશભાઈએ જૂની બધી કડવાશ ભૂલીને તેને માફી માંગી હતી. બંને ભાઈઓ આખી રાત બેસીને જૂના દિવસો યાદ કરીને રડ્યા હતા.

"તેમણે મને કહ્યું હતું કે આપણે આખી જિંદગી લોકોના કહેવાથી એકબીજાથી દૂર રહ્યા," કમલેશે કહ્યું. "પણ હવે મારે તારી સાથે કોઈ અબોલા નથી રાખવા."

ચાર દિવસ સુધી બંને ભાઈઓ સાથે રહ્યા, સાથે જમ્યા અને વર્ષોનું અધૂરું અંતર પૂરું કર્યું. રમેશભાઈના ચહેરા પર વર્ષો પછી સાચો આનંદ દેખાતો હતો.

"ચોથા દિવસે સવારે જ્યારે હું ચા લઈને ગયો, ત્યારે મોટાભાઈ ઊંઘમાં જ શાંત થઈ ગયા હતા," કમલેશનો અવાજ ફરી ધ્રૂજી ઊઠ્યો. "તેમણે મારા જ ખોળામાં પોતાનો છેલ્લો શ્વાસ લીધો હતો."

સવિતાબેન આ સાંભળીને નીચે બેસી પડ્યા અને રડવા લાગ્યા. વિનયની આંખો પણ પહોળી થઈ ગઈ હતી.

"તો પછી તેં અમને કેમ જાણ ન કરી? અમે તેમને હોસ્પિટલમાંથી લાવ્યા હતા," સુરેશભાઈએ પૂછ્યું.

"મેં જ એમ્બ્યુલન્સ બોલાવીને મોટાભાઈને અહીં મોકલ્યા હતા," કમલેશે ખુલાસો કર્યો. "પણ હું પોતે સાથે ન આવ્યો."

"કેમ ન આવ્યો? તારે તો સૌથી આગળ રહેવું જોઈતું હતું," વિનયે પૂછ્યું, પણ હવે તેના અવાજમાં ગુસ્સો નહોતો.

કમલેશે બધા સંબંધીઓ સામે એક નજર ફેરવી. તેની આંખોમાં એક ઊંડી વેદના દેખાઈ રહી હતી.

"હું સ્મશાનમાં એટલા માટે ન આવ્યો કારણ કે હું આ દંભ સહન નહોતો કરી શકતો," કમલેશે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું.

બધા એકબીજા સામે જોવા લાગ્યા અને કોઈ કંઈ બોલી ન શક્યું.

"જે લોકો જીવતેજીવ મોટાભાઈની પાછળ તેમની બુરાઈ કરતા હતા, તે જ લોકો ત્યાં ઊભા રહીને ખોટા વખાણ કરવાના હતા," કમલેશે આગળ કહ્યું. "તેમની નાની નાની ભૂલોની ચર્ચા કરનારા લોકો ત્યાં આંસુ વહાવવાનો ઢોંગ કરવાના હતા."

કમલેશે જણાવ્યું કે રમેશભાઈએ મરતા પહેલાં તેને કહ્યું હતું કે દુનિયા માત્ર દેખાડો કરે છે. સાચો સંબંધ દિલથી નિભાવાય છે, ચાર લોકોની વચ્ચે નાટક કરીને નહીં.

"મેં મારા મોટાભાઈને મારા ખોળામાં જ આખરી વિદાય આપી દીધી હતી," કમલેશની આંખમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા. "મારે કોઈને બતાવવા માટે સ્મશાનમાં આવીને રડવાની જરૂર નહોતી."

વિનય ધીમા પગલે આગળ આવ્યો અને પોતાના કાકાના ખભા પર હાથ મૂક્યો. તેનું માથું શરમથી એકદમ ઝૂકી ગયું હતું.

"કાકા, અમે તમને કેટલું ખોટું સમજ્યા," વિનયે રડતા રડતા કહ્યું. "અમે વિચાર્યું કે તમે પપ્પાને નફરત કરો છો."

સુરેશભાઈ અને બાકીના સંબંધીઓ પણ પોતાની નજરો નીચી ઢાળીને ઊભા રહી ગયા. જે લોકો કમલેશને પથ્થર દિલનો કહેતા હતા, તેમને પોતાની સંકુચિત વિચારસરણી પર પસ્તાવો થઈ રહ્યો હતો.

કમલેશે સૂટકેસમાંથી રમેશભાઈનું ચશ્મા કાઢીને વિનયના હાથમાં મૂક્યું. "આ તારા પપ્પાની છેલ્લી નિશાની છે, તેને સાચવીને રાખજે."

સવિતાબેને કમલેશના માથા પર હાથ મૂક્યો અને તેને પોતાની પાસે બેસાડ્યો. "તેં તારા ભાઈને છેલ્લી ઘડીએ જે શાંતિ આપી, તે અમે કોઈ ન આપી શક્યા."

ઘરમાં હવે કોઈ કડવાશ કે આરોપ નહોતા રહ્યા. માત્ર સાચા પ્રેમ અને પશ્ચાત્તાપનું વાતાવરણ છવાઈ ગયું હતું.

કમલેશે રમેશભાઈની તસવીર સામે જોયું અને હાથ જોડ્યા. તેને લાગ્યું કે તસવીરમાં રહેલા મોટાભાઈ હજુ પણ તેની સામે જોઈને હસી રહ્યા છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.